Fine-Kinney Metodolojisi ile Türkiye’nin Karadeniz Bölgesi’nde Sismik Riskin Nicel Değerlendirilmesi

Öz

Türkiye’nin belirgin tektonik hareketliliği, farklı bölgelerdeki deprem risklerinin nesnel, ölçülebilir ve karşılaştırılabilir yöntemlerle belirlenmesini gerekli hâle getirmektedir. Bu çalışma, Türkiye’nin Karadeniz Bölgesi’ndeki 18 ilin sismik riskini afet bağlamına uyarlanmış Fine-Kinney yöntemi ile nicel olarak değerlendirmektedir. Olasılık, aktif faylara uzaklık; frekans, son 35 yıldaki Mw ≥ 4.5 depremlerin sayısı; şiddet ise toplam bina sayısı üzerinden tanımlanmıştır. Elde edilen risk katsayıları 0.75-800 aralığında değişmekte olup Bolu ve Düzce “çok yüksek risk”, Zonguldak, Tokat ve Amasya “önemli risk”, Samsun, Çorum, Ordu, Giresun ve Trabzon “kesin risk” düzeyindedir. Bölgesel dağılım riskin batıdan doğuya azaldığını göstermektedir. Sonuç olarak çalışma, Fine-Kinney yönteminin deprem bağlamına uyarlanabilirliğini kanıtlamakta ve bölgesel afet yönetimi için kullanılabilir, karşılaştırılabilir bir risk modeli sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Deprem riski
• Fine-Kinney
• Karadeniz Bölgesi
• Sismik tehlike
• Nicel analiz

Quantitative Assessment of Seismic Risk in the Black Sea Region of Türkiye Using the Fine-Kinney Methodology

Öz

The pronounced tectonic activity of Türkiye necessitates the determination of seismic risk across different regions through objective, measurable, and comparable methods. This study quantitatively assesses the seismic risk of 18 provinces in Türkiye’s Black Sea Region using the Fine-Kinney method adapted to the disaster context. Probability was defined based on the distance to active faults, frequency on the number of Mw ≥ 4.5 earthquakes recorded in the past 35 years, and severity on the total number of buildings. The resulting risk coefficients ranged from 0.75 to 800, with Bolu and Düzce classified as “very high risk,” Zonguldak, Tokat, and Amasya as “significant risk,” and Samsun, Çorum, Ordu, Giresun, and Trabzon as “definite risk.” The spatial distribution indicates a west-to-east decrease in seismic risk. Overall, the study demonstrates the adaptability of the Fine-Kinney method to seismic hazard analysis and provides a comparable, applicable risk model for regional disaster management.

Anahtar Kelimeler

• Earthquake risk
• Fine-Kinney
• Black Sea Region
• Seismic hazard
• Quantitative analysis

Kaynakça

1. ABYYHY, 1998. Afet Bölgelerinde Yapılacak Yapılar Hakkında Yönetmelik, 1998. T.C. Bayındırlık ve İskân Bakanlığı.
2. AFAD, 2018a. Turkiye’de Afet Yonetimi ve Doga Kaynakli Afet Istatistikleri, T.C. İçişleri Bakanlığı Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı (AFAD) Ankara Erişim adresi: https://www.afad.gov.tr/kurumlar/afad.gov.tr/35429/xfiles/turkiye_de_afetler.pdf
3. AFAD, 2018b. Türkiye Deprem Tehlike Haritaları İnteraktif Web Uygulaması (TDTH), T.C. İçişleri Bakanlığı Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı (AFAD) Ankara, Erişim adresi: https://tdth.afad.gov.tr/TDTH/main.xhtml
4. Baç N., 2021. İş Sağlığı ve Guvenliği Risk Analizine Yeni Bir Anfis Yaklaşimi, Doktora Tezi, Istanbul Ticaret Universitesi, Fen Bilimleri Enstitusu, Isci Sagligi ve Is Guvenligi Ana Bilim Dali, Istanbul.
5. Chongfu H., 1996. Fuzzy risk assessment of urban natural hazards, Fuzzy Sets and Systems 83, 271-282. https://doi.org/10.1016/0165-0114(95)00382-7
6. Çınar C., 2022. Bir ilkokulda Fine-Kinney yontemi ile iç mekan risk değerlendirmesi, International Social Mentality and Researcher Thinkers Journal, 8(65), 2140-2148, https://doi.org/10.29228/smryj.66006
7. De la O Herrera M.A., Luna A.S., da Costa A.C.A., Lemes E.M.B., 2015. A structural approach to the HAZOP technique in the biopharmaceutical industry, Journal of Loss Prevention in the Process Industries, 35, 1-11, https://doi.org/10.1016/j.jlp.2015.03.002
8. Derse O., 2021. A new approach to the Fine Kinney method with AHP based, ELECTRE I. J Geogr, 42, 155-164, https://doi.org/10.26650/JGEOG2021-875427

9. Ekinci R., Büyüksaraç A., Ekinci Y.L., Işık E., 2020. Bitlis ilinin doğal afet çesitliliğinin değerlendirilmesi, Dogal Afetler ve Cevre Dergisi, 6(1), 1-11, https://doi.org/10.21324/dacd.535189
10. EM-DAT, 2025. Emergency Events Database, Erişim adresi: https://public.emdat.be/data
11. EM-DAT, 2026. Emergency Events Database, Erişim adresi: https://public.emdat.be/data
12. Emblemsvag J., 2008. On probability in risk analysis of natural disasters, Disaster Prevention and Management, 17(4), 508-518, https://doi.org/10.1108/09653560810901755
13. Emre Ö., Duman T.Y., Özalp S., Elmacı H., Olgun S., Şaroğlu F., 2013. Aciklamali Türkiye Diri Fay Haritası, Olcek 1:1 250 000, Maden Tetkik ve Arama Genel Müdürlüğü, Özel Yayın Serisi 30, 89 p.
14. Erdebilli B., Gür L., 2020. Bulanık Fine-Kinney yöntemiyle risk değerlendirmesi uygulaması, Endustri Muhendisligi, 31(1), 75-86, https://izlik.org/JA27CF29RK
15. Ersöz T., Bayrak G., 2023. Investigation of possible earthquake risk in districts of Istanbul using the Fine-Kinney Method, Uluslararası Sürdürülebilir Mühendislik ve Teknoloji Dergisi, 7(2): 139-151, https://izlik.org/JA67AP77YG
16. Fine W.T., 1971. Mathematical evaluation for controlling hazards, Journal of Safety Research, 3(4), 157-166, https://doi.org/10.21236/AD0722011
17. Işık E., Buyuksarac A., Ekinci Y.L., Aydın M.C., 2022. Determination of rockfall risk using Fine-Kinney methodology, Disaster Science and Engineering, 8(2), 1-17, https://izlik.org/JA78CR76XP
18. Kinney G.F., Wiruth A.D., 1976. Practical Risk Analysis for Safety Management, NWC Technical Publication 5865, Naval Weapons Center, China Lake CA, USA, https://hdl.handle.net/10945/31846
19. Koltan A., Orhon H.Y., Yılmaz S., Altay M., Yılmaz S., Çay İ., 2010. L tipi karar matrisi yonteminin isci sagligina uygunlugunun değerlendirilmesi, TTB Mesleki Saglik ve Guvenlik Dergisi, 10(38), 38-43, https://izlik.org/JA96JG32WB
20. Li N., Liu X., Xie W., Wu J., Zhang P., 2013. Return period analysis of natural disasters, Risk Analysis, 33(1), 134-145, https://doi.org/10.1111/j.1539-6924.2012.01838.x
21. Luchuan R.E.N., 1999. Advance in risk analysis for regional natural disasters, Advance in Earth Sciences, 3.
22. Matpay B., Mutlu S., 2023. Van ilinin doğa kaynaklı afet çeşitliliğinin Fine-Kinney metodu ile değerlendirilmesi, Doğal Afetler ve Çevre Dergisi, 9(2), 324-340, https://doi.org/10.21324/dacd.1295546
23. Mitra D., Bhandery C., Mukhopadhyay A., Chanda A., Hazra S., 2018. Landslide risk assessment in Darjeeling Hills, In Disaster Risk Governance in India, 361-386, https://doi.org/10.1007/978-981-10-3310-0_18
24. Osipov V.I., Rumyantseva N.A., Eremina O.N., 2019. Living with risk of natural disasters, Russian Journal of Earth Sciences, 19(6), https://doi.org/10.2205/2019ES000673
25. Oturakçı M., Dağsuyu C., 2017. Risk degerlendirmesinde bulanik Fine-Kinney yontemi ve uygulamasi, Karaelmas İş Sağlığı ve Güvenliği Dergisi, 1(1), 17-25, https://doi.org/10.33720/kisgd.327548
26. SBB, 2023. 2023 Kahramanmaras ve Hatay depremleri raporu, T.C. Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı, Erişim adresi: https://www.sbb.gov.tr/wp-content/uploads/2023/03/2023-Kahramanmaras-ve-Hatay-Depremleri-Raporu.pdf
27. Tang V., Rösler B., Nelson J., Thompson J., Van der Lee S., Chao K., Paulsen M., 2020. Citizen scientists help detect and classify dynamically triggered seismic activity in Alaska., Frontiers in Earth Science, 8, 321, https://doi.org/10.3389/feart.2020.00321
28. Tarakçı B.İ., 2025. Analytical Seismic Risk Assessment in the Aegean Region of Türkiye Using an Adapted Fine-Kinney Method, Geoconservation Research, https://doi.org/10.57647/j.gcr.2025.0802.17
29. Tarakçı B.İ., Kavut I.E., 2025. Problems Experienced in Post-Disaster Temporary Shelter Units: The Case of Hatay/Iskenderun, Turk Deprem Arastirma Dergisi, 7(2), 321-334, https://doi.org/10.46464/tdad.1648044
30. TBDY, 2018. Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği, Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı, 2018.
31. Topaloğlu G., Koç A., Yağlı H., Öztürk N.A., 2015. Yüksek fırınların işletilmesinde risk değerlendirilmesinin yapılması ve geliştirilmesi, Mühendis ve Makina, 56(661), 55-63, https://izlik.org/JA25JD95ZE
32. Türkoğlu N., 2001. Türkiye’nin yüzölçümü ve nüfusunun deprem bölgelerine dağılışı. Ankara Üniversitesi Türkiye Coğrafyası Araştırma ve Uygulama Merkezi Dergisi, 8, 133-148.
33. TÜİK, 2025. 2021 Bina ve Konut Nitelikleri Araştırması, Erişim adresi: https://nip.tuik.gov.tr/?value=BinaIstatistikleri
34. Ulu M., Birgun S., 2024. A case study on lean occupational safety, Sigma Journal of Engineering and Natural Sciences, 42(2), 534-548. https://doi.org/10.14744/sigma.2022.00108
35. Usta G., 2023. Dünya’da Meydana Gelen Afetlerin İstatistiksel Olarak Analizi (1900–2022), Gümüşhane Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 14(1), 172–186, https://izlik.org/JA93RN35HE
36. Xu X., Liang D., Chen X., Zhou Y., 2015. A risk elimination coordination method, Human and Ecological Risk Assessment, 21(5), 1314-1325, https://doi.org/10.1080/10807039.2014.955394
37. Zavadskas E.K., Turskis Z., Tamosaitiene J., 2010. Risk assessment of construction projects, Journal of Civil Engineering and Management, 16(1), 33-46, https://doi.org/10.3846/jcem.2010.03