Kıbrıs Türk Halk Kültürü Araştırmacısı Olarak Oğuz M. Yorgancıoğlu

Öz

Bu makalede, Kıbrıslı Türk halk bilimi araştırmacısı ve yazar olan Oğuz M. Yorgancıoğlu’nun (1942-2021) Kıbrıs Türk halk kültürüyle ilgili çalışmalarından hareketle, halk bilimci olarak nasıl bir araştırmacı profiline sahip olduğunu ortaya koymak amaçlanmıştır. Bu amaç doğrultusunda öncelikle Kıbrıs Türkleri ve Kıbrıs Türk halk bilimi çalışmaları hakkında genel bir girişten sonra Yorgancıoğlu’nun kısa yaşam öyküsü verilmiştir. Ardından Yorgancıoğlu’nun sahip olduğu halk bilimci profili, çalışmalarının incelenmesi sonucu tespit edilen dokuz başlık altında ele alınmıştır. Bu başlıklar şöyledir: “Yorgancıoğlu’nun kitapları ve çalışmalarının genel niteliği”, “Folklor Ürünlerine ve Folklor Araştırmalarına Bakışı”, “Kıbrıs Türk Halk Bilimi Çalışmalarındaki Öncülük Rolü”, “Derlediği Ürünler Üzerindeki Çalışmaları ve Alanda Yenilik Arayışları”, “Bilgilerini Güncelleyip Kendini Geliştirme, Mütevazı ve Gerçekçi Olma Özellikleri”, “Kitaplarındaki Dil ve Üslup Özellikleri”, “Araştırmacılığının Yanında Halk Şiiri Formlarında Ürünler de Vermesi”, “Kitaplarında Yoğun Şekilde Görsel Malzeme (Fotoğraf, Resim vb.) Kullanımı” ve “Halk Bilimi Dışındaki Kitapları ve Bu Kitaplara Halk Bilimci Kimliğinin Yansıması”. Bu başlıklar altında aktarılıp tartışılan veriler, çalışmanın “Sonuç” bölümünde topluca değerlendirilmiş ve ulaşılan sonuçlar da maddeler hâlinde sıralanmıştır. Bu sonuçlar çerçevesinde bir halk bilimci olarak Yorgancıoğlu’nun temel amacının, Kıbrıs Türk kültürünün kayıt altına alınıp işlenerek gelecek kuşaklara aktarılması ve böylece her bakımdan varlığını sürdürmesine katkıda bulunma çabası olduğu görülmektedir. Diğer taraftan Yorgancıoğlu’nun kitaplarının, içerdikleri ürün, tespit ve değerlendirmelerin orijinalliği bakımından, Kıbrıs Türk halk kültürü alanında yapılacak çalışmalar için önemli birer veri kaynağı durumunda olduğu sonucuna da ulaşılmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Oğuz M. Yorgancıoğlu
• Kıbrıs Türk folkloru
• halk bilimi
• halk kültürü

Etik Beyan

Çalışma hazırlanırken bilim ve etik ilkelerine uyulmuş ve yararlanılan çalışmaların tamamı kaynakçada belirtilmiştir.

Oğuz M. Yorgancıoğlu as a Researcher of Turkish Cypriot Folk Culture

Öz

This article aims to reveal the profile of Oğuz M. Yorgancıoğlu (1942-2021), a Cypriot Turkish folklorist and writer, as a researcher based on his work on Cypriot Turkish folk culture. To this end, after a general introduction to the Turkish Cypriots and Turkish Cypriot folklore studies, a brief biography of Yorgancıoğlu is provided. Subsequently, Yorgancıoğlu’s profile as a folklorist is examined under nine headings identified through an analysis of his works. To determine these nine headings, all of Oğuz M. Yorgancıoğlu’s books were reviewed from a folklore perspective. The data conveyed and discussed under these headings have been collectively evaluated in the conclusion section of the study, and the results reached have been listed in bullet points. Within the framework of these results, it can be seen that Yorgancıoğlu’s fundamental aim as a folklorist was to record and process Cypriot Turkish culture, pass it on to future generations, and thus contribute to its preservation in every respect. On the other hand, it has also been concluded that Yorgancıoğlu’s books, in terms of the originality of the products, observations and evaluations they contain, constitute important sources of data for studies to be carried out in the field of Turkish Cypriot folk culture.

Anahtar Kelimeler

• Oğuz M. Yorgancıoğlu
• Turkish Cypriot folklore
• folklore studies
• folk culture

Etik Beyan

This study was prepared in accordance with the principles of research and publication ethics, and all works consulted have been cited in the reference list.

Kaynakça

1. Akçam, Z. (2007). Kıbrıs Türk halkbilimi bibliyografyası (1928-2002). IQ Kültür Sanat Yayıncılık.
2. Akçam, Z. (2019). Oğuz Yorgancıoğlu (roman). İ. Bozkurt vd. (Haz.), Kıbrıs Türk edebiyatı tarihi (1571-2017) / dördüncü cilt içinde (s. 2015-239), Kıbrıs Türk Edebiyatı Araştırma ve Tanıtma Projesi Yayını.
3. Atun, S. (2010). Kıbrıs Türk edebiyatı. Samtay Vakfı.
4. Başgöz, İ. (1998). Türkiye’de halk bilimi çalışmaları ve milliyetçilik. Folklor/ Edebiyat, 14, 73-84.
5. Bozkurt, İ. (2021). Düşünce ortamı bir değeri daha yitirdik: Oğuz Yorgancıoğlu. artı392.com, https://www.arti392.com/dusunce-ortami-bir-degeri-daha-yitir-dik-oguz-yorgancioglu, erişim tarihi: 14.10.2025.
6. Çevik, M. (2004). Türkiye’de 1980 sonrasında halk anlatıları araştırmaları. Folklor/Edebiyat, 37, 87-108.
7. Çevik, M. (2024). Kıbrıs Türk halk kültürü araştırmacısı olarak Mustafa Gökçeoğlu. Bayterek- Uluslararası Akademik Araştırmalar Dergisi, 7(2) 206-226.
8. Çobanoğlu, Ö. (2009). Atatürk dönemi Türk halkbilimi çalışmaları tarihçesi üzeri-ne genel bir değerlendirme. Cumhuriyet dönemi Türk kültürü-Atatürk dönemi (1920-1938) içinde, Atatürk Kültür Merkezi, C 3, 1001-1016.

9. Dizdaroğlu, H. (1974a). Folklorcu Ziya Gökalp - I. Türk Folklor Araştırmaları, 297, 6953-6955.
10. Dizdaroğlu, H. (1974b). Folklorcu Ziya Gökalp - IV. Türk Folklor Araştırmaları, 300, 7030-7031.
11. Doğaner, A. (2018). İletişim biçimi olarak taşıt yazıları. A. Doğan Topçu-Y. G. Topçu (Ed.) II. Uluslararası multidisipliner çalışmaları kongresi bildiri tam metin kitabı, Akademisyen Kitabevi, 27-40. Emecan, N. (2007). Duvar yazıları ne diyor?. Journal of Turkish Linguistics, 1, 157-167.
12. Ezilmez, H. (2019). Kıbrıs Türk şiirine toplu bir bakış (1571-1950) -dönemler-ku-şaklar-şahsiyetler-. Turnalar, 74, 50-57.
13. Fedai, H. (1998). Sunuş. O. M. Yorgancıoğlu, Masallar içinde (s. 4), Arif Basımevi. Gökçeoğlu, M. (1999). Bilmecelerimiz. Gençlik Merkezi.
14. Gümüşatam, G. (2013). Kıbrıs Türkleri’nin eşkıyalık destanı Hasan Bulliler’in metindilbilimsel tutarlılık ve bağdaşıklık görünümleri. Turkish Studies, 8(13), 953-965.
15. Gümüşatam, G. (2016). Kıbrıs Türk söz varlığının belgelenmesinde Bener Hakkı Hakeri’nin çalışmaları. Folklor/Edebiyat, 88, 165-178.
16. Gümüşatam, G. (2022). Kıbrıs Türk halk kültürüne emeği geçen bir isim: Oğuz M. Yorgancıoğlu. Bakırdan, IV, 32-34.
17. Kadriye T. (2016). Kıbrıs Türk masallarında şamanistik evren tasavvuru. Folklor/ Edebiyat, 88, 193-203.
18. Karaaslan Şanlı, H. (2011). Basında ve mecliste 1948 tasfiyesine ilişkin tartışma-ların söylemi. kültür ve iletişim, 14(1), 105-133.
19. Kaya, D. (2012). Âşık edebiyatında yaşnameler. H. Bacanlı-Ş. Işık Terzi (Ed.), Yetişkinlik ve yaşlılık gelişimi ve psikolojisi içinde, Açılım Kitap, 573-605.
20. Memmedova, E. (2013). Kıbrıs yaş destanları üzerine genel değerlendirme. Motif Akademi Halkbilimi Dergisi, 2013-1, 243-259.
21. Özdemir, N. (2012). Kültür ekonomisi ve yönetimi. Hacettepe Yayıncılık.
22. Özkutlu, S. (2022). Orta çağ Kıbrıs’ında Türk-Sarazen imgesi ve varlığı üzerine bir inceleme. Tarih İncelemeleri Dergisi, XXXVII-2, 611-629.
23. Öznur, Ş. (2021). Hocaların hocası Oğuz Yorgancıoğlu’nun ardından. Halkın Sesi, 20.09.2021, https://www.halkinsesikibris.com/hocalarin-hocasi-oguz-yor-gancioglunun-ardindan, erişim tarihi: 14.10.2025
24. Öznur, Ş. (2022). Hocaların hocası Oğuz Yorgancıoğlu’nu sevgi ve saygıyla anı-yoruz. Halkın Sesi, 19.09.2022, https://www.halkinsesikibris.com/hocala-rin-hocasi-oguz-yorgancioglunu-sevgi-ve-saygiyla-aniyoruz, erişim tarihi: 14.10.2025
25. Peler, G. Y. (2018). Kıbrıs’ta Osmanlı öncesi Türk varlığı. Hakan Yalap (Ed.) 2. Uluslararası İpek Yolu akademik çalışmalar sempozyumu tam metin kitabı, Nevşehir, 739-746.
26. Türkmen, F. ve Gökbulut B. (2009). Kıbrıs Türk halk bilimi çalışmalarının değer-lendirilmesi. Turkish Studies, 4(3), 2205-2237.
27. Ünalan, Ö. (2012). Ali Cevat Yürekli ve yaş destanları. Erzincan Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, V/1, 77-88.
28. Yardımcı, M. (2000). Kıbrıs folkloruna emeği geçenlerden bir isim: Oğuz M. Yorgancıoğlu. İ. Bozkurt vd. (Haz.), Üçüncü uluslararası Kıbrıs araştırmala-rı kongresi, Doğu Akdeniz Üniversitesi, 187-195.
29. Yeniasır, M., Gökbulut B. ve Öger A. (2020). Kazak, Türkmen ve Kıbrıs Türklerinin halk inançları ile gelenekleri üzerine karşılaştırmalı bir inceleme. Folklor/Edebiyat, 102, 297-316.
30. Yıldırım, D. (1998). Türk bitiği. Akçağ.
31. Yorgancıoğlu, O. (1986). “panel konuşma metni”. Halkbilim sempozyumları. KKTC Turizm ve Kültür Bakanlığı.
32. Yüceol Özezen, M. (2023). Türkçede taşıt edebiyatı ürünleri üzerine bir değerlen-dirme. ÇÜTAD Çukurova Üniversitesi Türkoloji Araştırmaları Dergisi, 8(1), 407-434.