Deprem Odaklı Risk Azaltma Bağlamında Konut Tipolojilerinde İç Mekân Yerleşiminin Rolü: Tip Plan Temelli Nitel Bir Analiz

Öz

Bu çalışma, deprem odaklı risk azaltma sürecini mimarlık ve iç mimarlık ölçeğinde ele alarak, mevcut konut tipolojilerinde iç mekân yerleşimi ve taşıyıcı olmayan iç mimari kararların kullanıcı güvenliği üzerindeki etkilerini incelemektedir. Araştırma, tip plan temelli nitel analiz yöntemiyle yürütülmüş; Türkiye’de yaygın olarak kullanılan dört konut tipolojisini temsil eden tip plan şemaları, literatürde yer alan plan örnekleri üzerinden derlenerek analiz edilmiştir. Konut planları iç mekân dolaşımı, yerleşim yoğunluğu, iç mekân elemanları ve mekânsal esneklik ölçütleri doğrultusunda değerlendirilmiştir. Bulgular, iç mekân yerleşiminin yapısal güvenliği tamamlayan bir bileşen olarak ikincil risklerin azaltılmasına katkı sağlayabileceğini göstermektedir. Çalışma, deprem literatürüne iç mekân ölçeğinden özgün bir katkı sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Deprem
• Risk azaltma
• İç mekân yerleşimi
• Konut tipolojileri
• İç mimari müdahaleler

Destekleyen Kurum

Bu çalışma kapsamında herhangi bir kamu, ticari veya kâr amacı gütmeyen kuruluştan mali ya da veri temelli destek alınmamıştır.

Etik Beyan

Bu çalışmada insan veya hayvan denekler üzerinde herhangi bir araştırma gerçekleştirilmemiştir. Çalışma, belge temelli nitel analiz yöntemine dayandığından etik kurul izni gerektirmemektedir.

Teşekkür

Yazar, bu çalışmanın yürütülmesi sürecinde herhangi bir kişi veya kuruma teşekkür gerektiren bir katkı bulunmadığını beyan eder.

The Role of Interior Layout in Residential Typologies within the Context of Earthquake-Oriented Risk Reduction: A Typological Plan-Based Qualitative Analysis

Öz

This study examines the earthquake-oriented risk mitigation process at the scale of architecture and interior architecture by investigating the effects of interior layout and non-structural interior architectural decisions on user safety in existing housing typologies. The research was conducted using a typology-based qualitative analysis approach; plan schemes representing four residential typologies commonly found in Türkiye were compiled from plan examples in the literature and analyzed comparatively. The housing plans were evaluated according to criteria including interior circulation, spatial density, interior elements, and spatial flexibility. The findings indicate that interior layout can contribute to the reduction of secondary risks as a complementary component of structural safety. In this respect, the study offers an original contribution to the earthquake literature from the perspective of interior spatial organization.

Anahtar Kelimeler

• Earthquake
• Risk reduction
• Interior layout
• Residential typologies
• Interior architectural interventions

Destekleyen Kurum

The authors declare that this study has not received any financial or data-related support from any public, commercial, or non-profit institutions.

Etik Beyan

This study does not involve any research on human or animal subjects. Since the study is based on document-based qualitative analysis, ethics committee approval is not required.

Teşekkür

The author declare that there are no individuals or institutions to be acknowledged for their contributions to this study.

Kaynakça

1. Alexander D.E., 2002. Principles of emergency planning and management, Oxford University Press, Oxford, U.K., 340 p.
2. ASCE, 2017. Minimum design loads and associated criteria for buildings and other structures (ASCE/SEI 7-16), American Society of Civil Engineers, Reston, VA, U.S.A., 822 p.
3. Ayyıldız Potur A., Metin H., 2021. Mimarlık eğitiminde depremin yeri ve depremin eğitsel boyutu: Küresel gündem ve Türkiye bağlamı üzerine bir değerlendirme, MEGARON, 16(2), 223-254.
4. Bayat F., 2025. Havalimanlarında Kriz Yönetimi: Türkiye depremleri bağlamında çoklu vaka analizi (Van, Elazığ, Kahramanmaraş ve Hatay), Uluslararası Kriz ve Siyaset Araştırmaları Dergisi, 9(1), 175-202.
5. Birkmann J., 2007. Risk and vulnerability indicators at different scales: Applicability, usefulness and policy implications, Environmental Hazards, 7(1), 20-31.
6. Charleson A., 2008. Seismic design for architects: Outwitting the quake, Architectural Press (Elsevier), Oxford, U.K., 312 p.
7. Coburn A., Spence R., 2002. Earthquake protection, John Wiley and Sons, Chichester, U.K., 416 p.
8. Cutter S.L., Barnes L., Berry M., Burton C., Evans E., Tate E., Webb J., 2008. A place-based model for understanding community resilience to natural disasters, Global Environmental Change, 18(4), 598-606.

9. Demirarslan S., 2019. Plan şemaları açısından günümüz konut tipolojilerinin İzmit örneğinde incelenmesi, Akademik Sosyal Araştırmalar Dergisi, 6(35), 135-156.
10. Doğangün A., 2021. Deprem-zemin ve depreme dayanıklı yapı tasarımı, Birsen Yayınevi, İstanbul, 540 s.
11. FEMA, 2012. Reducing the risks of nonstructural earthquake damage – A practical guide (FEMA E-74), Washington, DC, Erişim adresi: https://www.fema.gov/emergency-managers/risk-management/earthquake/training/fema-e-74
12. FEMA, 2022. Earthquake-resistant design concepts: An introduction to seismic provisions for new buildings (2nd ed., FEMA P-749), Washington, DC, Erişim adresi: https://www.fema.gov/emergency-managers/risk-management/earthquake/training/fema-p-749
13. Görgülü T., 2016. Apartman tipolojisinde geçmişten bugüne; kira apartmanından “rezidans’a” geçiş, TÜBA-KED Türkiye Bilimler Akademisi Kültür Envanteri Dergisi, 14, 165-178.
14. Groat L., Wang D., 2013. Architectural research methods, Wiley, Hoboken, NJ, 468 p.
15. Hallumoğlu Ç.E., Oflazoğlu Dora S., 2025. Deprem sonrası yerel aktörlerin toplumsal dayanıklılık ve yerel ekonomiler üzerindeki rolü: Hatay örneği, Afet ve Risk Dergisi, 8(3), 1228-1246.
16. Hasgül E., Özsoy A., 2016. Konut tasarımında esnekliğin farklı konut tipolojileri üzerinden tartışılması, Tasarım +Kuram 12(22), 69-79.
17. Hillier B., Hanson J., 1984. The social logic of space, Cambridge University Press, Cambridge, 281 p.
18. Johnson C., 2007. Strategic planning for post-disaster temporary housing, Disasters, 31(4), 435-458.
19. Kuban D., 2002. Mimarlık kavramları, Yapı Endüstri Merkezi Yayınları, İstanbul, 114 s.
20. Lizarralde G., Johnson C., Davidson C., 2010. Rebuilding after disasters: From emergency to sustainability, Routledge, London, 294 p.
21. Marangoz M., İzci Ç., 2023. Doğal afetlerin ekonomik, sosyal ve çevresel etkilerinin 6 Şubat 2023 Kahramanmaraş merkezli depremler bağlamında girişimciler açısından değerlendirilmesi, Sosyal ve Beşeri Bilimler Araştırmaları Dergisi, 24(52), 1-30.
22. Maslow A.H., 1943. A theory of human motivation, Psychological Review, 50(4), 370-396. https://doi.org/10.1037/h0054346
23. Ozdemir I., Karatas N., 2024. Architectural Scale Factors Affecting the Damage of Structures During an Earthquake and Yunuskent Apartments Example, Turk Deprem Arastirma Dergisi 6(1), 1-29. https://doi.org/10.46464/tdad.1290795
24. Quarantelli E., 1995. Patterns of sheltering and housing in US disasters, Disaster Prevention and Management: An International Journal, 4(3), 43-53.
25. Şuta O., 2024. Mımarı tasarımın mekân organızasyonu üzerındekı etkısının kırklarelı geleneksel konutları üzerınden incelenmesı, E-SCALA Kırklareli University Journal of the Faculty of Architecture-Kırklareli Üniversitesi Mimarlık Fakültesi Dergisi, 3(2), 15-34.
26. TBDY, 2018. Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği. T.C. İçişleri Bakanlığı Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı, Ankara, (18.03.2018 tarih ve 30364 sayılı Resmi Gazete).
27. UNDRR, 2015. Sendai Framework for Disaster Risk Reduction 2015–2030, Geneva, Erişim adresi: https://www.undrr.org/publication/sendai-framework-disaster-risk-reduction-2015-2030