The Analysis of Mahtumkulu’s Poems in Terms of Critical Discourse Analysis

Öz

Mahtumkulu, who used the pseudonym “Firâkî”, is accepted as the founder of the Turkmen written literature. Mahtumkulu is a common value and a unifying person for the Turkic world as well as for the Turkmens. Mahtumkulu lived in the 19th century, the Turkmens were subjected to heavy pressure by the Iranian Shah and the Khanate of Iran. Mahtumkulu wrote impressive poems, which praised the souls of the Turkmen and kept their national feelings alive in order to keep their heads upright and to ensure their self-confidence. In the study; in the face of the hegemonic identity imposed by the Iranian Shahism and the Khanate of Khiwat, the Turkmens were told that the 18th century, the paradox formed by the will of authentic decision-making based on the right of self-representation to develop. The poems of the poet have been studied in the context of power and ideology, which are the main arguments of critical discourse analysis. As it is known, critical discourse analysis is also closely related to linguistic analysis and social theory. Critical discourse analyse, which claims to take social theory as a starting point. In order to analyse the relations between discourse and power relations, firstly we must resort to specific forms of discourse or the source of power. Secondly, we need to analysis the behavior controlled by our mind. As a result, Mahtumkulu was not only a powerful poet who founded Turkmen written literature, but also an ideologue and an activist with a discourse that influenced the masses.

Anahtar Kelimeler

• Social criticism,power and ideology,textual contexte,Mahtumkulu

MAHTUMKULU’NUN ŞİİRLERİNİN ELEŞTİREL SÖYLEM ÇÖZÜMLEMESİ BAKIMINDAN İNCELENMESİ

Öz

“Firâkî” mahlasını kullanan Mahtumkulu, Türkmen yazılı edebiyatının kurucusu olarak kabul edilmektedir. Mahtumkulu, Türkmenler için olduğu kadar Türk dünyası için de ortak bir değer ve birleştirici bir unsurdur. Mahtumkulu’nun yaşadığı XVIII. yüzyılda Türkmenler, İran Şahlığı ve Hîve Hanlığı’nın ağır baskılarına maruz kalmıştır. Mahtumkulu, halkının başını dik tutmak ve öz güvenini sağlamak amacıyla Türkmenlerin ruhunu yücelten, millî hislerini canlı tutan etkileyici şiirler yazmıştır. Araştırmada; İran Şahlığı’nın ve Hîve Hanlığı’nın dayattığı egemenliğe dayalı kimlik karşısında, Türkmenlerin XVIII. yüzyılda geliştirmeye ve canlı tutmaya çalıştıkları öz-temsil hakkına dayanan tabii karar verme iradesinin oluşturduğu zıtlık ele alınmıştır. Mahtumkulu’nun şairliğinin ve bilge kişiliğinin bu direnişteki rolü irdelenmiş, şairin söz konusu şiirleri eleştirel söylem çözümlemesinin (critical discourse analysis) temel unsurları olan güç ve ideoloji bağlamında incelenmiştir. Bilindiği gibi, eleştirel söylem çözümlemesi, dil bilimsel analiz ve sosyal teori ile de yakından ilgilidir. Sosyal teoriyi başlangıç noktası olarak almak iddiasında olan eleştirel söylem çözümlemesi, sosyal teorideki güç ve ideoloji arasındaki ilişkileri gösterir. Söylem ve güç ilişkileri arasındaki ilişkilerin analizi için öncelikle söylemin özel formlarına ya da gücün kaynağına müracaat etmemiz gerekir. İkinci olarak da zihnimiz tarafından kontrol edilen davranışları analiz etmemiz gerekir. Araştırmanın sonucunda; Mahtumkulu’nun, yalnızca Türkmen yazılı edebiyatını kuran güçlü bir şair değil, aynı zamanda kitleleri etkileyen söyleme sahip bir ideolog ve aksiyoner olduğu kanaatine varılmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Sosyal eleştiri,güç ve ideoloji,metinsel bağlam

Kaynakça

1. Biray, H. (1992). Mahtumkulu Divanı. Ankara: Kültür Bakanlığı Yayınları.
2. Bloammert, J. (2005). Discourse A Critical Introduction. UK: Cambridge University Press. De Fina, A., Schiffrin, D., Bamberg, M. (2013). Discourse and Identity. Cambridge University Press.
3. Dinç, A., Çakır, R. (2010). “18. Asır Şair-Düşünür Mahtumkulu’nun Toplumsal Düzen Eleştirileri ve Edebi Şahsiyeti”. Kirkuk University Journal-Humanity Studies, 5/2
4. Duran, H. ve Biray, N. (2014). “Mahtumkulu Bibliyografyası”. Doğumunun 290. Yılı Münasebetiyle Türkmen Millî Şairi Mahtumkulu Anı Kitabı (Editör: Abdurrahman Güzel). Ankara: TİKA.
5. Erdoğan, K. (2011). “Erzurumlu İbrahim Hakkı ve Mahtumkulu Divanlarında Hz. Peygamber”. AÜ Türkiyat Araştırmaları Dergisi. Erzurum.
6. Fairclough, N. (1995). Critical Discourse Analysis: The critical study of language, First Published, London and New York: Longman.
7. Fairclough, N. (1992a). Discourse and Social Change. London: Polity Press.
8. Fairclough, N. (1992b). Discourse and Social Change. London: Polity Press.

9. Fairclough, N. (1989). Language and Power. London: Longman.
10. Fairclough, N. (1995). Critical Discourse Analysis. London: Longman.
11. Graesser, A. C., Gernsbacher, M. A., Goldman Susan R. (2003). Handbook of Discourse Process, Mahwah. New Jersey, London: Lawrence Erlbaum Associates Publishers.
12. Gumperz, J. J. (1982). Discourse Strategies. London: Cambridge University Press.
13. Güzel, A. (editör) (2014). Doğumunun 290. Yılı Münasebetiyle Türkmen Millî Şairi Mahtumkulu Anı Kitabı. Ankara.
14. Herman, L., Vervaeck, B. (2001-2005). Handbook of Narrative Analysis, Lincoln and London: University of Nebraska Press.
15. Machin, D., Mayir, A. (2012). How to Do Critical Discourse Analysis: A Multimodal Introduction. California: SAGE Publications.
16. Thompson, J. (2002). Discourse and Knowledge. London and New York: Routledge. Van Dijk, Teun A. (2003). “Cricital Discourse Analysis”. The Handbook of Discourse Analysis (Ed. D. Schiffrin ve diğerleri), Oxford: Blakwell Publishing.
17. Wodak, R., Meyer, M. (2009). Methods for Critical Discourse Analysis. New Delhi: SAGE Publications.
18. Yılmaz, E. (2019). Uygulamalı Metin Bilgisi. 2. baskı, Ankara: Pegem Akademi Yayınları.