Patates Üretiminde Sertifikalı Tohum Kullanımını Etkileyen Faktörler ve Politika Tercihlerinin Analizi

Bir üretim girdisi olmanın ötesinde, bitki sağlığı, gıda güvencesi ve gıda güvenliğinin temel unsuru olan tohum, tarım politikalarının merkezinde yer almaktadır. Özellikle patates gibi vejetatif çoğaltım materyaline dayalı ve hastalık riskine duyarlı ürünlerde sertifikalı tohum kullanımı büyük önem arz etmektedir. Bu çalışmada, patates üreticilerinin sertifikalı tohum kullanımında etkili olan faktörlerin analiz edilmesi ve bu doğrultuda politika önerilerinin geliştirilmesi amaçlanmıştır. Bu kapsamda, Türkiye genelinde 8 ilde ölçüt örnekleme yöntemi kullanılarak 297 üretici ile yüz yüze anket çalışması gerçekleştirilmiştir. Olası politika seçenekleri Best-Worst yöntemi ile analiz edilmiştir. Bulgulara göre, sertifikalı tohum kullanan üreticilerin %76.74’ünün her yıl, %11.63’ünün ise iki yılda bir sertifikalı tohum kullanmayı tercih ettiği belirlenmiştir. Sertifikalı tohum kullanmayan üreticilerin %37.88’inin bu tohumu kullanmayı hiç tercih etmediği, hem sertifikalı hem de sertifikasız tohum kullanan üreticilerin yaklaşık yarısının 2–3 yılda bir sertifikalı tohum kullanımını tercih ettiği görülmüştür. Best-Worst analizi sonuçları, sertifikalı tohum kullanımını artırmaya yönelik en önemli politika aracının destekleme miktarının artırılması, en düşük öneme sahip politika aracının ise bürokratik işlemlerin kolaylaştırılması olduğunu göstermektedir. Ayrıca, sertifikalı tohum kullanmayan üreticiler açısından sertifikalı tohum kullanımını artırmaya yönelik öne çıkan diğer politika seçenekleri arasında girdi desteği ve ayni tohum yardımı yer almaktadır. Sonuç olarak, sertifikalı tohum kullanım kararının yalnızca ekonomik faktörlere bağlı olmadığı; üretici davranışlarının çok boyutlu bir yapıya sahip olduğu ve politika tasarımında bu çok boyutlu yapının dikkate alınması gerektiği ortaya konulmuştur.

Beyond being a production input, seed constitutes a fundamental element of plant health, food security, and food safety, and occupies a central position in agricultural policies. The use of certified seed is particularly important for crops such as potato, which depend on vegetative propagation and are vulnerable to diseases. The aim of this study is to analyse the factors affecting potato producers’ decisions to use certified seeds and to develop policy recommendations based on producers’ preferences. In this context, a face-to-face survey was conducted with 297 farmers in 8 provinces across Türkiye using a criterion sampling method. Potential policy options were analysed using the Best-Worst method. According to the findings, 76.74% of farmers using certified seeds prefer to use them every year, while 11.63% prefer to use them every two years. It was observed that 37.88% of farmers who do not use certified seeds never prefer to use them, whereas approximately half of the farmers using both certified and non-certified seeds prefer to use certified seeds once every 2–3 years. The results of the Best-Worst analysis indicate that increasing the level of certified seed subsidies is the most important policy instrument to promote certified seed use, while simplifying bureaucratic procedures is the least important. Additionally, input support and certified seed grant programs emerge as other prominent policy options for farmers who do not use certified seeds. In conclusion, the decision to use certified seeds is not solely determined by economic factors; rather, farmer behaviour has a multidimensional structure, and this complexity should be taken into account in the design of agricultural policies.