Gafur Gulam’ın Hasan Keyfî Adlı Öyküsünde Yapı ve İzlek

Öz

Özbek edebiyatının şiir türündeki en önemli isimlerinden birisi Gafur Gulam’dır. 1903 yılında Taşkent’te doğan Gafur Gulam’ın şiir dışında öykü, kıssa, deneme, makale, fıkra ve eleştiri türünde de eserleri bulunmaktadır. Yazarın öykülerinin birçoğu 1928, 1929 ve 1930 yıllarında yayımlanan 3 ciltlik Mükemmel Eserler Toplamı adlı kitabın içinde yer alır. Kendisine Özbekistan yüksek halk şairi ünvanı verilen Gafur Gulam, eserleri ve ülkesine yaptığı hizmetler sebebiyle çeşitli madalya ve mükâfatlara layık görülmüştür. Birçok makalesi bulunan, çeviri eserlere imza atan ve kendi eserleri de farklı dillere aktarılan Gafur Gulam, bir dönem milletvekilliği de yapmıştır. Ülkesinin önemli kültür ve sanat adamlarından birisi olan Gafur Gulam, 10 Temmuz 1966 tarihinde vefat etmiştir. Bu makalede yazarın Hasan Keyfî adlı öyküsü, bir edebî metni oluşturan yapı unsurları ve izleksel kurgu bağlamında incelenecektir. Çalışma, Gafur Gulam’ın bu öyküsünü yapı ve izleksel kurgu anlamında çözümleyerek onun bu metninden hareketle öykücülüğü ve öyküsünde ele aldığı meseleyi ortaya koymayı amaçlamaktadır. Öykünün izleksel kurgusunun analiz sürecinde, Ramazan Korkmaz’ın “KORA Şeması” yöntemi kullanılacaktır. Bu yöntem, bir metnin derin yapısında yer alan izleklerin, kişilerin yaşadığı dönüşümlerin ve olay örgüsünün temel anlam katmanlarını değerler düzleminde çatıştırarak ortaya çıkarmayı hedefler. Bu çalışma, yazarın adı geçen öyküsünü yapı ve izleksel kurgu açısından irdeleyip bu metin vasıtasıyla topluma vermek istediği mesajı vurgulayarak daha çok şair kimliği ile tanınan Gafur Gulam’ın aynı zamanda Özbek edebiyatının nesir sahasının da önemli isimlerinden birisi olduğunu göstermeyi amaçlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Gafur Gulam
• Hasan Keyfî
• öykü
• yapı
• izlek
• kurgu

Etik Beyan

Çalışma hazırlanırken bilim ve etik ilkelerine uyulmuş ve yararlanılan çalışmaların tamamı kaynakçada belirtilmiştir. Yazarın çalışmasına ait hakemlik süreci devam ederken dergimizdeki rolü askıya alınmış, böylece sürece erişimi engellenerek çift taraflı kör hakemlik ilkesi korunmuştur.

Structure and Theme in Gafur Gulam’s Story Hasan Keyfî

Öz

One of the most important figures in Uzbek literature, particularly in poetry, is Ghafoor Ghulam. Born in Tashkent in 1903, he produced works not only in poetry but also in short stories, fables, essays, articles, anecdotes, and literary criticism. Many of his short stories were published in the three-volume Collection of Excellent Works (1928–1929–1930). Awarded the title of High People’s Poet of Uzbekistan, Ghafoor Ghulam received numerous medals and honors for his literary contributions and services to his country. He wrote many articles, translated various works, and had his own works translated into several languages. He also served as a member of parliament for a period. A prominent figure in Uzbek culture and art, Ghafoor Ghulam, passed away on July 10, 1966. This article examines Hasan Keyfi, a short story, in terms of its structural elements and thematic composition as a literary text. The study aims to analyze the story’s structure and thematic framework in order to reveal Gafur Gulam’s narrative technique and the issues he addresses. In analyzing the thematic composition, Ramazan Korkmaz’s “KORA Schema” method will be employed. This method seeks to uncover the fundamental layers of meaning in a text’s deep structure—its themes, character transformations, and plot—by contrasting them on a value-based level. Through this analysis, the study aims to demonstrate that Gafur Gulam, widely recognized for his poetry, is also a significant figure in Uzbek prose.

Anahtar Kelimeler

• Gafur Gulam
• Hasan Keyfi
• story
• structure
• theme
• plot

Etik Beyan

This study was prepared in accordance with the principles of research and publication ethics, and all works consulted have been cited in the reference list. While the peer-review process for the author’s manuscript was un-derway, his editorial role in our journal was suspended. This prevented his access to the process, thereby ensuring the integrity of the double-blind peer-review sys-tem.

Kaynakça

1. Abdirashidov, Z. (2023). Gafur Gulam’ın ilk sanatına bir bakış. V. S. Yelok (Ed.), Asuman dolu yıldızla Gafur Gulam içinde (s. 9-23). Türksoy Yayınları.
2. Aktaş, Ş. (2003). Roman sanatı ve roman incelemesine giriş. Akçağ Yayınları.
3. Bachelard, G. (2014). Mekânın poetikası. (A. Tümertekin, Ed.). İthaki Yayınları. Çetin, N. (2009). Roman çözümleme yöntemi. Öncü Kitap.
4. Gulam, G. (2023). Hasan Keyfî. V. S. Yelok (Akt.), Asuman dolu yıldızla Gafur Gulam içinde (s. 195-209). Türksoy Yayınları.
5. Korkmaz, R. (2017). Romanda mekânın poetiği. R. Korkmaz ve V. Şahin (Ed.), Romanda mekân içinde (s. 9-26). Akçağ Yayınları.
6. Korkmaz, R. (2015). Yazınsal okumalar. Kesit Yayınları.
7. Tepebaşılı, F. (2012). Roman incelemesine giriş. Çizgi Kitabevi.
8. Yelok, V. S. (2019). Modern Özbek edebiyatında hikâye (1900 – 1930 Yılları Arası). Sonçağ Yayınları.

9. Yelok, V. S. (2023). Gafur Gulam 1903-1966. V. S. Yelok (Ed.), Asuman dolu yıldızla Gafur Gulam içinde (s. 3-8). Türksoy Yayınları.
10. Yivli, O. (2019). Öykü nasıl okunur: Modern öykü ve yöntem. Günce Yayınları.