Araştırma Makalesi

Makine Öğrenmesi Algoritmalarının Türkiye Depremlerinde P ve S Fazlarının Belirlenmesindeki Etkinliği

Cilt: 7 Sayı: 1 30 Nisan 2025
PDF İndir
EN TR

Makine Öğrenmesi Algoritmalarının Türkiye Depremlerinde P ve S Fazlarının Belirlenmesindeki Etkinliği

Öz

Depremlerin dinamik parametrelerinin belirlenmesine yönelik analizlerde sismik cisim dalgalarının (P ve S fazları) varış zamanlarının doğru tespiti, sismolojik problemlerin çözümünde bir ön koşuldur ve varış zamanlarını temel alan çalışmalara, örneğin yer içi kabuk/manto yapısının anlaşılması gibi ve çeşitli araştırma alanlarına katkıda bulunur. Makine öğrenimi veya daha geniş ve bilinen uygulaması ile yapay zekâ teknolojilerindeki son gelişmeler, sismogramlar kullanılarak cisim dalgalarının varış zamanlarının otomatik olarak tespit edilmesini mümkün kılmaktadır. Türkiye, Avrasya, Afrika ve Arap levhalarının kesişim noktasında yer aldığı için karmaşık tektonik yapısı nedeniyle yüksek sismik aktiviteye sahiptir. Bu çalışmada, KRDAE (Kandilli Rasathanesi ve Deprem Araştırma Enstitüsü) ağına ait 2013-2019 yılları arasındaki Türkiye’de meydana gelen deprem kayıtlarında P ve S fazlarının geliş zamanlarını otomatik olarak tespit eden derin öğrenme algoritmasının başarımı değerlendirilmiştir. Sonuçlar, makine öğrenmesinin geleneksel istatistiksel yöntemlere kıyasla daha doğru tahminler yapabildiğini ve insan kaynaklı hataların azaltılmasında etkili olduğunu göstermektedir. Çalışmada elde edilen bulgular, büyük veri tabanlarıyla eğitilmiş derin öğrenme tabanlı sismik faz tespit algoritmalarının, yerel ihtiyaçlara uygun hale getirilmesiyle sismolojik analizlerde doğruluk ve hız artışı sağlayabileceğini ortaya koymaktadır. Gelecekteki çalışmalarda, yerel veriyle de eğitilmiş modellerin karşılaştırmalı olarak incelenmesi ve faz tespitinde uzman müdahalesine ihtiyaç duymayan algoritmaların geliştirilmesi önerilmektedir.

Anahtar Kelimeler

Destekleyen Kurum

Finansal destek alınmamıştır.

Proje Numarası

FBA-2024-4926

Teşekkür

Boğaziçi Üniversitesi Kandilli Rasathanesi ve Deprem Araştırma Enstitüsü Bölgesel Deprem-Tsunami İzleme Ve Değerlendirme Merkezi'ne veri kullanımını sağladığı için teşekkür ederiz. Bu çalışmadaki hesaplama algoritmalarında kullanılan bilgisayar çevre donanımları, FBA-2024-4926 proje kodlu Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi Bilimsel Araştırma Projeleri tarafından desteklenmiştir.

Kaynakça

  1. Akaike H., 1985. Prediction and entropy, (In: A Celebration of Statistics, Editörler: Atkinson A. C., Fienberg S.E.,1985, Springer), 1–24 p.
  2. Allen C.R., 1982. Comparisons Between the North Anatolian Fault of Turkey and the San Andreas Fault of California, (In: Multidisciplinary Approach to Earthquake Prediction, Editörler: Işıkara A.M., Vogel A., Progress in Earthquake Prediction Research, vol 2, Vieweg+Teubner Verlag, Wiesbaden).
  3. Emre Ö., Duman T.Y., Özalp S., Elmacı H., Olgun Ş., Şaroğlu, F., 2013. Açıklamalı Türkiye Diri Fay Haritası, Ölçek 1:1.250.000. MTA Genel Müdürlüğü, Özel Yayın Serisi 30, Ankara.
  4. Mousavi S.M., Zhu W., Sheng Y., Beroza G.C., 2019. Cred: A deep residual network of convolutional and recurrent units for earthquake signal detection, Scientific Reports, 9, 10267.
  5. Münchmeyer J., Woollam J., Rietbrock A., Tilmann F., Lange D., Bornstein T., Diehl T., Giunchi C., Haslinger F., Jozinovic D., Michelini A., Saul J., Soto H., 2022. Which picker fits my data? A quantitative evaluation of deep learning based seismic pickers, Journal of Geophysical Research, 127(1), 1-22.
  6. NCEDC, 2014. Northern California Earthquake Data Center, UC Berkeley Seismological Laboratory Dataset.
  7. Perol T., Gharbi M., Denolle M., 2018. Convolutional neural network for earthquake detection and location, Science Advances, 4(2), e1700578.
  8. Powers D.M.W., 2011. Evaluation: From Precision, Recall and F-Measure to ROC, Informedness, Markedness & Correlation, Journal of Machine Learning Technologies, 2(1), 37-63.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Sismoloji

Bölüm

Araştırma Makalesi

Erken Görünüm Tarihi

28 Nisan 2025

Yayımlanma Tarihi

30 Nisan 2025

Gönderilme Tarihi

7 Aralık 2024

Kabul Tarihi

4 Şubat 2025

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2025 Cilt: 7 Sayı: 1

Kaynak Göster

APA
Ünal, U., Bekler, T., & Bekler, F. N. (2025). Makine Öğrenmesi Algoritmalarının Türkiye Depremlerinde P ve S Fazlarının Belirlenmesindeki Etkinliği. Türk Deprem Araştırma Dergisi, 7(1), 90-100. https://doi.org/10.46464/tdad.1597618
AMA
1.Ünal U, Bekler T, Bekler FN. Makine Öğrenmesi Algoritmalarının Türkiye Depremlerinde P ve S Fazlarının Belirlenmesindeki Etkinliği. TDAD. 2025;7(1):90-100. doi:10.46464/tdad.1597618
Chicago
Ünal, Utku, Tolga Bekler, ve Feyza Nur Bekler. 2025. “Makine Öğrenmesi Algoritmalarının Türkiye Depremlerinde P ve S Fazlarının Belirlenmesindeki Etkinliği”. Türk Deprem Araştırma Dergisi 7 (1): 90-100. https://doi.org/10.46464/tdad.1597618.
EndNote
Ünal U, Bekler T, Bekler FN (01 Nisan 2025) Makine Öğrenmesi Algoritmalarının Türkiye Depremlerinde P ve S Fazlarının Belirlenmesindeki Etkinliği. Türk Deprem Araştırma Dergisi 7 1 90–100.
IEEE
[1]U. Ünal, T. Bekler, ve F. N. Bekler, “Makine Öğrenmesi Algoritmalarının Türkiye Depremlerinde P ve S Fazlarının Belirlenmesindeki Etkinliği”, TDAD, c. 7, sy 1, ss. 90–100, Nis. 2025, doi: 10.46464/tdad.1597618.
ISNAD
Ünal, Utku - Bekler, Tolga - Bekler, Feyza Nur. “Makine Öğrenmesi Algoritmalarının Türkiye Depremlerinde P ve S Fazlarının Belirlenmesindeki Etkinliği”. Türk Deprem Araştırma Dergisi 7/1 (01 Nisan 2025): 90-100. https://doi.org/10.46464/tdad.1597618.
JAMA
1.Ünal U, Bekler T, Bekler FN. Makine Öğrenmesi Algoritmalarının Türkiye Depremlerinde P ve S Fazlarının Belirlenmesindeki Etkinliği. TDAD. 2025;7:90–100.
MLA
Ünal, Utku, vd. “Makine Öğrenmesi Algoritmalarının Türkiye Depremlerinde P ve S Fazlarının Belirlenmesindeki Etkinliği”. Türk Deprem Araştırma Dergisi, c. 7, sy 1, Nisan 2025, ss. 90-100, doi:10.46464/tdad.1597618.
Vancouver
1.Utku Ünal, Tolga Bekler, Feyza Nur Bekler. Makine Öğrenmesi Algoritmalarının Türkiye Depremlerinde P ve S Fazlarının Belirlenmesindeki Etkinliği. TDAD. 01 Nisan 2025;7(1):90-100. doi:10.46464/tdad.1597618

AÇIK ERİŞİM ve LİSANS


Bu derginin içeriği Creative Commons Attribution 4.0 International Non-Commercial License'a tabidir.




Flag Counter