Tescilli Coğrafi İşaretli Ürünlerde Tüketici Farkındalığı ve Tüketim Davranışlarının Analizi: İzmir Boyozu Örneği

Tescilli coğrafi işaretli ürünler günümüzde hem tüketicilere hem de üreticilere sundukları çeşitli faydalar ile önemi artan ve araştırmalarda giderek daha fazla odaklanılan ürün grupları arasında yer almaktadır. İzmir boyozu, tescilli coğrafi işaretli bir ürün olmasına ve sahip olduğu öneme rağmen, literatürde sınırlı düzeyde ele alınmıştır.Bu çalışmanın temel amacı İzmir’de yaşayan bireylerin boyoza ilişkin farkındalıklarını, algılarını, tüketim davranışlarını analiz etmek ve elde edilen veriler doğrultusunda boyozu pazarlama perspektifiyle değerlendirmektir. Çalışmanın ana materyalini İzmir’de yaşayan 384 kişiden elde edilen anket verileri oluşturmaktadır. Çalışmanın amacı doğrultusunda elde edilen verilerin analizinde tanımlayıcı istatistiklerden, güvenilirlik analizi, faktör analizi ve ikili lojistik regresyon analizinden yararlanılmıştır. Çalışma sonucunda tüketicilerin büyük bir bölümünün coğrafi işaret konusundaki kavramsal farkındalıklarının (%73.7), tescilli coğrafi işaret amblemlerine ilişkin görsel farkındalıklarından (%55.2) daha yüksek olduğu belirlenmiştir. Tüketicilerin %86.5’inin boyoz tüketmekte olduğu, boyozun baskın biçimde kahvaltı ile özdeşleşerek fırın ve pastanelerden temin edildiği, birçok farklı yerde tüketilen bir gıda olduğu belirlenmiştir. Boyoz tüketiminin temel belirleyicisinin lezzeti olduğu; İzmir’e özgü bir ürün olarak algılanması ve pratik tüketim yapısının da tüketimi desteklediği ortaya çıkmıştır. Boyozu tüketmeyen bireylerde ise sağlık algısı, tadının sevilmemesi ve alışkanlık eksikliği öne çıkmaktadır. Bulgular farklı içeriklere sahip boyoz türlerine yönelik tüketici ilgisinin de yüksek olduğunu, ancak dondurulmuş boyozlara yönelik talebin sınırlı kaldığını ortaya koymaktadır. Lojistik regresyon analizi bulguları ise yaş, medeni durum, meslek, doğum yeri, tescilli coğrafi işaret bilgisi ile pratiklik, fiyat ve sosyal etki odaklı faktör değişkenlerinin boyoz tüketimi üzerinde istatistiksel açıdan anlamlı bir etkisinin olduğunu göstermektedir. Çalışmanın bulguları boyozun yerel bir geleneksel ürün olmanın ötesine geçecek potansiyeline sahip olduğunu göstermektedir.

Registered geographical indication products have become increasingly important in recent years due to the various benefits they offer to both consumers and producers, and they have attracted growing attention in academic research. Despite being a registered geographical indication product and its recognized importance, Izmir boyoz has been addressed only to a limited extent in the literature. The main objective of this study is to analyze the awareness, perceptions, and consumption behaviors of individuals living in İzmir regarding boyoz and to evaluate boyoz from a marketing perspective in line with the data obtained. The main material of the study consists of survey data obtained from 384 individuals living in İzmir. In accordance with the purpose of the study, descriptive statistics, reliability analysis, factor analysis, and binary logistic regression analysis were used in the analysis of the data. As a result of the study, it was determined that a large proportion of consumers’ conceptual awareness of geographical indications (73.7%) is higher than their visual awareness of registered geographical indication emblems (55.2%). It was determined that 86.5% of consumers consume boyoz, that boyoz is predominantly associated with breakfast and is obtained from bakeries and patisseries, and that it is a food consumed in many different places. It was revealed that the main determinant of boyoz consumption is taste, and that its perception as a product unique to İzmir and its practical consumption structure also support consumption. Among individuals who do not consume boyoz, health perceptions, dislike of its taste, and lack of habit come to the fore. The findings reveal that consumer interest in boyoz types with different ingredients is also high; however, demand for frozen boyoz remains limited. The findings of the logistic regression analysis indicate that age, marital status, occupation, place of birth, knowledge of registered geographical indications, and factors related to practicality, price, and social influence have a statistically significant effect on boyoz consumption. The findings of the study show that boyoz has the potential to go beyond being a local traditional product.