6 Şubat 2023 Kahramanmaraş Merkezli Depremlerin Kırsal Mimari Mirasa Etkileri: Şanlıurfa Germuş Köyü Örneği

Öz

6 Şubat 2023 tarihinde Kahramanmaraş merkezli meydana gelen depremler, bölgedeki çok sayıda kültür varlığında ciddi hasarlara yol açmıştır. ODTÜ Deprem Mühendisliği Araştırma Merkezi tarafından hazırlanan 2023 tarihli raporda, hasar tespit çalışmalarının ağırlıklı olarak kent merkezlerine odaklandığı, kırsal mimari mirasın ise sınırlı düzeyde ele alındığı vurgulanmıştır. Söz konusu tespitten ve raporda işaret edilen veri eksikliğinden yola çıkan bu çalışma, depremlerin kırsal mimari miras üzerindeki etkilerini Şanlıurfa Germuş köyü örneği üzerinden incelemeyi amaçlamaktadır. Araştırma kapsamında, saha incelemeleri ve fotoğraf kayıtlarıyla, geleneksel yapılardaki hasarlar tespit edilerek yapıların deprem öncesi ve sonrası durumları belgelenmiştir. Elde edilen bulgular; hasarların temel nedenleri olarak hatıl eksikliğini, harçların bağlayıcılığını yitirmesini, çift cidarlı duvarlarda bağlantı elemanı bulunmamasını ve yapıların bakımsız kalmasını öne çıkarmaktadır. Çalışma, kırsal mimari mirasa yönelik kısıtlı olan yerleşim ölçekli deprem verilerine somut bir katkı sunmayı hedeflemektedir.

Anahtar Kelimeler

• Deprem
• Hasar
• Kırsal mimari miras
• Germuş köyü
• Şanlıurfa

Etik Beyan

Bu çalışma, mevcut literatür taraması ve saha gözlemlerine dayanmaktadır. Araştırma kapsamında insan veya hayvan denekler üzerinde herhangi bir deney, anket, mülakat veya klinik uygulama gerçekleştirilmemiştir. Bu nedenle çalışma için etik kurul izni alınmasını gerektiren bir durum bulunmamaktadır.

The Impact of the 6 February 2023 Kahramanmaraş Earthquakes on Rural Architectural Heritage: A Case Study of Germuş Village, Şanlıurfa

Öz

The earthquakes that occurred on February 6, 2023, centered in Kahramanmaraş, caused serious damage to numerous cultural assets in the region. In the 2023 report prepared by the Middle East Technical University Earthquake Engineering Research Center, it is emphasized that damage assessment studies predominantly focused on urban centers, while rural architectural heritage was addressed only to a limited extent. Based on this observation and the data gap indicated in the report, this study aims to examine the effects of earthquakes on rural architectural heritage using the example of Germuş Village in Şanlıurfa. As part of the research, field surveys and photographic records were used to identify damage to traditional structures and document their pre- and post-earthquake conditions. The findings highlight the lack of lintels, the loss of mortar’s binding strength, the absence of connecting elements in double-walled structures, and the neglect of the buildings as the primary causes of the damage. The study aims to provide a concrete contribution to the limited earthquake data available at the settlement scale regarding rural architectural heritage.

Anahtar Kelimeler

• Earthquake
• Damage
• Rural architectural heritage
• Germuş Village
• Şanlıurfa

Etik Beyan

This study is based on a review of the existing literature and field observations. No experiments, surveys, interviews, or clinical procedures were conducted on human or animal subjects as part of this research. Therefore, ethical committee approval is not required for this study.

Kaynakça

1. Almaç U., Gülersoy N.Z., 2023. Şubat 2023’te meydana gelen depremlerin mimari mirasa etkileri, Işık Üniversitesi Seminer Sunumu, Erişim adresi: https://youtu.be/V-b7R5pgGeE
2. Arkan E., Işık E., Avcil F., İzol R., Büyüksaraç A., 2023. Seismic damages in masonry structural walls and solution suggestions, Academic Platform Journal of Natural Hazards and Disaster Management, 4, 49-64, Erişim adresi: https://doi.org/10.52114/apjhad.1400644
3. Avcil F., 2023. Investigation of precast reinforced concrete structures during the 6 February 2023 Türkiye earthquakes, Sustainability, 15(20), 14846, Erişim adresi: https://doi.org/10.3390/su152014846
4. Avcil F., Işık E., İzol R., Büyüksaraç A., Arkan E., Arslan M.H., Aksoylu C., Eyisüren O., Harirchian E., 2024. Effects of the 6 February 2023 Kahramanmaraş earthquakes on buildings in Kahramanmaraş city, Natural Hazards, 120, 2953-2991, Erişim adresi: https://doi.org/10.1007/s11069-023-06314-1
5. Çambay E., 2023. Damage assessment of masonry structures in Adıyaman province after Kahramanmaraş earthquakes (February 6, 2023), Fırat University Journal of Experimental and Computational Engineering, 2(2), 117-123, Erişim adresi: 10.5505/fujece.2023.47955
6. Çiftçi S., Dalkılıç N., 2021. Preservation and sustainability of traditional rural areas which were ethnically diverse in the past: Example of the village of Germuş in Şanlıurfa, Turkish Studies, 16(7), 113-135, Erişim adresi: 10.7827/TurkishStudies.52719
7. Çiftçi S., Dalkılıç N., 2022. Kırsal mimarlık mirasının belgelenmesi bağlamında Şanlıurfa Germuş Köyü’nün mimari özelliklerinin incelenmesi ve sürdürülebilir turizmine yönelik öneriler, Barınma Kültürü, 51-69, Konya: Necmettin Erbakan Üniversitesi Yayınları.
8. Demir A., Celebi E., Ozturk H., Ozcan Z., Ozocak A., Bol E., Sert S., Sahin F.Z., Arslan E., Yaman Z.D., 2025. Destructive effects of the consecutive high-magnitude earthquakes that occurred on 6 February 2023 in Kahramanmaraş, Türkiye, Bulletin of Earthquake Engineering, 23, 893-919, Erişim adresi: https://doi.org/10.1007/s10518-024-01865-5

9. DMAM 2023. Kahramanmaraş Pazarcık ve Elbistan Depremleri (6 Şubat 2023) Ön Değerlendirme Raporu, Orta Doğu Teknik Üniversitesi, Deprem Mühendisliği Araştırma Merkezi, Ankara.
10. Eres Z., 2008. Türkiye’de planlı kırsal yerleşmelerin tarihsel gelişimi ve erken Cumhuriyet dönemi planlı kırsal mimarisinin korunması sorunu (Doktora tezi), İstanbul Teknik Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü.
11. Ersoy S., 2024. Evaluation of seismic behavior of the cultural heritage buildings in an ancient district of Antakya after the Kahramanmaraş earthquakes (Mw 7.7 and Mw 7.6), Journal of Building Pathology and Rehabilitation, 9, 41, Erişim adresi: https://doi.org/10.1007/s41024-024-00392-9
12. Güleç A., 2024. Kahramanmaraş depreminin yığma yapılar üzerindeki etkilerinin araştırılması, Gazi Journal of Engineering Sciences, 9(3), 634-650, Erişim adresi: https://izlik.org/JA32BC68GK
13. Hündür C., 2017. Kutul Amare Zaferi Germuş köyünde kutlanmalıdır, Urfa63haber, Erişim adresi: https://www.urfa63haber.com/yazar/kutul-amare-zaferi-germus-koyunde-kutlanmalidir-833.html
14. Işık E., 2023. Structural failures of adobe buildings during the February 2023 Kahramanmaraş (Türkiye) earthquakes, Applied Sciences, 13(15), 8937, Erişim adresi: https://doi.org/10.3390/app1315893
15. Işık E., Bilgin H., Avcil F., İzol R., Arkan E., Büyüksaraç A., Harirchian E., Hysenlliu M., 2024. Seismic performances of masonry educational buildings during the 2023 Türkiye (Kahramanmaraş) earthquakes, Geohazards, 5(3), 700-731, Erişim adresi: https://doi.org/10.3390/geohazards5030036
16. Karaçizmeli Ş., 2015. Germuş Köyü sanat tarihi raporu, Şanlıurfa, p. 9.
17. Kırmızı İ., 2019. Şanlıurfa ili Germuş Surp Asdvadzadzin Kilisesi koruma projesi (Yüksek lisans tezi), İstanbul Teknik Üniversitesi.
18. Kocakaplan S., Saygılı O., 2025. Architectural heritage after the February 6th Kahramanmaraş earthquakes: Preliminary observations on historical masonry structures, Afyon Kocatepe Üniversitesi Fen ve Mühendislik Bilimleri Dergisi, 25(3), 621-634, Erişim adresi: https://doi.org/10.35414/akufemubid.1556983
19. Kocaman İ., 2023. The effect of the Kahramanmaraş earthquakes (Mw 7.7 and Mw 7.6) on historical masonry mosques and minarets, Engineering Failure Analysis, 149, 107225, Erişim adresi: https://doi.org/10.1016/j.engfailanal.2023.107225
20. Malomo D., Pinho R., Penna A., 2020. Simulating the shake-table response of unreinforced masonry cavity wall structures tested to collapse or near-collapse conditions, Earthquake Spectra, 36(4), 2050-2072, Erişim adresi: 10.1177/8755293019891715
21. Mercimek Ö., 2023. Seismic failure modes of masonry structures exposed to Kahramanmaraş earthquakes (Mw 7.7 and 7.6) on February 6, 2023, Engineering Failure Analysis, 151, 107422, Erişim adresi: https://doi.org/10.1016/j.engfailanal.2023.107422Get rights and content
22. Mercimek Ö., Erbaş Y., Salih T.M., Akkaya S.T., Anıl Ö., Kasımzadə A., 2023. Observations on the failure mechanisms of masonry structures caused by the Kahramanmaraş earthquake on February 6, 2023, Scientific Works (Construction), 2, 78-88, Erişim adresi: 10.58225/sw.2023.2.78-88
23. Onat O., Deniz F., Özmen A., Özdemir E., Sayın E., 2023. Performance evaluation and damage assessment of historical Yusuf Ziya Pasha Mosque after February 6, 2023 Kahramanmaraş earthquakes Structures, 58, 105415, Erişim adresi: https://doi.org/10.1016/j.istruc.2023.105415
24. Oyguç R., 2025. Seismic behavior and vulnerability of masonry dwellings in Eastern Türkiye: A comprehensive analysis, Applied Sciences, 15(10), 5490, Erişim adresi: https://doi.org/10.3390/app15105490
25. Ölçer S., Önal M., Kuloglu Yuksel F.S., Pişkin N., Çiftçi S., 2024. 6 Şubat 2023 Kahramanmaraş Merkezli Depremlerin Şanlıurfa Taşınmaz Kültür Varlıklarına Etkileri Ve Deprem Enkaz Kazı Çalişmalari, TÜBA-KED Türkiye Bilimler Akademisi Kültür Envanteri Dergisi, 30, 87-110, https://doi.org/10.22520/tubaked.1417063
26. Pulatsu B., Tuncay K., 2024. Computational modelling of damage progression in unreinforced masonry walls via DEM, Turkish Journal of Civil Engineering, 35(3), 125-147, Erişim adresi: https://doi.org/10.18400/tjce.1323977
27. Shrestha R., 2021. Community led post-earthquake heritage reconstruction in Patan – Issues and lessons learned, Progress in Disaster Science, 10, 100156, Erişim adresi: https://doi.org/10.1016/j.pdisas.2021.100156
28. Usta Evci P., Sever A.E., Şakalak E., Karimzadeh S., Lourenço P.B., 2025. Seismic damage assessment of minarets: Insights from the 6 February 2023 Kahramanmaraş earthquakes, Türkiye, Buildings, 15(23), 4358, Erişim adresi: https://doi.org/10.3390/buildings15234358