TR
EN
Ekolojik Risk Değerlendirmede Ekotoksikogenomik Kavramı ve Verdiği Katkılar
Öz
Ekotoksikolojide, ekotoksikogenomik yaklaşımlar önemli bir alan olmaya başlamıştır. Toksikogenomikler önceleri kimyasalların insanlara risklerini belirlemek amacıyla kullanımdayken, bu konudaki son gelişmeler bu yaklaşımın diğer organizmalara da uygulanabilirliğini göstermiştir. Ekotoksikogenomik, ekosistemi temsil eden ve bireyler üzerinde olduğu kadar ekosistem üzerinde de kimyasalların zararlı etkilerinin çalışıldığı, organizmalara yönelik toksikogenomik bir uygulamadır. Ekotoksikogenomik belli bir toksikanta biyolojik sistemlerin bir yanıtı olarak, öncül gen ekspresyon çalışmalarından gelişmiştir. Zaman içinde olgunlaşan çalışmalar çeşitli –omik alanlarının toksikoloji ve patolojide kullanılmasına olanak sağlamıştır. Bu bağlamda ekolojik risk değerlendirme çalışmalarında çeşitli enzimler ve proteinlerin (örneğin Glutatyon S-transferaz, metallotiyonin, kolinesterazlar, ısı – şok proteinleri) biyobelirteç olarak kullanılması canlılar üzerindeki potansiyel etkilerin gözlemlenmesine olanak sağlamıştır. Ayrıca birçok omurgalı ve omurgasız canlıda toksik etkiye maruz kalmanın belirlenmesinde mikroçip veya gen çiplerinden yararlanılarak hangi genlerin hücrede, dokuda, organda “up/down regüle” olarak ifade edilmesinin belirlenmesi de bu yaklaşımın bir diğer alanıdır. Etki ve genin sonuç özgü örüntüsü, protein ve metabolit profilleri, toksisitenin biyobelirteçleri olarak moleküler değişimleri tanımlamada kullanılmakta ve bu profiller, toksisite mekanizmalarını açıklamayı da sağlamaktadır. Bu yaklaşım ile çok sayıda farklı etkenin etki mekanizmalarını belirlenerek, belli tür ve populasyon alt gruplarında bu mekanizmaları yorumlayabilen genetik özellikleri gösterebilmektedir. Son yıllarda çevresel maruz kalma ile oluşan etkilerden korunma ya da etkinin azaltılmasında ekotoksikogenomik çalışmalar, multidisipliner kimliği ile hem erken uyarı değerlendirilmesini hem de maruz kalmanın ekosistemde oluşturduğu risklerin moleküler düzeyde etki mekanizmalarının açıklanmasını sağlayan bir bilim dalı olarak gelişmesini sürdürmektedir.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- [1] Snape JR, Maund SJ, Pickford DB, Hutchinson TH. Ecotoxicogenomics: the challenge of integrating genomics into aquatic and terrestrial ecotoxicology. Aquatic toxicology. 2004;67(2):143-54.
- [2] Nuwaysir EF, Bittner M, Trent J, Barrett JC, Afshari CA. Microarrays and toxicology: the advent of toxicogenomics. Molecular Carcinogenesis: Published in cooperation with the University of Texas MD Anderson Cancer Center. 1999;24(3):153-9.
- [3] Fielden MR, Zacharewski TR. Challenges and limitations of gene expression profiling in mechanistic and predictive toxicology. Toxicological sciences. 2001;60(1):6-10.
- [4] Thomas RS, Rank DR, Penn SG, Zastrow GM, Hayes KR, Pande K, vd. Identification of toxicologically predictive gene sets using cDNA microarrays. Molecular Pharmacology. 2001;60(6):1189-94.
- [5] Hamadeh HK, Bushel PR, Jayadev S, Martin K, DiSorbo O, Sieber S, vd. Gene expression analysis reveals chemical-specific profiles. Toxicological Sciences. 2002;67(2):219-31.
- [6] Tennant RW. The National Center for Toxicogenomics: using new technologies to inform mechanistic toxicology. Environmental health perspectives. 2002;110(1):A8-10.
- [7] Ulrich R, Friend SH. Toxicogenomics and drug discovery: will new technologies help us produce better drugs? Nature Reviews Drug Discovery. 2002;1(1):84-8.
- [8] Olden K. Genomics in environmental health research—opportunities and challenges. Toxicology. 2004;198(1-3):19-24.
Ayrıntılar
Birincil Dil
Türkçe
Konular
-
Bölüm
Derleme
Yazarlar
Yayımlanma Tarihi
18 Haziran 2020
Gönderilme Tarihi
1 Nisan 2020
Kabul Tarihi
4 Haziran 2020
Yayımlandığı Sayı
Yıl 2020 Cilt: 9 Sayı: 1
APA
Şahin, M. K. (2020). Ekolojik Risk Değerlendirmede Ekotoksikogenomik Kavramı ve Verdiği Katkılar. Turkish Journal of Nature and Science, 9(1), 144-161. https://doi.org/10.46810/tdfd.712763
AMA
1.Şahin MK. Ekolojik Risk Değerlendirmede Ekotoksikogenomik Kavramı ve Verdiği Katkılar. TDFD. 2020;9(1):144-161. doi:10.46810/tdfd.712763
Chicago
Şahin, Mehmet Kürşat. 2020. “Ekolojik Risk Değerlendirmede Ekotoksikogenomik Kavramı ve Verdiği Katkılar”. Turkish Journal of Nature and Science 9 (1): 144-61. https://doi.org/10.46810/tdfd.712763.
EndNote
Şahin MK (01 Haziran 2020) Ekolojik Risk Değerlendirmede Ekotoksikogenomik Kavramı ve Verdiği Katkılar. Turkish Journal of Nature and Science 9 1 144–161.
IEEE
[1]M. K. Şahin, “Ekolojik Risk Değerlendirmede Ekotoksikogenomik Kavramı ve Verdiği Katkılar”, TDFD, c. 9, sy 1, ss. 144–161, Haz. 2020, doi: 10.46810/tdfd.712763.
ISNAD
Şahin, Mehmet Kürşat. “Ekolojik Risk Değerlendirmede Ekotoksikogenomik Kavramı ve Verdiği Katkılar”. Turkish Journal of Nature and Science 9/1 (01 Haziran 2020): 144-161. https://doi.org/10.46810/tdfd.712763.
JAMA
1.Şahin MK. Ekolojik Risk Değerlendirmede Ekotoksikogenomik Kavramı ve Verdiği Katkılar. TDFD. 2020;9:144–161.
MLA
Şahin, Mehmet Kürşat. “Ekolojik Risk Değerlendirmede Ekotoksikogenomik Kavramı ve Verdiği Katkılar”. Turkish Journal of Nature and Science, c. 9, sy 1, Haziran 2020, ss. 144-61, doi:10.46810/tdfd.712763.
Vancouver
1.Mehmet Kürşat Şahin. Ekolojik Risk Değerlendirmede Ekotoksikogenomik Kavramı ve Verdiği Katkılar. TDFD. 01 Haziran 2020;9(1):144-61. doi:10.46810/tdfd.712763