Rethinking Post-Disaster Temporary Housing Areas: Alternative Scenarios from Hatay Vernacular Architecture in the Context of the February 6 Kahramanmaraş Earthquakes

Öz

Post-disaster temporary housing settlements provide quick solutions to the immediate shelter needs of disaster survivors; however, in the long term, they may lead to psychosocial problems such as social isolation, loss of privacy, lack of belonging, and spatial alienation. A recent example of this situation can be seen in the container settlements established in Türkiye after the February 6, 2023 Kahramanmaraş earthquakes. In this study, vernacular architecture is considered as a possible design resource in response to the limitations of static housing models that may create such problems over time. The research uses spatial characteristics derived from the vernacular housing fabric of Hatay -one of the cities most severely affected by the earthquakes- as design inputs for generative artificial intelligence tools to develop alternative design scenarios. The study discusses how vernacular architectural knowledge may help transform temporary housing areas from standardized shelter units into more flexible, socially responsive environments that support belonging and community recovery.

Anahtar Kelimeler

• Temporary housing
• Post-disaster shelter
• Social resilience
• Vernacular architecture
• Spatial belonging

Etik Beyan

We hereby declare that all stages of this study have been conducted in accordance with research and publication ethics, and that we have complied with all ethical guidelines and principles of scientific citation.

Afet Sonrası Geçici Konut Alanlarının Yeniden Düşünülmesi: 6 Şubat Kahramanmaraş Depremleri Bağlamında Hatay Vernaküler Mimarisinden Alternatif Senaryolar

Öz

Afet sonrası geçici konut yerleşimleri, afetzedelerin fiziksel barınma ihtiyacına hızlı yanıtlar sunsa da uzun vadede sosyal izolasyon, mahremiyet kaybı, aidiyet problemleri ve mekansal yabancılaşma gibi derin psikososyal sorunlara yol açabilmektedir. Bu durumun güncel bir örneği, Türkiye’de 6 Şubat 2023 Kahramanmaraş depremleri sonrasında kurgulanan konteyner kentlerde gözlenmiştir. Bu çalışmada, zamanla oluşan bu tür problemleri üreten statik yapılara karşı vernaküler mimari bir çözüm kaynağı olarak ele alınmaktadır. Çalışma kapsamında, depremlerden en fazla etkilenen kentlerin başında gelen Hatay’ın vernaküler konut dokusundan süzülen mekansal kodlar, üretken yapay zeka araçlarına tasarım girdisi olarak aktarılarak alternatif tasarım senaryoları geliştirilmiştir. Çalışma sonucunda, vernaküler mimari bilginin geçici konut alanlarını standart birer mühendislik nesnesi olmaktan çıkarıp toplumsal iyileşmeyi destekleyen, esnek ve aidiyet odaklı bir sosyal altyapıya dönüştürebilme potansiyeli tartışılmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Geçici konut
• Afet sonrası barınma
• Sosyal dayanıklılık
• Vernaküler mimari
• Mekânsal aidiyet

Etik Beyan

Çalışmamızın tüm süreçlerinin araştırma ve yayın etiğine uygun olduğunu, etik kurallara ve bilimsel atıf gösterme ilkelerine uyduğumu beyan ederiz.

Kaynakça

1. AFAD, 2023. 06 Şubat 2023 Pazarcik-Elbistan Kahramanmaraş (Mw: 7.7-Mw: 7.6) Depremleri Raporu, T.C. İçişleri Bakanlığı Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı, Deprem ve Risk azaltma Genel Müdürlüğü, Deprem Dairesi Başkanlığı, Erişim adresi: https://deprem.afad.gov.tr/assets/pdf/Kahramanmara%C5%9F%20Depremi%20%20Raporu_02.06.2023.pdf
2. Akbay V.A., 2006. Antakya örneğinde tarihi ev bahçeleri, Yuksek Lisans tezi, Mustafa Kemal Universitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Peyzaj Mimarlığı Ana Bilim Dali, Hatay, 120 s.
3. Aldrich D.P., Meyer M.A., 2015. Social capital and community resilience, American Behavioral Scientist 59(2), 254-269.
4. Atalay Ş.C., 2026. Hatay deprem raporu 2026: Bir afet, bir yonetim krizi, Türkiye İşçi Partisi, Erişim adresi: https://tip.org.tr/raporlar-belgeler/hatay-deprem-raporu-bir-afet-bir-yonetim-krizi
5. Baradan B., 2008. Review of Literature for the concept of post-disaster housing in Turkey, METU Journal of the Faculty of Architecture 25(2), 79-96.
6. Bozkurt S.G., 2019. An investigation on the courtyard characteristics of traditional houses of Antakya, Turkish Journal of Forestry Science, 3(1), 1-12.
7. Cengiz A., 2014. The use and meaning of old Antakya houses by the residents today, Mustafa Kemal Universitesi Sosyal Bilimler Enstitusu Dergisi 11(25), 111-130.
8. Cerda M., Bordelois P.M., Galea S., Guzman J., Koenen K.C., 2013. The course of posttraumatic stress symptoms and functional impairment following a disaster, Soc. Psychiatry Psychiatr. Epidemiol., 48, 385-395.

9. Çelebi Y., Günaltay S., 1982. A group of old Antakya houses, Turk Etnografya Dergisi 67, 159-201.
10. Davidson C.H., Johnson C., Lizarralde G., Dikmen N., Sliwinski A., 2007. Truths and myths about community participation in post-disaster housing projects, Habitat International, 31(1), 100-115.
11. Edwards B., Sibley M., Hakmi M., Land P., 2006. Courtyard housing: Past, present and future, Routledge, London, 256 p.
12. Ergün R., Kutlu I., Kılınç C., 2022. A Comparitive Study of Space Syntax Analysis between Traditional Antakya Houses and Social Housing Complexes by TOKI, Journal of Architectural Sciences and Applications 7(1), 284-297.
13. Genç D., Ekizler T., 2023. Elbistan'da 16 bin depremzede için konteyner kent kuruluyor, Anadolu Ajansı, Erişim adresi: https://www.aa.com.tr/tr/asrin-felaketi/elbistanda-16-bin-depremzede-icin-konteyner-kent-kuruluyor/2830823
14. Habraken N.J., 1999. Supports: An alternative to mass housing, Routledge, London, 144 p.
15. Hamilton J.P., Halvorson S.J., 2007. The 2005 Kashmir earthquake, Mountain Research and Development, 27(4), 296-301.
16. Hasegawa R., 2013. Disaster Evacuation from Japan’s 2011 Tsunami Disaster and the Fukushima Nuclear Accident, Study, IDDRI SciencePo., Institut du développement durable et des relations internationales 27, rue Saint-Guillaume 75337 Paris cedex 07 France, Erişim adresi: https://www.iddri.org/sites/default/files/import/publications/study0513_rh_devast-report.pdf
17. Hatay Valiliği, 2025. Kasım 2025 konteyner kent ve geçici konaklama merkezleri verileri, T.C. Hatay Valiliği Bilgi İşlem Şube Müdürlüğü, Hatay.
18. Johnson C., 2007. Impacts of prefabricated temporary housing after disasters: 1999 earthquakes in Turkey, Habitat International, 31(1), 36-52.
19. Kalkan H., 2025. Ebeveyn ve çocuk gözüyle depremzede çocuklarin deneyimleri: Nitel bir araştırma, Yüksek Lisans Tezi, Karamanoglu Mehmetbey Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Karaman, 150s.
20. Kara M., 2026. Konteyner kentlerde kalanlar anlatıyor: 'Üç yıldır evim diyebileceğim bir yer yok', BBC News Türkçe, Erişim adresi: https://www.bbc.com/turkce/articles/c931z9e9vqeo
21. Karaca M.R., 2023. Deprem bölgesinde kurulan konteyner sayısı 75 bini aştı, Anadolu Ajansı, Erişim adresi: https://www.aa.com.tr/tr/info/infografik/33538
22. Karaduman M., Balcı G., 2023. Pazarcık'ta konteyner kent ve TOKİ konutlarının yapım çalışmaları sürüyor, Anadolu Ajansı, Erişim adresi: https://www.aa.com.tr/tr/asrin-felaketi/pazarcikta-konteyner-kent-ve-toki-konutlarinin-yapim-calismalari-suruyor/2860907
23. Kardeşoğlu S., 2024. Konteyner travmayı tetikledi, BirGün, Erişim adresi: https://www.birgun.net/haber/konteyner-travmayi-tetikledi-579622
24. Kaşık V., 2023. Malatya'daki konteyner kentlere 16 bin 170 depremzede yerleşti , Anadolu Ajansı, Erişim adresi: https://www.aa.com.tr/tr/asrin-felaketi/malatyadaki-konteyner-kentlere-16-bin-170-depremzede-yerlesti/2854512
25. Messiah A., Cavalie P., Ghesquiere A., Dugas J., 2015. Mental health outcomes 2-3 years after the Haiti earthquake, BMC Public Health, 15, 1-9.
26. Oksijen, 2026. Hatay'da 146 bin konut teslim edildİ, nüfusun en az %10’u konteynerde yaşıyor, GazeteOksijen, Eişim adresi: https://gazeteoksijen.com/turkiye/146-bin-konut-teslim-edildi-nufusun-en-az-10u-konteynerde-yasiyor-264661
27. Oliver P., 2006. Built to meet needs: Cultural issues in vernacular architecture, Architectural Press (Routledge), Oxford, 240 p.
28. Özbay E., 2023. Hatay - Aşağı Asi havzası kırsal mimarisinde yapı ustaları, gelenekleri ve terminolojisi üzerine bir araştırma, Sanat Tarihi Yıllığı, 32, 389-429.
29. Rana B.M.H., Ali S., Yusufi B., Alexander D.A., Klein S., Lee A.J., Jones G.T., Macfarlane G., 2008. The psychological and psychosocial impact of the Pakistan Kashmir earthquake after 8 months, International Psychiatry, 5(2), 43-46.
30. Rapoport A., 1969. House form and culture, Prentice Hall, New Jersey, 150 p.
31. Reuters, 2010. Haiti’s tent cities (24 Photos April 13, 2010), Reuters, Erişim adresi: https://www.reuters.com/news/picture/haitis-tent-cities-idUSRTR2BU83/
32. SBB, 2024. Kahramanmaraş ve Hatay Depremleri Yeniden İmar ve Gelişme Raporu, T.C. Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlıgı, Ankara, Erişim adresi: https://www.sbb.gov.tr/wp-content/uploads/2024/02/Kahramanmaras-ve-Hatay-Depremleri-Yeniden-Imar-ve-Gelisme-Raporu-1.pdf
33. SBB, 2026. Kahramanmaraş ve Hatay Depremleri Yeniden İmar ve Gelişme Raporu, T.C. Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlıgı, Ankara, Erişim adresi: https://www.sbb.gov.tr/kahramanmaras-ve-hatay-depremleri-yeniden-imar-ve-gelisme-raporu-2026-yayinlandi/
34. Sukhwani V., Napitupulu H., Jingnan D., Yamaji M., Shaw R., 2021. Enhancing cultural adequacy in post-disaster temporary housing, Progress in Disaster Science, 11, 1-10.
35. Tarakci B.I., Kavut I.E., 2025. Problems Experienced in Post-Disaster Temporary Shelter Units: The Case of Hatay/Iskenderun, Turk Deprem Arastirma Dergisi 7(2), 321-334, DOI:10.46464/tdad.1648044.
36. TIF-SKYÇD, 2026. TOKİ’lerde Gençlik Var! Kahramanmaraş İhtiyaç Analizi Raporu, Türkiye Yerel STK İnsani Forumu desteği ile Sürdürülebilir Kalkınma için Yenilikçi Çözümler Derneği tarafından hazırlanmıştır, Erişim adresi: https://skycd.org.tr/wp-content/uploads/2026/01/TIF-RAPOR.pdf
37. TTB, 2026. Şubat 2023 Depremleri 3. Yıl Değerlendirme Raporu, Türk Tabipleri Birliği, Erişim adresi: https://www.ttb.org.tr/yayin_goster.php?Guid=401d3f06-0cb6-11f1-903b-42010a9c0017
38. Türkmen N.B., 2024. 6 Subat 2023 Kahramanmaraş (Pazarcık) merkezli deprem sonrası konteyner kentte kalan kadınların yaşam deneyimleri: Adıyaman ili örneği, Yüksek Lisans Tezi, Uludağ Üniversitesi, Bursa, 140 s.
39. Ünal B., Akın E., 2017. Gecici afet konutlarının kullanıcı açısından değerlendirilmesi: Van depremi konteyner konutları, Online Journal of Art and Design, 5(4), 71-88.
40. Vale L.J., Campanella T.J., 2005. The resilient city: How modern cities recover from disaster, Oxford University Press, New York, 416 p.
41. Yanardağ R., 2024. Konteyner kentte yaşayan depremzede ergen bireylerin temel sorun ve ihtiyaçlarının keşfedilmesi, Türkiye Sosyal Araştırmalar Dergisi, 28(1), 1-22.