Gönüllü Arama Kurtarma Ekiplerinin Operasyonel Hareket Stratejileri: 6 Şubat 2023 Kahramanmaraş Depremleri Deneyimi

Öz

Afetler, ani ve yıkıcı olaylar olup, can ve mal kaybını azaltmak için etkili arama kurtarma faaliyetlerini gerektirir. Bu çalışma, 2023 Kahramanmaraş depremleri sırasında görev yapan gönüllü arama kurtarma (AK) ekiplerinin operasyon alanlarında sabit kalma, yer değiştirme veya çekilme kararlarını etkileyen çok boyutlu faktörleri incelemektedir. Nitel araştırma yöntemlerinden fenomonolojik desenin benimsendiği çalışmada, yedi sivil toplum kuruluşundan 13 ekip lideriyle yarı yapılandırılmış görüşmeler gerçekleştirilmiş; elde edilen veriler tematik analiz yöntemiyle değerlendirilmiştir. Bulgular, gönüllü ekiplerin kararlarını yalnızca operasyonel gereksinimlerin değil; aynı zamanda psikolojik etkenlerin, örgütsel yapıların, ekip içi ilişkilerin ve çevresel tehditlerin de belirlediğini göstermektedir. Araştırma, gönüllü ekiplerin karar alma dinamiklerini anlamaya, afet sahasındaki operasyonel koordinasyonu geliştirmeye ve gönüllü katılımını daha profesyonel bir yapıya kavuşturmaya yönelik önemli katkılar sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Gönüllülük
• Arama Kurtarma
• Afet yönetimi
• Kahramanmaraş depremleri
• Türkiye

Operational Movement Strategies of Volunteer Search and Rescue Teams: February 6, 2023 Kahramanmaras Earthquake Experience

Öz

Disasters are sudden and devastating events that require effective search and rescue (SAR) activities to reduce loss of life and property. This study examines the factors influencing volunteer SAR teams’ decisions to stay, relocate, or withdraw from operational areas during the 2023 Kahramanmaraş earthquakes. Using a phenomenological design, semi-structured interviews were conducted with 13 team leaders from seven NGOs, and the data were thematically analyzed. Findings indicate that these decisions are shaped not only by operational needs but also by psychological factors, organizational structure, team dynamics, and environmental threats. The study contributes to understanding volunteer decision-making, strengthening coordination, and enhancing professionalization in disaster volunteerism.

Anahtar Kelimeler

• Volunteering
• Search and Rescue
• Disaster management
• Kahramanmaras earthquakes
• Türkiye

Kaynakça

1. AFAD, 2022. TAMP Türkiye Afet Müdahale Planı, T.C. İçişleri Bakanlığı Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı (AFAD), Erişim adresi: https://www.afad.gov.tr/kurumlar/afad.gov.tr/e_Kutuphane/Planlar/TAMP.pdf.
2. AFAD, 2023. 06 Şubat 2023 Pazarcık (Kahramanmaraş) Mw 7.7 Elbistan (Kahramanmaraş) Mw 7.6 Depremlerine İlişkin Ön Değerlendirme Raporu, Deprem Dairesi Başkanlığı, AFAD, Ankara. Erişim adresi: https://deprem.afad.gov.tr/assets/pdf/Kahramanmaras%20%20Depremleri_%20On%20Degerlendirme%20Raporu.pdf.
3. Aksoy Ş., Demirbilek Ö., Kaya E., 2025. Safety Rule Breaking in Disasters: A Qualitative Analysis on Disaster Volunteers, Journal of Disaster and Risk, 8(1), 166-181.
4. Arbon P., Bobrowski C., Zeitz K., Hooper C., Williams J., Thitchener J., 2006. Australian nurses volunteering for the Sumatra-Andaman earthquake and tsunami of 2004: A review of experience and analysis of data collected by the Tsunami Volunteer Hotline, Australasian Emergency Nursing Journal, 9(4), 171-178.
5. Bandura A., 2000. Exercise of Human Agency Through Collective Efficacy, Current Directions in Psychological Science, 9(3), 75–78, https://doi.org/10.1111/1467-8721.00064.
6. Barsky L.E., Trainor J.E., Torres M.R., Aguirre B.E., 2007. Managing volunteers: FEMA's Urban Search and Rescue programme and interactions with unaffiliated responders in disaster response, Disasters, 31(4), 495-507.
7. Beyerlein K., Sikkink D., 2008. Sorrow and Solidarity: Why Americans volunteered for 9/11 relief efforts, Social Problems, 55(2), 190-215.
8. Bjerneld M., Lindmark G., Diskett P., Garrett M.J., 2004. Perceptions of work in humanitarian assistance: Interviews with returning Swedish health professionals, Disaster Management & Response, 2(4), 101-108.

9. Bjerneld M., Lindmark G., McSpadden L.A., Garrett M.J., 2006. Motivations, concerns, and expectations of Scandinavian health professionals volunteering for humanitarian assignments, Disaster Management & Response, 4(2), 49-58.
10. Braun V., Clarke V., 2006. Using thematic analysis in psychology, Qualitative Research in Psychology, 3(2), 77-101.
11. Breen K., Meyer M.A., Becker S., Purdum J.C., Nolan S., 2024. Volunteer motivations in civilian volunteer search and rescue organizations, International Journal of Disaster Risk Reduction, 111, 104688.
12. Creswell J.W., 2018. Nitel Araştırma Yöntemleri: Beş Yaklaşıma Göre Nitel Araştırma ve Araştırma Deseni, Siyasal Kitabevi, Ankara, 346 s.
13. Demirbilek Ö., Öztürk S., 2023. Understanding university students who do not want to volunteer in disasters: A qualitative study from Türkiye, International Journal of Disaster Risk Reduction, 96, 103994.
14. Endsley M.R., 1995. Toward a Theory of Situation Awareness in Dynamic Systems, Human Factors: The Journal of the Human Factors and Ergonomics Society, 37(1), 32-64, https://doi.org/10.1518/001872095779049543.
15. Fernandez L., Barbera J., Van Dorp J., 2006. Strategies for managing volunteers during incident response: A systems approach, Homeland Security Affairs, 2, Erişim adresi: https://www.hsaj.org/articles/684.
16. Grant A., Hart M., Langer E.R., 2019. Integrating volunteering cultures in New Zealand’s multi-hazard environment, Australian Journal of Emergency Management, 34(3), 52-59. Erişim adresi: https://knowledge.aidr.org.au/media/7009/ajem-201902-23-dr-andrea-grant-etal.pdf.
17. Heidarpoor P., Maniati M., Cheraghi M., Beheshtinasab M., Afshari P., 2021. Organization of volunteers in the healthcare system and the type of services provided by them during the COVID-19 pandemic, Family Medicine & Primary Care Review, 23(2), 169-173.
18. Köçer M.S., Kaplan İ.M., 2024. Afetlerde arama kurtarma gönüllülüğü: Saha deneyimleri, (Edit. Ö. Demirbilek), Afetlerde Gönüllülük, Akademisyen Kitabevi, Ankara, 123-144.
19. Michel L.M., 2007. Personal responsibility and volunteering after a natural disaster: The case of Hurricane Katrina, Sociological Spectrum, 27(6), 633-652.
20. National Community Service, 2005. Managing spontaneous volunteers in times of disaster, Erişim adresi: https://www.humanitarianlibrary.org/sites/default/files/2020/08/hon-cncs-msvtd_participant_materials.pdf.
21. O'Brien A., Read G.J. Salmon P.M., 2020. Situation Awareness in multi-agency emergency response: Models, methods and applications. International Journal of Disaster Risk Reduction, 48, 101634, https://doi.org/10.1016/j.ijdrr.2020.101634.
22. Patton M.Q., 2005. Qualitative research, Encyclopedia of Statistics in Behavioral Science, 3, 1633-1636.
23. Patton M.Q., 2018. Nitel Araştırma ve Değerlendirme Yöntemleri (2. Baskı), Pegem Akademi, Ankara, 832 s.
24. Pine N.S., Tarrant R.A., Lyons A.C., Leathem J.M., 2018. Teenagers’ perceptions of volunteering following the 2010-2011 Canterbury earthquakes, New Zealand, Journal of Loss and Trauma, 23(5), 366-380.
25. Qiu D., Lv B., Cui Y., Zhan Z., 2023. The role of response efficacy and self-efficacy in disaster preparedness actions for vulnerable households, Natural Hazards and Earth System Sciences, 23(12), 3789–3803. https://doi.org/10.5194/nhess-23-3789-2023.
26. Rivera J.D., Wood Z.D., 2016. Disaster relief volunteerism: Evaluating cities' planning for the usage and management of spontaneous volunteers, Journal of Emergency Management, 14(2), 127-138.
27. Rom A., Kelman I., 2020. Search without rescue? Evaluating the international search and rescue response to earthquake disasters, BMJ Global Health, 5(12).
28. SBB, 2023. 2023 Kahramanmaraş ve Hatay Depremleri Raporu, T.C. Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı, Erişim adresi: https://www.sbb.gov.tr/wp-content/uploads/2023/03/2023-Kahramanmaras-ve-Hatay-Depremleri-Raporu.pdf.
29. Şerifoğlu Yılmaz C., Yılmaz V., Tansey K., Aljehani N.S.O., 2023. Automated detection of damaged buildings in post-disaster scenarios: A case study of Kahramanmaraş (Türkiye) earthquakes on February 6, 2023, Natural Hazards, 119(3), 1247-1271.
30. Tatham P., Spens K., 2016. Cracking the humanitarian logistic coordination challenge: Lessons from the urban search and rescue community, Disasters, 40(2), 246-261.
31. Twigg J., Mosel I., 2017. Emergent groups and spontaneous volunteers in urban disaster response, Environment and Urbanization, 29(2), 443-458.
32. UNISDR, 2009. Terminology on for Disaster Reduction, United Nations International Strategy for Disaster Reduction, Geneva.
33. UNV, 2011. Dünyada Gönüllülüğün Durumu Raporu (Küresel Refah için Evrensel değerler), Birleşmiş Milletler Gönüllüleri (UNV) Türkiye.
34. UNV, 2013. Türkiye’de Gönüllülük: Gönüllülüğün Rolünün ve Katkılarının Keşfedilmesi, Birleşmiş Milletler Gönüllüleri (UNV) Programı Türkiye & GSM Gençlik Servisleri Merkezi.
35. Waldman S., Yumagulova L., Mackwani Z., Benson C., Stone J.T., 2018. Canadian citizens volunteering in disasters: From emergence to networked governance, Journal of Contingencies and Crisis Management, 26(3), 394-402.
36. Wang R., 2022. Organizational Commitment in the Nonprofit Sector and the Underlying Impact of Stakeholders and Organizational Support. VOLUNTAS: International Journal of Voluntary and Nonprofit Organizations, 33(3), 538-549, https://doi.org/10.1007/s11266-021-00336-8.
37. Whittaker J., McLennan B., Handmer J., 2015. A review of informal volunteerism in emergencies and disasters: Definition, opportunities and challenges, International Journal of Disaster Risk Reduction, 13, 358-368.
38. Yılmaz A., 2024. Kahramanmaraş merkezli depremlerde hayatını kaybedenlerin sayısı 50 bin 96 oldu, Anadolu Ajansı, Erişim adresi: https://www.aa.com.tr/tr/asrin-felaketi/kahramanmaras-merkezli-depremlerde-hayatini-kaybedenlerin-sayisi-50-bin-96-oldu/2850716.
39. Yılmaz S., Karakayalı O., Yılmaz S., Çetin M., Eroğlu S.E., Dikme O., Akoğlu H., 2023. Emergency Medicine Association of Turkey Disaster Committee summary of field observations of February 6th Kahramanmaraş earthquakes, Prehospital and Disaster Medicine, 38(3), 415-418.
40. Yönten Balaban A., Çoban İnce İ., 2015. Gençlerin sivil toplum kuruluşlarındaki gönüllülük faaliyetleri ve gönüllülük algısı: Türkiye Eğitim Gönülüleri Vakfı (TEGV) Örneği, Dokuz Eylül Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 30(2), 149-169.