MUHTAR AVEZOV’UN HİKÂYELERİNDEKİ KÖTÜ ADLANDIRMALARIN TÜRKİYE TÜRKÇESİNE ANLAM VE YAPI BAKIMINDAN ÇEVİRİSİ
Öz
Son yıllarda çeşitli Türk lehçeleri arasında gittikçe artan edebiyat çevirileri, bu
lehçeleri konuşan Türk halkları arasındaki tarihî bağların canlanarak gelişmesi yolunda
önemli adımlardır. Bu bağlamda Kazak klasik yazarlarından Muhtar Avezov’un
eserleri, Kazak Türkçesi ve edebiyatı, gelişimi ve özellikleri hakkında önemli bilgiler
vermesi açısından değerlendirmeye esas eserlerdir.
Bu çalışmada nitel araştırma yöntemi uygulanmıştır. Doküman incelemesi tekniği
kullanılarak Muhtar Avezov’un Türkiye Türkçesine çevrilmiş bazı hikâyelerinde yer
alan kötü adlandırma örnekleri tespit edilmiştir. Bunların aktarımında anlam ve yapı
bakımından izlenen yol belirlenerek incelemeye tâbi tutulmuştur. Ele alınan söz/sözcüklerin
hedef dile çevrilirken kötü adlandırmalarla mı yoksa başka söz/sözcüklerle
mi karşılandığına, bunların aynı anlam gücünü taşıyıp taşımadığına dikkat edilmiştir.
Dilde kötü adlandırma adı verilen kullanımlar, bilerek veya bilmeyerek, isteyerek
veya istemeyerek daha çok teklifsiz, kaba veya müstehcen konuşma sırasında yerme,
küçük düşürme amacıyla başvurulan sert ifadelerdir. Kişinin yaşı, cinsiyeti, eğitim
düzeyi, sosyal statüsü ve dinî inancına bağlı olarak çeşitlilik arz eden bu tür söz/sözcüklere
edebî eserlerde bolca rastlanır. Bunlara incelenen hikâyelerde de sıklıkla yer
verildiği görülmüştür. Böylece hikâyelerdeki kişilerin ruh hâli, olaylar karşısındaki
tutum ve davranışları canlı bir anlatım bulmuştur. Hemen hepsinin kişilerin ağzından
sarf edilmesi ise anlatıma hareketlilik, renk ve duygu katmıştır.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- AVEZOV, Muhtar (1997), Hikâyeler, Çev.: Z. İSMAİL - A. GÜNGÖR, Ankara, Bilig Yayınları.
- AYVERDİ, İlhan (2006), Misalli Büyük Türkçe Sözlük, 1. C, İstanbul, Kubbealtı Neşriyâtı.
- GÜDEN, Menekşe Pınar (2006), Dilde Cinsiyet Ayrımcılığı: Türkçe’nin İçerdiği Eril ve Dişil İfadeler Bakımından İncelenmesi, İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Basılmamış Yüksek Lisans Tezi.
- GÜNGÖR, Ahmet (2006), “Tabu-Örtmece (Euphemism) Sözler Üzerine”, Atatürk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi, S 29, s. 69-93.
- DEMİRCİ, Kerim (2008), “Örtmece (Euphemism) Kavramı Üzerine”, Milli Folklor, 10. Cilt, S 77, s. 21-34.
- İNAN, Abdülkadir (1986), Tarihte ve Bugün Şamanizm. Materyaller ve Araştırmalar, Ankara, Türk Tarih Kurumu Yayınları.
- İNAN, Abdülkadir (1987), “Al Ruhu Hakkında”, Makaleler ve İncelemeler, 3. Baskı, 1. Cilt, Ankara, Türk Tarih Kurumu Yayınları.
- KARA, Mehmet (2009), “Lehçeler Arası Aktarmalarda Temel Sorunlar”, Turkish Studies, 4/4, s. 1056-1082.
Ayrıntılar
Birincil Dil
Türkçe
Konular
-
Bölüm
Araştırma Makalesi
Yazarlar
Yayımlanma Tarihi
31 Mayıs 2018
Gönderilme Tarihi
5 Mayıs 2017
Kabul Tarihi
24 Nisan 2018
Yayımlandığı Sayı
Yıl 2018 Sayı: 45