Savaş Temsilinin Toprak Ana Romanı ile Piyanist Filminde Karşılaştırmalı İncelenmesi

Öz

Bu çalışma, Cengiz Aytmatov’un Toprak Ana romanı ile Roman Polanski’nin The Pianist (Piyanist) filmi üzerinden İkinci Dünya Savaşı deneyiminin edebî ve sinematografik temsillerini karşılaştırmalı olarak incelemektedir. Çalışmanın amacı; savaşın yalnızca cephede yaşanan askerî bir çatışma değil, gündelik yaşamı, toplumsal düzeni, bedensel varoluşu ve etik yargı alanını dönüştüren çok katmanlı bir kırılma olarak anlatılarda nasıl kurulduğunu göstermektir. Analizde öncelikle her iki eserde savaş öncesi dönemin bir “huzur normu” biçiminde inşa edildiği saptanır: Toprak Ana’da bu norm, toprağa dayalı üretim, kolhoz düzeni ve aile içi dayanışma üzerinden; The Pianist’te ise şehirli kültürel yaşam, radyo yayıncılığı ve müzik pratiği üzerinden temsil edilir. Ardından savaş, bu normu bir eşik anında kesintiye uğratan ve geri dönüşsüz biçimde dönüştüren tarihsel bir güç olarak okunur. Savaşın vahşeti özellikle açlık ve sefalet sahneleri üzerinden ele alınır. Bu sahneler, Cathy Caruth’un travmayı gecikmeli ve tekrar eden bir deneyim olarak tanımlayan yaklaşımıyla yorumlanır. “Anlamsız iyimserlik” ise yaklaşan felakete karşı psikolojik bir savunma ve geçici bir sığınak olarak değerlendirilir. Etik alanın dönüşümü bağlamında Primo Levi’nin “gri bölge” kavramı, mağdur ve fail ikiliğinin çözüldüğü ara alanları ortaya koyarken Hannah Arendt’in “normalleşme” ve bireysel ahlaki sorumluluk tartışmaları, şiddetin sıradanlaşması ve yargı yetisinin aşınması sorunlarını derinleştirir. Sonuç olarak çalışma, iki farklı sanat formunun farklı estetik araçlarla benzer travmatik yapıları ürettiğini ve edebiyat ile sinema karşılaştırmasının savaş deneyimini kavramada güçlü bir yöntem sunduğunu ortaya koyar.

Anahtar Kelimeler

• İkinci Dünya Savaşı
• savaş anlatıları
• Cengiz Aytmatov
• Toprak Ana
• Roman Polanski
• Piyanist

Etik Beyan

Çalışma hazırlanırken bilim ve etik ilkelerine uyulmuş ve yararlanılan çalışmaların tamamı kaynakçada belirtilmiştir.

A Comparative Analysis of the Representation of War in the Novel Mother Earth and the Film The Pianist

Öz

This study presents a comparative analysis of the representations of the Second World War in Chingiz Aitmatov’s novel Mother Earth (Toprak Ana) and Roman Polanski’s film The Pianist. The main objective is to demonstrate that war is not portrayed merely as a military or political phenomenon, but as a comprehensive historical rupture that reshapes everyday life, individual psychology, social relations, and moral frameworks. Despite differences in genre, geography, and narrative technique, both works reveal structurally similar patterns in their depiction of wartime experience. The analysis first shows that both narratives establish a distinct pre-war “norm of peace.” In Mother Earth, this norm is constructed through agrarian labor, communal solidarity, and family life in a rural Soviet village, whereas The Pianist depicts it through urban cultural practices, music, and intellectual life in pre-war Warsaw. The outbreak of war functions as a historical threshold that abruptly interrupts these forms of normality and produces irreversible transformations. The study then examines hunger and deprivation as central manifestations of wartime brutality, interpreting them through Cathy Caruth’s trauma theory, which conceptualizes trauma as a delayed and repetitive experience rooted in survival rather than direct confrontation with death. The phenomenon of “meaningless optimism” is analyzed as a psychological strategy that temporarily suspends awareness of impending catastrophe. Furthermore, Primo Levi’s concept of the “grey zone” and Hannah Arendt’s reflections on normalization and individual moral responsibility are employed to explore the ethical ambiguities generated by extreme conditions.

Anahtar Kelimeler

• Second World War
• war narratives
• Chingiz Aitmatov
• Mother Earth
• Roman Polanski
• The Pianist

Etik Beyan

This study was prepared in accordance with the principles of research and publication ethics, and all works consulted have been cited in the reference list.

Kaynakça

1. Addison, P. (2005). The impact of the Second World War. P. Addison ve H. Jones (Ed.), A companion to contemporary Britain 1939-2000 içinde (s. 1-22). Blackwell.
2. Arendt, H. (1964). Eichmann in Jerusalem: A report on the banality of evil. The Viking Press.
3. Aytmatov, C. (2006). Toprak Ana. (R. Özdek, Çev.). Ötüken Neşriyat.
4. Birns, M. B. (2023). Chingiz Aitmatov biography. EBSCO. 1 Aralık 2025’te ht-tps://www.ebsco.com/research-starters/biography/chingiz-aitmatov adresin-den edinilmiştir
5. Calder, A. (1992). The people’s war. Random House.
6. Caruth, C. (1996). Unclaimed experience: Trauma, narrative, and history. The Johns Hopkins University Press.
7. Chingiz Aitmatov Bio. (2020, 8 Ekim). Digital Scholarship @ Swarthmore College. 1 Aralık 2025’te https://ds-exhibits.swarthmore.edu/scalar/the-20th-centur-y-russian-novel-/chingiz-aitmatov-bio.19 adresinden edinilmiştir
8. Cronin, P. (2005). Roman Polanski: Interviews. University Press of Mississippi.

9. Dıykanbayeva, M. (2015). Hatıralar ışığında Cengiz Aytmatov ve eserleri. Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim Dergisi, 4(1), 169-188.
10. Fussell, P. (1975). The great war and modern memory. Oxford University Press.
11. Levi, P. (1988). The drowned and the saved. (R. Rosenthal, Çev.). Michael Joseph.
12. Mazierska, E. (2007). Roman Polanski: The cinema of a cultural traveller. I.B. Tauris.
13. Polanski, R. (Yönetmen). (2002). The pianist [Sinema Filmi].
14. Sandford, C. (2008). Polanski: A biography. Palgrave Macmillan.
15. Sobchack, V. (1992). The address of the eye: A phenomenology of film experience. Princeton University Press.
16. Sontag, S. (2003). Regarding the pain of others. Farrar, Straus and Giroux.
17. Szpilman, W. (2002). The pianist: The extraordinary story of one man’s survival in Warsaw. (A. Bell, Çev.). Phoenix.