The Relationship Between Moral Maturity and Ambition: A Quantitative Study Among University Students

Öz

The aim of this article is to comprehensively examine, empirically and within the context of the psychology of religion, the relationship between moral maturity and ambition levels among university students. The sample consisted of 192 students enrolled at the Faculty of Health Sciences at Batman University. Of the participants, 123 were female and 69 were male. Demographic data were collected through a Personal Information Form developed by the researchers; the Moral Maturity Scale, whose validity and reliability have been established, was used to determine moral maturity levels, while the Ambition Scale was employed to measure ambition levels. The study was conducted with a quantitative research design based on descriptive and correlational survey models, and the data were obtained through an online questionnaire form. In data analysis, independent samples t-test was used for two-group comparisons, whereas one-way analysis of variance (anova) was applied for comparisons involving three or more groups; a post hoc test was used to determine the source of significant differences. Pearson correlation analysis was performed to examine the relationship between moral maturity and ambition. The findings showed a positive, high-level, and statistically significant relationship between moral maturity and ambition. This result indicates that ambition should not be evaluated as a one-directional tendency that weakens moral maturity, but rather as a variable that may support goal-oriented motivation when structured within ethical boundaries. Analyses based on gender revealed that female participants had significantly higher moral maturity levels than male participants. In terms of class level, first- and third-year students had significantly higher moral maturity scores than fourth-year students. Income level did not create a significant difference in moral maturity; however, a decreasing tendency in moral maturity was observed as age increased. Findings regarding ambition showed that gender and income level did not create significant differences, whereas first-year students had significantly higher ambition levels than fourth-year students. Correlation analysis between age and ambition revealed a marked decrease in ambition levels as age increased. The quantitative findings indicate that, in understanding the moral and motivational development of university youth, ambition should be considered not merely as a destructive passion, but also as a psychosocial source of motivation that can be regulated by moral maturity.

Anahtar Kelimeler

• Psychology of religion
• Moral maturity
• Ambition
• University students
• Psycho-social development

Ahlaki Olgunluk ile Hırs Arasındaki İlişki: Üniversite Öğrencileri Üzerine Nicel Bir Araştırma

Öz

Bu makalenin amacı, üniversite öğrencilerinde ahlaki olgunluk düzeyi ile hırs düzeyi arasındaki ilişkinin ampirik olarak ve din psikolojisi bağlamında kapsamlı biçimde incelenmesidir. Araştırmanın örneklemini, Batman Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi’nde öğrenim gören 192 öğrenci oluşturmuştur. Katılımcıların 123’ü kadın, 69’u erkektir. Demografik veriler, araştırmacılar tarafından geliştirilen Kişisel Bilgi Formu aracılığıyla toplanmış; ahlaki olgunluk düzeyinin belirlenmesinde geçerlik ve güvenirliği kanıtlanmış Ahlaki Olgunluk Ölçeği, hırs düzeyinin ölçülmesinde ise Hırs Ölçeği kullanılmıştır. Betimsel ve ilişkisel tarama modellerine dayalı nicel araştırma deseniyle yürütülen çalışmada, veriler çevrim içi anket formu üzerinden elde edilmiştir. Veri analizinde iki grup karşılaştırmaları için bağımsız örneklemler t-testi, üç ve daha fazla grup karşılaştırmaları için tek yönlü varyans analizi (anova) uygulanmış; anlamlı farklılıkların kaynağını belirlemek amacıyla post hoc testi kullanılmıştır. Ahlaki olgunluk ile hırs arasındaki ilişkinin incelenmesinde Pearson korelasyon analizi tercih edilmiştir. Bulgular, ahlaki olgunluk ile hırs arasında pozitif yönde, yüksek düzeyde ve istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki bulunduğunu göstermiştir. Bu sonuç, hırsın ahlaki olgunluğu zayıflatan tek yönlü bir eğilim olarak değil, etik sınırlar içinde yapılandığında hedef yönelimli motivasyonu destekle-yen bir değişken olarak değerlendirilebileceğine işaret etmektedir. Cinsiyet değişkenine göre kadın katılımcıların ahlaki olgunluk düzeylerinin erkek katılımcılara oranla anlamlı biçimde daha yüksek olduğu belirlenmiştir. Sınıf düzeyi açısından 1. ve 3. sınıf öğrencilerinin ahlaki olgunluk puanlarının 4. sınıf öğrencilerinden anlamlı derecede yüksek olduğu saptanmıştır. Gelir durumunun ahlaki olgunluk üzerinde anlamlı bir farklılık oluşturmadığı; buna karşılık yaş arttıkça ahlaki olgunluk düzeyinde azalma eğilimi bulunduğu görülmüştür. Hırs düzeyine ilişkin bulgular ise cinsiyet ve gelir durumu değişkenlerinin anlamlı farklılık oluşturmadığını; 1. sınıf öğrencilerinin hırs düzeylerinin 4. sınıf öğrencilerinden anlamlı düzeyde yüksek olduğunu göstermiştir. Yaş ile hırs düzeyi arasındaki korelasyon analizi ise yaş arttıkça hırs düzeyinde belirgin bir düşüş eğilimi bulunduğunu ortaya koymuştur. Elde edilen nicel bulgular, üniversite gençliğinin ahlaki ve motivasyonel gelişimini anlamada hırsın yalnızca yıkıcı bir tutku değil, ahlaki olgunluk tarafından düzenlenebilen psiko-sosyal bir motivasyon kaynağı olarak ele alınması gerektiğini göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

• Din psikolojisi
• Ahlaki olgunluk
• Hırs
• Üniversite öğrencileri
• Psiko-sosyal gelişim

Kaynakça

1. Ahmed, O. I. (2023). Spor yapan ve yapmayan ortaokul öğrencilerin hırs düzeyleri ile bilişsel zekâ düzeylerinin incelenmesi. (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Kırşehir Ahi Evran Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü.
2. Ay, M. F. (2020). Ahlaki olgunluk ölçeğinin geliştirilmesi: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. Bilimname, 43, 349-364.
3. Baymur, F. B. (2020). Genel psikoloji. İnkılâp Kitapevi.
4. Berktaş, M. & Öztürk, E. (2023). Erol Güngör perspektifinden ahlâk ve ahlâkın toplumsal önemi. Kafkas Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 10(19), 165-184.
5. Çağrıcı, M. (1989) ‘Ahlak’ maddesi. [içinde] TDV İslâm Ansiklopedisi-2, (ss. 1-9). Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları.
6. Çağrıcı, M. (1998). ‘Hırs’ maddesi. [içinde] TDV İslâm Ansiklopedisi 17, (ss. 383-384). Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları.
7. Çetin, M. & Kıral, B. (2023). Yönetici ve öğretmen perspektifinden eğitim örgütlerindeki mesleki hırs. Trakya Eğitim Dergisi, 13(3), 1689-1707.
8. Çetin, M. (2022). Yönetici ve öğretmen perspektifinden eğitim örgütlerindeki mesleki hırs. (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Adnan Menderes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.

9. Çetinkaya, M. N. & Memiş, M. (2025). Çocukluk çağı travmalarının ahlaki olgunluk üzerindeki etkisi: Isparta örneklemi. Türk Din Psikolojisi Dergisi, 11, 119-144.
10. Demirci, E. (2014). Ahlâki olgunluk ve dindarlık arasındaki ilişki. (Yayımlanmamış Doktora Tezi). Uludağ Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
11. Dölek, A. (2003). Sünnet ışığında hırs hastalığı ve korunma yolları. HRÜ. İlahiyat Fakültesi Dergisi, 11(6), 50-76.
12. Dündar, M. (2022). Kur’an’da “Kâbil-Hâbil kıssası” bağlamında hırs meselesinin tahlili. Journal of Islamic Research, 33(2), 617-636.
13. Güngör, E. (1997). Ahlak psikolojisi ve sosyal ahlak. Ötüken Neşriyat.
14. Hırschi, A. & Spurk, D. (2021). Striving for success: Towards a refi-ned understanding and measurement of ambition. Journal of Vocational Behavior, 127, 1-15.
15. Hökelekli, H. (2011). Psikolojiye giriş. Düşünce Kitabevi.
16. Kaba, Y. (2025). Lise öğrencilerinin duygusal zekâ ile ahlaki olgunluk düzeyleri arasındaki ilişkinin incelenmesi. (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi). İnönü Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
17. Kalkan, S. (2024). Üniversite öğrencilerinde dindarlıkla akademik başarı düzeyi arasındaki ilişki üzerine bir araştırma: Süleyman Demirel Üniversitesi örneği. (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Süleyman Demirel Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
18. Kaya, M. & Aydın, C. (2011) Üniversite öğrencilerinin dini inanç ile ahlaki olgunluk düzeyleri arasındaki ilişkinin incelenmesi. Ondokuz Mayıs Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 30, 15-42.
19. Kur’an-ı Kerim Meali (2010). Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları.
20. Memiş, M. & Demiralay, A. İ. (2025). Sosyal medya kullanım amaçları ile ahlaki olgunluk arasındaki ilişki üzerine nicel bir araştırma. Türk Din Psikolojisi Dergisi, 11, 11-38.
21. Özdemir, H. A. (2005). Moğol istilası Cengiz ve Hülagü dönemleri. İz Yayıncılık.
22. Pamukoğlu, O. (2021). Hitler - Führer ve Naziler. İnkılâp Kitabevi.
23. Şahin, E. S. & Ayvaz, A. (2025). Hırs Ölçeği’nin (HÖ) Türk kültürüne uyarlanması. Türkiye Sosyal Araştırmalar Dergisi, 29(1), 164-174.
24. Şengün, M. & Kaya, M. (2007). Ahlaki olgunluk ölçeği: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. Ondokuz Mayıs Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 24-25, 51-64.
25. Şengün, M. (2008). Lise öğrencilerinin ahlaki olgunluk düzeylerinin bazı kişisel değişkenler açısından incelenmesi. (Yayımlanmamış Doktora Tezi). Ondokuz Mayıs Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
26. Tabachnick, B. G., & Fidell, L. S. (2013). Using multivariate statistics (6th ed.). Pearson.
27. TDK. (2025). Güncel Türkçe sözlük. Türk Dil Kurumu. https://sozluk.gov.tr. (Erişim: 18 Ekim 2025).
28. Yalçın, M. (2024). Üniversite öğrencilerinin ahlaki olgunluk düzeylerinin bazı değişkenler açısından incelenmesi. (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Ondokuz Mayıs Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.