Yapısal Güvenlikten Kentsel Dirençliliğe: 2023 Kahramanmaraş Depremleri Literatüründe ‘Tasarım Boşluğunun’ Haritalandırılması

Öz

6 Şubat 2023 Kahramanmaraş depremleri, sismik aktivite, yapısal hasar ve tıbbi müdahaleler odaklı geniş bir literatür tetiklemiştir. Bu çalışma, afet sonrası bilimsel literatürün tematik yönelimini bibliyometrik yöntemlerle haritalandırarak mekânsal planlama ve kentsel tasarımın bu süreçteki konumunu sorgulamaktadır. Mayıs 2026’da Web of Science veri tabanından elde edilen 663 yayın, detaylı veri temizleme (thesaurus) sonrasında VOSviewer yazılımı ile analiz edilmiştir. Bulgular, literatürün tıp, yerbilimleri ve inşaat mühendisliği ekseninde kümelendiğini; kentsel tasarımı belirleyen mekânsal parametrelerin ise oldukça sınırlı temsil edildiğini göstermektedir. Yapısal güvenliği merkeze alan bu nicel yoğunlaşma ile sosyo-mekânsal boyutun zayıflığı arasındaki asimetri, çalışmada "tasarım boşluğu" (design gap) olarak kavramsallaştırılmıştır. Çalışma, afet sonrası kentsel dirençliliğin sağlanması için iyileşme sürecinin salt mühendislik odağından çıkarılarak, mekânsal kaliteyi önceleyen bütüncül bir tasarımla kurgulanması gerektiğini vurgulamaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Kahramanmaraş depremleri
• Bibliyometrik analiz
• Kentsel tasarım
• Kentsel dirençlilik
• Tasarım boşluğu

From Structural Safety to Urban Resilience: Mapping the 'Design Gap' in the 2023 Kahramanmaraş Earthquakes Literature

Öz

The February 6, 2023 Kahramanmaraş earthquakes triggered extensive literature focusing on seismic activity, structural damage, and medical interventions. This study examines the position of spatial planning and urban design within post-disaster research by mapping the thematic orientation of the scientific literature through bibliometric methods. A total of 663 publications retrieved from the Web of Science database in May 2026 were analyzed using VOSviewer following a detailed data cleaning (thesaurus) process. Findings indicate a strong concentration in medicine, earth sciences, and civil engineering, whereas spatial parameters related to urban design remain underrepresented. This structural safety-oriented concentration and weak socio-spatial dimension are conceptualized as a “design gap,” highlighting the need for spatial quality-oriented post-disaster recovery beyond an engineering-centered perspective.

Anahtar Kelimeler

• Kahramanmaraş earthquakes
• Bibliometric analysis
• Urban design
• Urban resilience
• Design gap

Kaynakça

1. AFAD, 2023. 06 Şubat 2023 Pazarcık-Elbistan Kahramanmaraş (Mw: 7.7 – Mw: 7.6) Depremleri Raporu, T.C. İçişleri Bakanlığı Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı, Deprem ve Risk Azaltma Genel Müdürlüğü, Deprem Dairesi Başkanlığı, Erişim adresi: https://deprem.afad.gov.tr/assets/pdf/Kahramanmara%C5%9F%20Depremi%20%20Raporu_02.06.2023.pdf
2. Arslan H., Ünlü A., 2010. Afet sonrası yeniden yapılanma sürecinde yer değiştirme ve yere bağlılığın değerlendirilmesi Düzce örneği, itüdergisi/a mimarlık, planlama, tasarım, 43-53, Erişim adresi: http://itudergi.itu.edu.tr/index.php/itudergisi_a/article/viewFile/1037/991
3. Avcil F., Işık E., İzol R., Büyüksaraç A., Arkan E., Arslan M.H., Aksoylu C., Eyisüren O., Harirchian E., 2024. Effects of the 6 February 2023 Kahramanmaraş earthquakes on buildings in Kahramanmaraş city, Natural Hazards, 120, 2953-2991, Erişim adresi: https://doi.org/10.1007/s11069-023-06314-1
4. Balamir M., 2022. Kentsel Risk Yönetimi: Türkiye’de Yanlış Bilinenler ve Bilinmeyenler, İdealkent Kent Araştırmaları Dergisi, https://doi.org/10.31198/idealkent.1202214
5. Barton H., Tsourou C., 2013. Healthy Urban Planning, London: Routledge, https://doi.org/10.4324/9780203857755
6. Binici B., Yakut A., Kadas K., Demirel O., Akpinar U., Canbolat A., Yurtseven F., Oztaskin O., Aktas S., Canbay E., 2023. Performance of RC buildings after Kahramanmaraş Earthquakes: lessons toward performance based design, Earthquake Engineering and Engineering Vibration, 883-894, https://doi.org/10.1007/s11803-023-2206-8
7. Çoban H., 2019. Afet Sonrası İyileştirme Planı Hazırlanması, Dirençlilik Dergisi, https://doi.org/10.32569/resilience.618181
8. Dikçınar Sel B., Yazgan A., 2023. Afet Sonrası Yerinden Edilme ve Göç Bağlamında İstanbul, Dosya- Deprem Araştırma Deneyimlerinden Öğrenmek, mimar ist, Erişim adresi: https://mimaristdergi.org/storage/upload/pdfs/1733216616-tr.pdf

9. Donthu N., Kumar S., Mukherjee D., Pandey N., Lim W.M., 2021. How to conduct a bibliometric analysis: An overview and guidelines, Journal of Business Research, 285-296, https://doi.org/10.1016/j.jbusres.2021.04.070
10. Dündar H.Ç., Dündar M., 2025. Sarsıntıdan Dayanıklılığa: 6 Şubat Depremleri Sonrası Deprem Bölgesinin İki Yıllık Ekonomik ve Kurumsal Yolculuğu (Değerlendirme Notu), Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı (TEPAV), Şubat 2025 Ankara, Erişim adresi: https://tepav.s3.eu-west-1.amazonaws.com/upload/files/1738831171559-0.Sarsntdan_Day_ankllga_6_Subat_Depremleri_Sonras_Deprem_Bolgesinin_Iki_Yllk_Ekonomik_ve_Kurumsal_Yolculugu.pdf
11. Erkan E.Ş., Özer Yüksel E., 2026. Afet Sonrası Geçici Barınmanın Kalıcı Barınmaya Dönüşümü Üzerine Literatür Analizi, Afet ve Risk Dergisi, https://doi.org/10.35341/afet.1763888
12. Felix D., Branco J., Feio A., 2013. Temporary housing after disasters: A state of the art survey, Habitat International, 136-141, https://doi.org/10.1016/j.habitatint.2013.03.006
13. Galasso C., Opabola E., 2024. The 2023 Kahramanmaraş Earthquake Sequence: finding a path to a more resilient, sustainable, and equitable society, Communications Engineering, https://doi.org/10.1038/s44172-024-00170-y
14. Işık E., 2023. Structural Failures of Adobe Buildings during the February 2023 Kahramanmaras (Turkiye) Earthquakes, Applied Sciences, https://doi.org/10.3390/app13158937
15. Ivanov M.L., Chow W.K., 2023. Structural damage observed in reinforced concrete buildings in Adiyaman during the 2023 Turkiye Kahramanmaras Earthquakes, Structures, https://doi.org/10.1016/j.istruc.2023.105578
16. Karabulut G.O., Yıldız P., 2025. Afet Sonrası Geçici Barınma Birimlerinde Psikososyal Kullanıcı Gereksinimleri: Yerel Ve Küresel Standartlar Üzerine Bir Değerlendirme, Sanat Yazıları, https://doi.org/10.61742/sanatyazilari.1732050
17. Mannakkara S., Wilkinson S., Francis T.R., 2014. “Build Back Better” Principles for Reconstruction, Encyclopedia of Earthquake Engineering, https://doi.org/10.1007/978-3-642-36197-5_343-1
18. Mercimek O., 2023. Seismic failure modes of masonry structures exposed to Kahramanmaras, earthquakes (Mw 7.7 and 7.6) on February 6, 2023, Engineering Failure Analysis, https://doi.org/10.1016/j.engfailanal.2023.107422
19. Pelling M., 2003. The Vulnerability of Cities Natural Disasters and Social Resilience, Routledge, Erişim adresi: http://ndl.ethernet.edu.et/bitstream/123456789/12383/1/136.pdf
20. Sagbas G., Garjan R.S., Sarikaya K., Deniz D., 2024. Field reconnaissance on seismic performance and functionality of Turkish industrial facilities affected by the 2023 Kahramanmaras earthquake sequence, Bulletin of Earthquake Engineering, 227-254, https://doi.org/10.1007/s10518-023-01741-8
21. SBB, 2023. On İkinci Kalkınma Planı (2024–2028), T.C. Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı, Erişim adresi: https://www.sbb.gov.tr/wp-content/uploads/2023/12/On-Ikinci-Kalkinma-Plani_2024-2028_11122023.pdf
22. Sphere Association, 2018. The Sphere Handbook: Humanitarian Charter and Minimum Standards in Humanitarian Response, Cenevre: Sphere Association, Erişim adresi: https://spherestandards.org/handbook
23. Şarman S.A., Demir M., 2025. Deprem Sonrası Zorunlu Göç ve Konut Sorunu: Kahramanmaraş Depreminin Ardından Kırklareli'nde Yeni Bir Hayat Arayışı, İnsan&İnsan, https://doi.org/10.29224/insanveinsan.1553468
24. UNDRR, 2015. Sendai Framework for Disaster Risk Reduction 2015-2030, United Nations Office for Disaster Risk Reduction (UNDRR), Erişim adresi: https://www.undrr.org/media/16176/download?startDownload=20260519
25. UN-Habitat, 2014. Annual progress report 2014: Implementation of the Strategic Plan 2014–2019, United Nations Human Settlements Programme, Erişim adresi: https://unhabitat.org/sites/default/files/2020/08/hsp-gc-25-inf-8_-_annual_progress_report_2014.pdf
26. UN-Habitat, 2020. World Cities Report 2020: The value of sustainable urbanization, United Nations Human Settlements Programme, Erişim adresi: https://unhabitat.org/sites/default/files/2020/10/wcr_2020_report.pdf
27. USGS, 2023. The 2023 Kahramanmaraş, Turkey, earthquake sequence [Story Map], U.S. Geological Survey, Erişim adresi: https://earthquake.usgs.gov/storymap/index-turkey2023.html
28. van Eck N.J., Waltman L., 2010. Software survey: VOSviewer, a computer program for bibliometric mapping, Scientometrics, 523-538. https://doi.org/10.1007/s11192-009-0146-3
29. van Eck N.J., Waltman L., 2017. Citation-based clustering of publications using CitNetExplorer and VOSviewer, Scientometrics, 1053-1070, https://doi.org/10.1007/s11192-017-2300-7
30. Vuran E., Serhatoglu C., Timuragaoglu M., Smyrou E., Bal I., Livaoglu R., 2025. Damage observations of RC buildings from 2023 Kahramanmaraş earthquake sequence and discussion on the seismic code regulations, Bulletin Of Earthquake Engineering, 1153-1182, https://doi.org/10.1007/s10518-023-01843-3
31. Wang Z., Zhang W., Taymaz T., He Z., Xu T., Zhang Z., 2023. Dynamic Rupture Process of the 2023 Mw 7.8 Kahramanmaras Earthquake (SE Turkiye): Variable Rupture Speed and Implications for Seismic Hazard, Geophysical Research Letters, https://doi.org/10.1029/2023GL104787
32. Zhang Y., Tang X., Liu D., Taymaz T., Eken T., Guo R., Zheng Y., Wang J., Sun H., 2023. Geometric controls on cascading rupture of the 2023 Kahramanmaras earthquake doublet, Nature Geoscience, 1054-+, https://doi.org/10.1038/s41561-023-01283-3