Child and Adolescent Cognitive Behavioral Therapy Research in Türkiye: A Systematic Review

Öz

The aim of this study is to systematically examine the studies conducted with children and adolescents within the framework of Cognitive Behavioral Therapy in Türkiye and to reveal trends in this field. This study examined Cognitive Behavioral Therapy-based studies conducted with children and adolescents in Türkiye using a systematic review design. The most recent literature review was conducted on July 14, 2023, and studies from before this date were included. The studies accessed within the scope of the research were examined based on the distribution of child and adolescent Cognitive Behavioral Therapy studies by year, the research methods used, the distribution of research methods by year, frequently used keywords, variables examined in conjunction with Cognitive Behavioral Therapy, how the study groups were determined, the distribution of diagnostic and non-diagnostic studies, which Cognitive Behavioral Therapy concepts were studied more frequently, and variables related to the effectiveness of intervention studies. Among the 115 studies accessed, the majority were master's theses; quantitative research methods were used more frequently; the sampling method was predominantly random sampling; the sample group consisted mostly of adolescents aged 12-18; parent- and expert-focused studies were very rare; and experimental studies were largely influential. The findings were discussed in light of the literature, and recommendations for future research were made.

Anahtar Kelimeler

• Cognitive Behavioral Therapy
• Child
• Adolescent
• Review

Türkiye’de Çocuk ve Ergen Bilişsel Davranışçı Terapi Araştırmaları: Sistematik Bir Derleme Çalışması

Öz

Bu araştırmanın amacı, Türkiye’de Bilişsel Davranışçı Terapi çerçevesinde çocuk ve ergenlere yönelik yapılan çalışmaların sistematik bir şekilde incelenerek bu alandaki eğilimlerin ortaya konmasıdır. Çalışmada, Türkiye’de Bilişsel Davranışçı Terapi temelli çocuk ve ergenlerle yapılan çalışmalar sistematik derleme deseniyle incelenmiştir. Çalışma kapsamında alanyazın taraması en son 14 Temmuz 2023 tarihinde yapılmış olup bu tarihten önceki çalışmalar araştırmaya dahil edilmiştir. Araştırma kapsamında ulaşılan çalışmalar, çocuk ve ergen Bilişsel Davranışçı Terapi çalışmalarında yıllara göre dağılım, kullanılan araştırma yöntemleri, araştırma yöntemlerinin yıllara göre nasıl bir dağılım gösterdiği, sık kullanılan anahtar kelimeler, Bilişsel Davranışçı Terapi ile birlikte incelenen değişkenler, çalışılan araştırma gruplarının nasıl belirlendiği, tanı odaklı çalışmalar ile tanı içermeyen çalışmaların dağılımı, hangi Bilişsel Davranışçı Terapi kavramlarının daha yoğunlukta çalışıldığı ve müdahale çalışmalarının etkililiğine dair değişkenler esas alınarak incelenmiştir. Ulaşılan yüz on beş çalışmada en büyük çoğunluğu yüksek lisans tezlerinin oluşturduğu, araştırma yöntemi olarak nicel araştırma yöntemlerinin daha sık kullanıldığı, örneklem belirleme yönteminin ağırlıklı olarak seçkisiz örnekleme yöntemi olduğu, örneklem grubu olarak en fazla 12-18 yaş arası ergenlerin çalışmalarda yer aldığı, ebeveyn ve uzman odaklı çalışmaların çok az olduğu ve deneysel çalışmaların büyük oranda etkili olduğu gibi bazı bulgulara ulaşılmıştır. Elde edilen bulgular alanyazın ışığında tartışılıp gelecek çalışmalar için önerilerde bulunulmuştur.

Anahtar Kelimeler

• Bilişsel Davranışçı Terapi
• Çocuk
• Ergen
• Derleme

Kaynakça

1. Arnardóttir, A. & Skarphedinsson, G. (2023). Comparative effectiveness of cognitive behavioral treatment, serotonin, and serotonin noradrenaline reuptake inhibitors for anxiety in children and adolescents: A network meta-analysis. Nordic Journal of Psychiatry, 77(2), 118-126. https://doi.org/10.1080/08039488.2022.2069858
2. Barmish, A. J. & Kendall, P. C. (2005). Should parents be co-clients in cognitive-behavioral therapy for anxious youth? Journal of Clinical Child & Adolescent Psychology, 34(3), 569-581. https://doi.org/10.1207/s15374424jccp3403_12
3. Battagliese, G., Caccetta, M., Luppino, O. I., Baglioni, C., Cardi, V., Mancini, F., & Buonanno, C. (2015). Cognitive-behavioral therapy for externalizing disorders: A meta-analysis of treatment effectiveness. Behaviour Research and Therapy, 75, 60-71. https://doi.org/10.1016/j.brat.2015.10.008
4. Beck, A. T. (Ed.). (1979). Cognitive therapy of depression. Guilford.
5. Beck, A. T. & Weishaar, M. (1989). Cognitive therapy. A. Freeman, K. M. Simon, L. E. Beutler, & H. Arkowitz (Ed.), Comprehensive handbook of cognitive therapy içinde (s. 21–36). Springer.
6. Beck, J. S. (2006). Bilişsel davranışçı terapi: Temelleri ve ötesi. Nobel.
7. Bengisoy, A., Özdemir, M. B., Erkıvanç, F., Şahin, S., & İskifoğlu, T. Ç. (2019). Bilişsel davranışçı terapi kullanılarak yapılan araştırma makalelerinin içerik analizi 1997-2018. Turkish Psychological Counseling and Guidance Journal, 9(54), 745-793.
8. Butler, A., Chapman, J., Forman, E., & Beck, A. (2006). The empirical status of cognitive-behavioral therapy: A review of meta-analyses. Clinical Psychology Review, 26(1), 17-31. https://doi.org/10.1016/j.cpr.2005.07.003

9. Büyüköztürk, Ş., Kılıç-Çakmak, E., Akgün, Ö. E., Karadeniz, Ş., & Demirel, F. (2013). Bilimsel araştırma yöntemleri. Pegem.
10. Chun, J., Shim, H., & Kim, S. (2017). A meta-analysis of treatment interventions for internet addiction among Korean adolescents. Cyberpsychology, Behavior, and Social Networking, 20(4), 225-231.
11. Creswell, J. W. (2009). Research design: Qualitative, quantitative, and mixed methods approaches. Sage.
12. Cuijpers, P., Miguel, C., Harrer, M., Plessen, C. Y., Ciharova, M., Ebert, D., & Karyotaki, E. (2023). Cognitive behavior therapy vs. control conditions, other psychotherapies, pharmacotherapies and combined treatment for depression: A comprehensive meta-analysis including 409 trials with 52,702 patients. World Psychiatry, 22(1), 105-115. https://doi.org/10.1002/wps.21069
13. Çaparlar, C. Ö. & Dönmez, A. (2016). What is scientific research and how can it be done? Turk J Anaesthesiol Reanim, 44(4), 212-218. https://doi.org/10.5152%2FTJAR.2016.34711
14. Demirci, İ. & Erden, S. (2016). Bilişsel davranışçı yaklaşıma dayalı grupla psikolojik danışma uygulamasının 8. sınıf öğrencilerinin sınav kaygısına etkisi. Marmara Üniversitesi Atatürk Eğitim Fakültesi Eğitim Bilimleri Dergisi, 43(43), 67-83. https://doi.org/10.15285/ebd.51646
15. Dobson, D. & Dobson, K. S. (2016). Evidence-based practice of cognitive-behavioral therapy. Guilford.
16. Ercan, E. S., Polanczyk, G., Akyol-Ardıc, U., Yuce, D., Karacetın, G., Tufan, A. E., …, & Yıldız, N. (2019). The prevalence of childhood psychopathology in Turkey: A cross-sectional multicenter nationwide study (EPICPAT-T). Nordic Journal of Psychiatry, 73(2), 132-140. https://doi.org/10.1080/08039488.2019.1574892
17. Friedberg, R. D. (1994). Storytelling and cognitive therapy with children. Journal of Cognitive Psychotherapy, 8(3), 209-217. https://doi.org/10.1891/0889-8391.8.3.209
18. Friedberg, R. D. & McClure, J. M. (2002). Clinical practice of cognitive therapy with children and adolescents: The nuts and bolts. Guilford.
19. Friedberg, R. D. & Wilt, L. H. (2010). Metaphors and stories in cognitive behavioral therapy with children. Journal of Rational-Emotive & Cognitive-Behavior Therapy, 28(2), 100-113. https://doi.org/10.1007/s10942-009-0103-3
20. Gable, S. L. & Haidt, J. (2005). What (and why) is positive psychology? Review of General Psychology, 9(2), 103-110. http://doi.org/10.1037/1089-2680.9.2.103
21. Hefferon, K. & Boniwell, I. (2014). Pozitif psikoloji: Kuram, araştırma ve uygulamalar (T. Doğan, Çev. Ed.). Nobel.
22. Hofmann, S. G., Asnaani, A., Vonk, I. J, Sawyer, A. T. & Fang, A. (2012). Bilişsel davranışçı terapinin etkinliği: Meta-analizlerin gözden geçirilmesi. Bilişsel Terapi ve Araştırma, 36, 427-440. https://doi.org/10.1007/s10608-012-9476-1
23. Ishikawa, S., Okajima, I., Matsuoka, H., & Sakano, Y. (2007). Cognitive behavioural therapy for anxiety disorders in children and adolescents: A meta-analysis. Child and Adolescent Mental Health, 12(4), 164-172. https://doi.org/10.1111/j.1475-3588.2006.00433.x
24. Kağnıcı, E. & Koçtürk, N. (2023). The use of ınternet-based cognitive-behavioral therapies in child population: A scoping review. Turkish Journal of Child and Adolescent Mental Health, 30(2), 105-116. https://doi.org/10.4274/tjcamh.galenos.2022.18189
25. Karasar, N. (2003). Bilimsel araştırma yöntemi. Nobel.
26. Kendall, P. C. & Braswell, L. (1993). Cognitive-behavioral therapy for impulsive children. Guilford.
27. Knell, S. M. (2015). Cognitive-behavioral play therapy. K. J. O’Connor, K. R. Mullen, & H. G. Kaduson (Ed.), Handbook of play therapy (2. b.) içinde (s. 119–133). John Wiley & Sons. https://doi.org/10.1002/9781119140467.ch6
28. Knell, S. M. & Ruma, N. M. (2015). Cognitive-behavioral play therapy. H. G. Kaduson & C. E. Schaefer (Ed.), Short-term play therapy for children (3. b.) içinde (s. 187–213). The Guilford.
29. Kranzler, A., Price, J., Harkavy, I., & Benson, L. (2007). Penn teaches resiliency. https://www.researchgate.net/profile/AmyKranzler/publication/44117809_Penn_Teaches_Resiliency_Proposal_for_a_New_Psychology-Based_Academically_Based_Community_Service_Course/links/0a85e53c5dba301cce000000/Penn-Teaches-Resiliency-Proposal-for-a-New-Psychology-Based-Academically-Based-Community-Service-Course.pdf sayfasından erişilmiştir.
30. Lasserson, T. J., Thomas, J., & Higgins, J. P. T. (2019). Starting a review. J. P. T. Higgins vd. (Ed.), Cochrane handbook for systematic reviews of interventions (2. b.) içinde (s. 3-12). Wiley-Blackwell.
31. Ma, L., Zhang, Y., Huang, C., & Cui, Z. (2020). Resilience-oriented cognitive behavioral interventions for depressive symptoms in children and adolescents: A meta-analytic review. Journal of Affective Disorders, 270, 150-164. https://doi.org/10.1016/j.jad.2020.03.051
32. Manassis, K. (2009). Cognitive behavioral therapy with children: A guide for the community practitioner. Routledge.
33. Moher, D., Liberati, A., Tetzlaff, J., Altman, D. G., & Group, P. (2009). Preferred reporting items for systematic reviews and meta-analyses: The PRISMA statement. Annals of Internal Medicine, 151(4), 264-269. https://doi.org/10.7326/0003-4819-151-4-200908180-00135
34. Monga, S., Rosenbloom, B. N., Tanha, A., Owens, M., & Young, A. (2015). Comparison of child–parent and parent-only cognitive-behavioral therapy programs for anxious children aged 5 to 7 years: Short- and long-term outcomes. Journal of the American Academy of Child & Adolescent Psychiatry, 54(2), 138-146. https://doi.org/10.1016/j.jaac.2014.10.008
35. Kaval, N. O. & Sütcü, S. T. (2016). Çocuk ve ergenlerde sosyal anksiyete bozukluğunun tedavisinde bilişsel-davranışçı grup terapisinin etkililiği: Sistematik bir gözden geçirme. Psikiyatride Güncel Yaklaşımlar, 8(1), 3-22.
36. Öner, P., Türkçapar, H., & Özden, Ş. Ü. (2008). Çocuk ve ergenlerde bilişsel davranışçı terapi: Anksiyete bozuklukları. Kriz Dergisi, 16(1), 11-18.
37. Öngider, N. (2014). Bilişsel davranışçı terapinin duygu durum ve anksiyete bozukluğu olan çocuk ve ergenlerde kullanımı: Bir gözden geçirme çalışması. Bilişsel Davranışçı Psikoterapi ve Araştırmalar Dergisi, 3(2), 73-83. https://doi.org/10.5281/zenodo.12511232
38. Page, M. J., McKenzie, J. E., Bossuyt-Boutron, I., Hoffmann, T. C., Mulrow, C. D, …, & Moher, D. (2021). The PRISMA 2020 statement: An updated guideline for reporting systematic reviews. BMJ, 372(71), 1-9. https://doi.org/10.1136/bmj.n71
39. Polanczyk, G. V., Salum, G. A., Sugaya, L. S., Caye, A., & Rohde, L. A. (2015). Annual Research Review: A meta-analysis of the worldwide prevalence of mental disorders in children and adolescents. Journal of Child Psychology and Psychiatry, 56(3), 345-365. https://doi.org/10.1111/jcpp.12381
40. Pramana, G., Parmanto, B., Lomas, J., Lindhiem, O., Kendall, P. C., & Silk, J. (2018). Using mobile health gamification to facilitate cognitive behavioral therapy skills practice in child anxiety treatment: Open clinical trial. JMIR Serious Games, 6(2), e8902. https://doi.org/10.2196/games.8902
41. Reinecke, M. A., Dattilio, F. M., & Freeman, A. (2015). Etkili bir tedaviyi oluşturan unsurlar nelerdir? M. A. Reinecke, F. M. Dattilio, & A. Freeman (Ed.), Çocuk ve ergenlerde bilişsel terapi (Y. S. Altındal, Çev. Ed.), içinde (s. 37-61). Litera.
42. Reynolds, S., Wilson, C., Austin, J., & Hooper, L. (2012). Clinical psychology review effects of psychotherapy for anxiety in children and adolescents: A meta-analytic review. Clinical Psychology Review, 32(4), 251–262. https://doi.org/10.1016/j.cpr.2012.01.005
43. Riise, E. N., Wergeland, G. J. H., Njardvik, U. & Öst, L.-G. (2021). Cognitive behavior therapy for externalizing disorders in children and adolescents in routine clinical care: A systematic review and meta-analysis. Clinical Psychology Review, 83, 101954. https://doi.org/10.1016/j.cpr.2020.101954
44. Stallard, P. (2018). İyi düşün iyi hisset (C. Gökçen & E. Külahçıoğlu, Çev. Ed.). Say.
45. Süler, M. (2017). Çocuk ve ergenlerde bilişsel davranışçı terapi uygulamaları: Bir gözden geçirme. Çocuk ve Medeniyet Dergisi, 2(3), 29-42.
46. Türk, F. & Hamamcı, Z. (2016). Bilişsel-davranışçı yaklaşıma dayalı olarak uygulanan öfke kontrolü programlarının etkililiğinin değerlendirilmesi: Bir meta-analiz çalışması. Journal of International Social Research, 9, 1522-1522. https://doi.org/10.17719/jisr.20164317723
47. Türk, F., Buğa, A., Çekiç, A., & Hamamcı, Z. (2018). Bilişsel davranışçı yaklaşıma dayalı grup müdahalelerinin çocuk ve ergenlerin işlevsel olmayan düşünceleri üzerindeki etkisi: Meta-analiz çalışması. Türk Psikolojik Danışmanlık ve Rehberlik Dergisi, 8(49), 45-61.
48. Türkçapar, M. H., Sungur, M. Z., & Akdemir, A. (1995). Çocuk ve ergenlerde bilişsel terapiler. Çocuk ve Gençlik Ruh Sağlığı Dergisi, 2(12), 93-100.
49. Wergeland, G. J. H., Riise, E. N., & Öst, L.-G. (2021). Cognitive behavior therapy for internalizing disorders in children and adolescents in routine clinical care: A systematic review and meta-analysis. Clinical Psychology Review, 83, 101918. https://doi.org/10.1016/j.cpr.2020.101918
50. Wikipedia. (2023). Publication bias. Wikipedia. https://en.wikipedia.org/w/index.php?title= Publication_bias&oldid=1187164837 sayfasından alınmıştır.
51. Xian-Yu, C.-Y., Deng, N.-J., Zhang, J., Li, H.-Y., Gao, T.-Y., Zhang, C., & Gong, Q.-Q. (2022). Cognitive behavioral therapy for children and adolescents with post-traumatic stress disorder: Meta-analysis. Journal of Affective Disorders, 308, 502-511. https://doi.org/10.1016/j.jad.2022.04.111
52. Yaşa, İ. (2023). Travma sonrası stres bozukluğu olan kişilerde BDT kullanılması üzerine sistematik derleme. ISPEC International Journal of Social Sciences & Humanities, 7(3), 703-712.
53. Yıldırım, A. (1999). Nitel araştırma yöntemlerinin temel özellikleri ve eğitim araştırmalarındaki yeri ve önemi. Eğitim ve Bilim, 23(112), 7-17.
54. Yıldırım, A. & Şimşek, H. (2016). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Seçkin.
55. Yin, B., Teng, T., Tong, L., Li, X., Fan, L., Zhou, X., & Xie, P. (2021). Efficacy and acceptability of parent-only group cognitive behavioral intervention for treatment of anxiety disorder in children and adolescents: a meta-analysis of randomized controlled trials. BMC Psychiatry, 21, 1-12.
56. YÖK. (2023). Türkiye’deki PDR ve Psikoloji bölüm sayısı. https://yokatlas.yok.gov.tr/lisans-bolum.php?b=10169 sayfasından erişilmiştir.