Eastern Turki Poems from Kashgar [Transcription - Translation - Glossary - Facsimile]

Öz

The poems represented in this study under the title as “Eastern Turki
Poems from Kashgar” constitute the main subject of this study. The poems
on which no academical study conducted by now are kept in Sweden in
the Library of Lund University. Swedish Turkologist Gunnar V. Jarring
recorded in his catalogue that poems were written in Uighur language
and defined the poems as “Popular Eastern Turki Poems”. Actually
poems are consisted of 2 folios and they were copied in 1908 in Kashgar
probably from a manuscript of a collected literary works or the original
poetry folios. As is known, Chaghatai Turkic became a classical common
literal language in the 15th century via Ali Şir Nevāyī’s works among
the Turkic nations excluding Ottomans, but towards the 20th century,
dominant character of Nevāyī’s Chaghatai decreased little by little in
the Eastern Turki literature and also varied with some features of other
Turkic dialects because of the effects of local speech in different regions.
According to the linguistic results of this paper, the Eastern Turki poems,
that is to say, the research subject, belong to the “Post-classical period
of Chaghatai Turkic” and they are certainly the literal works of 18th or
19th century. In the view of this information, the poems are analyzed
from the perspective of a philological methodology in the study. Firstly a
transcription of the poems in Latin alphabet, secondly the translation of
the poems into Standard Turkey Turkish and thirdly a glossary in which
a list of words containing the morphological and etymological data are
presented in comformity with the mentioned methodology. Additionally,
the original facsimile of the poems in Arabic script is presented at the end.

Anahtar Kelimeler

• Eastern Turki,Post-Classical Chaghatai Turkic,Kashgar,poems

Kaşgar’dan Doğu Türkçesi Şiirler [Çeviriyazı – Aktarma – Söz Varlığı – Tıpkıbasım]

Öz

“Kaşgar’dan Doğu Türkçesi Şiirler” başlığıyla bu çalışmada sunulan manzumeler, incelemenin esasını teşkil etmektedir. Şimdiye kadar üzerinde çalışma yapılmamış olan şiir mecmuası İsveç’teki Lund Kütüphanesinde mahfuz tutulmaktadır. İsveçli Türkolog Gunnar V. Jarring’in katalogda “Uygurca” olarak kaydettiği ve “Popüler Doğu Türkçesi Şiirleri” şeklinde tanımlandığı 2 varaklık eser, 1908’de Kaşgar’da, muhtemelen Doğu Türkçesi ile yazılmış bir el yazması külliyattan yahut bire bir aynı şekilde bulunan orijinal bir mecmuadan istinsah edilmiştir. Bilindiği gibi, Ali Şir Nevâyî’nin eserleri ile 15. yüzyılın ikinci yarısından itibaren klasik bir edebiyat dili hâlini alan Çağatay Türkçesi, yüzyıldan yüzyıla değişmeler göstererek ve kullanıldığı çeşitli bölgelere ait diyalektolojik özellikleri bünyesine katmak suretiyle 20. yüzyılın başlarına kadar, bazı çağdaş Türk lehçelerinin yazı dili olarak kullanılmaya başlamasına kadar geçen devrede, Osmanlı Devleti’nin dışındaki Türk dünyası için ortak yazı diliydi. Dil özellikleri açısından bakıldığında, araştırma konusu olan şiirlerin Çağatay Türkçesinin son devresi “Geç Dönem Çağatay Türkçesi” ile yazıldıkları ve 18. ya da 19. yüzyıla ait edebî ürünler oldukları değerlendirilmektedir. Tüm verilerin ışığında, bu çalışmada, filolojik bir metin inceleme metoduyla şiirler mercek altına alınmıştır. Metoda göre, ilkin şiirlerin Latin harflerine aktarılmış bir çeviri yazısı, ikinci olarak şiirlerin standart Türkiye Türkçesine aktarması ve üçüncü olarak şiirlerde kullanılmış tüm kelimelerin yapı, köken ve anlam açısından özelliklerini bildiren alfabetik bir söz varlığı dökümü hazırlanmıştır. Ayrıca çalışmada, ele alınan şiirlerin kâğıt üzerindeki Arap harfli orijinal hâli, tıpkıbasımı sunulmuştur.

Anahtar Kelimeler

• Doğu Türkçesi,Geç Dönem Çağatay Türkçesi,Kaşgar,şiirler

Kaynakça

1. Berbercan, M. T. (2011). “Buğra Tezkiresi’nden Parçalar (Transkripsiyon-Dil Özellikleri Üzerine Bazı Açıklamalar-Tercüme)”. Turkish Studies, International Periodical For the Languages, Literature and History of Turkish or Turkic, 6/4, 431-455.
2. Berbercan, M. T. (2014). Türk Yazı Dilinin Tarihi Dönemleri - Türk Dili Tarihine Giriş. Saarbrücken: TAK - OmniScriptum GmbH & Co. KG.
3. Berbercan, M. T. (2017). “İsveç Türkolojisinden İki Bilgin: Gustaf Raquette ve Gunnar Jarring”. Uluslararası Uygur Araştırmaları Dergisi, 10, 42-54.
4. Berbercan, M. T. (2018). Çağatayca Gülistan Tercümesi (Gülistan-ı Türkî) [Giriş-Gramer- Metin-Notlar-Dizin-Tıpkıbasım]. İstanbul: Bilge Oğuz Yayınları.
5. Eckmann, J. (2003). Harezm, Kıpçak ve Çağatay Türkçesi Üzerine Araştırmalar. (Ed. O. F. Sertkaya), Ankara: TDK Yayınları.
6. Jarring, G. V. (1964). An Eastern Turki – English Dialect Dictionary. Lund & Gleerup: Lund Universitets Arsskrift.
7. Necib, E. N. (1968). Ujgursko-russkij Slovar’. Moskova.
8. Raquette, G., R. (1914). Eastern Turki Grammar: Practical and Theorical with Vocabulary. Vol. I-III, Stockholm.

9. Shaw, R. B. (1880). “A Sketch of the Turki Language as Spoken in Eastern Turkistan, Part I-II (with lists of names of birds and plants by J. Scully)”. Journal of the Asiatic Society of Bengal, Vol. 47-48, Kalküta.