An Investigation of Studies on STEM Education and Entrepreneurship Skills in Türkiye: A Systematic Review

Öz

This study aimed to review studies that simultaneously addressed entrepreneurship skills and STEM education based on the criteria in the twenty-seven-item checklist of the Preferred Reporting Items for Systematic Reviews and Meta-Analyses (PRISMA) statement. In this study, which used a descriptive survey model, theses found in the database of the Higher Education Council National Thesis Centre and TR Index articles in the National Academic Network and Information Centre that contained the concepts of “STEM, FeTeMM, engineering design”, and “entrepreneurship” in their titles, abstracts, and keywords were examined. This research, which was a systematic review study, drew its data from 60 Turkish-language theses published in Türkiye between January 2018 and July 2025 in the National Thesis Centre of the Higher Education Council, as well as six articles and one paper published in journals indexed in the TR Index. As part of this study, the "Document Review Form" developed by the researcher was used to collect data, and the studies were analysed according to the inclusion criteria. Inferences were drawn based on the findings obtained through descriptive and content analysis. Although the number of studies addressing entrepreneurship skills and STEM education together has increased over the years, there is still an insufficient number of studies at the primary school level compared to other educational levels. The findings also indicate that integrating entrepreneurship and STEM education contributes to the development of students’ skills. One of the recommendations was to increase the number of studies in this research area at the primary school level.

Anahtar Kelimeler

• STEM education
• Entrepreneurial skills
• PRISMA statement

Türkiye’de STEM Eğitimi ve Girişimcilik Becerisine Yönelik Çalışmaların İncelenmesi: Sistematik Derleme

Öz

Bu araştırmada girişimcilik becerisi ve STEM eğitiminin birlikte ele alındığı araştırmaların Sistematik İncelemeler ve Meta-Analizler için Tercih Edilen Raporlama Öğeleri (PRISMA) bildirgesinde yer alan yirmi yedi maddelik kontrol listesi dikkate alınarak belirlenen kriterler kapsamında değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Betimsel tarama modeli kullanılan bu araştırmada adında, özetinde, dizininde “STEM, FeTeMM, mühendislik tasarım” kavramları ile “Girişimcilik” kavramının birlikte yer aldığı Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezinin veri tabanında bulunan tezler ile Ulusal Akademik Ağ ve Bilgi Merkezinde yer alan TR Dizin’de taranan makaleler incelenmiştir. Bir sistematik derleme çalışması olan bu araştırmanın veri kaynağını Türkiye’de 2018 yılı Ocak ayı ile 2025 yılı Temmuz ayı arasında yayımlanmış olan Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezindeki Türkçe 60 adet tez ve TR Dizinde taranan dergilerde yayımlanmış altı adet makale ve bir bildiriden oluşturmaktadır. Araştırmada veri toplama aracı olarak araştırmacı tarafından geliştirilen “Doküman İnceleme Formu” kullanılmış ve çalışmalar dâhil edilme kriterlerine uygun incelenmiştir. Betimsel ve içerik analizi yapılarak elde edilen bulgular ışığında çıkarımlarda bulunulmuştur. Sonuç olarak girişimcilik becerisi ve STEM eğitiminin birlikte ele alındığı çalışma sayısının yıllara göre artış göstermekle birlikte ilkokul alanında diğer alanlara nazaran yeterli çalışmanın yer almadığı görülmüştür. Araştırma kapsamında girişimcilik ve STEM alanlarının birlikte çalışılmasının öğrencilerde beceri gelişimini desteklediği bulgusuna ulaşılmıştır. İlkokul kademesinde araştırma alanına yönelik çalışmaların sayısının artırılması öneriler arasında yer almaktadır.

Anahtar Kelimeler

• STEM eğitimi
• Girişimcilik becerisi
• PRISMA bildirgesi

Kaynakça

1. Akar, H. & Yadigaroğlu, M. (2021). The effect of the Science, Technology, Engineering and Mathematics (STEM) based activities on the 5th grade students’ association of the concepts in the substance and change unit with the daily life abstract. Erzincan Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 23(1), 58–82. https://doi.org/10.17556/erziefd
2. Akyar, D. (2021). STEM eğitiminin ilkokul dördüncü sınıf öğrencilerinin girişimcilik becerileri üzerine etkisi. (Yüksek Lisans Tezi). http://tez.yok.gov.tr sayfasından erişilmiştir.
3. Anagün, Ş. S. (2018). Teachers’ perceptions about the relationship between 21st century skills and managing constructivist learning environments. International Journal of Instruction, 11(4), 825-840.
4. Andrews, R. (2004). Systematic literature reviews: The impact of networked ICT on literacy education. A. Goodwyn & A. Stables (Ed.), Learning to read critically in language & literacy içinde (s. 207–222). Sage.
5. Audretsch, D. B. (2007). Entrepreneurship capital and economic growth. Oxford Review of Economic Policy, 23(1), 63–78. https://doi.org/10.1093/icb/grm001
6. Bahar, A. N. (2023). Fen eğitiminde STEM entegreli argümantasyon temelli uygulamaların ortaokul öğrencilerinin madde ve ısı konusundaki başarılarına, girişimciliklerine ve motivasyonlarına etkisinin incelenmesi. (Yüksek Lisans Tezi). http://tez.yok.gov.tr sayfasından erişilmiştir.
7. Breiner, J. M., Harkness, S. S., Johnson, C. C., & Koehler, C. M. (2012). What is STEM? A discussion about conceptions of STEM in education and partnerships. School Science and Mathematics, 112(1), 3–11. https://doi.org/10.1111/j.1949-8594.2011.00109.x
8. Brown, C. (2000). Entrepreneurial education teaching guide (CELCEE Digest 00-7). Ewing Marion Kauffman Foundation, Center For Entrepreneurıal Leadership. ERIC Document ED 452430.

9. Büyüköztürk, Ş., Kılıç-Çakmak, E., Akgün, Ö. E., Karadeniz, Ş., & Demirel, F. (2017). Bilimsel araştırma yöntemleri. Pegem Akademi.
10. Bybee, R. W. (2010). What is STEM education? Science, 329(5995), 996. https://doi.org/10.1126/science.1194998
11. Christensen, C. M., Raynor, M. E., Rory, M., & McDonald, R. (2015). What is disruptive innovation? Harvard Business Review, 93(12), 44–53. https://hbr.org/2015/12/what-is-disruptive-innovation sayfasından erişilmiştir.
12. Çetin, A., Gündoğdu, B., Hökkaş, H., & Genç, M. (2023). STEM eğitimi yaklaşımı konulu araştırmalar üzerine sistematik bir derleme. Düzce Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 13(1), 1–23.
13. Das, T. K. & Teng, B.-S. (1998). Time and entrepreneurial risk behavior. Entrepreneurship Theory and Practice, 22(2), 69–88. https://doi.org/10.1177/104225879802200206
14. Demir, K. (2022). STEM + girişimcilik: E-STEM yaklaşımının öğrenciler üzerindeki etkileri. Journal of Entrepreneurship and Innovation Studies, 4(2), 45–62. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/2498957 sayfasından erişilmiştir.
15. Demir, Y. (2024). Okul yöneticilerinin girişimcilik özellikleri ile okul iklimi arasındaki ilişki. (Yüksek Lisans Tezi). http://tez.yok.gov.tr sayfasından erişilmiştir.
16. Doğan, H. (2020). Beşinci sınıf fen bilimleri dersi ünitelerinin bütünleşik STEM eğitimi yaklaşımı ile tasarlanması, uygulanması ve değerlendirilmesi. (Doktora Tezi). http://tez.yok.gov.tr sayfasından erişilmiştir.
17. Ekmekcioğlu, E. (2023). Öğrenme güçlüğü olan ortaokul öğrencilerinin girişimcilik becerilerinin incelenmesi. (Yüksek Lisans Tezi). http://tez.yok.gov.tr sayfasından erişilmiştir.
18. Elbay, S. (2023). 2018 Sosyal Bilgiler Dersi Öğretim Programı ve ders kitaplarında girişimcilik becerisinin yer alma durumu. (Yüksek Lisans Tezi). http://tez.yok.gov.tr sayfasından erişilmiştir.
19. Eren, H. (2019). İlköğretimde temel astronomi konularının FeTeMM (STEM) kullanılarak öğretimi. (Yüksek Lisans Tezi). http://tez.yok.gov.tr sayfasından erişilmiştir.
20. Erol, A. & Erol, M. (2022). Türkiye’de erken çocuklukta STEM eğitimi: Araştırmalarda eğilimler. Yaşadıkça Eğitim, 36(3), 590–609. https://doi.org/10.33308/26674874.2022363442
21. Güldemir, S. (2019). Okul öncesi eğitiminde STEM etkinliklerinin yaratıcılığa etkisi. (Yüksek Lisans Tezi). http://tez.yok.gov.tr sayfasından erişilmiştir.
22. lhan, B. (2023). Sosyal bilgiler öğretmen adaylarının bilişsel esneklik düzeyleri ile girişimcilik özelliklerinin incelenmesi. (Yüksek Lisans Tezi). http://tez.yok.gov.tr sayfasından erişilmiştir.
23. Karayel, C. (2024). Okul öncesi öğrencilerinin girişimcilik yetkinliklerinin vuca temelinde hazırlanan oyunlarla geliştirilmesi. (Yüksek Lisans Tezi). http://tez.yok.gov.tr sayfasından erişilmiştir.
24. Kaya, A. E. (2023). Milli Eğitim Bakanlığına bağlı devlet okullarında görev yapan İngilizce öğretmenlerinin girişimcilik seviyelerinin belirlenmesi. (Yüksek Lisans Tezi). http://tez.yok.gov.tr sayfasından erişilmiştir.
25. Kocayiğit, A. (2024). Girişimcilik öğretim programının sınıf öğretmenlerinin girişimcilik eğilimlerine etkisi. (Doktora Tezi). http://tez.yok.gov.tr sayfasından erişilmiştir.
26. Kuratko, D. F. (2005). The emergence of entrepreneurship education. Entrepreneurship: Theory and Practice, 29(5), 577–597. https://journals.sagepub.com/doi/abs/10.1111/j.1540-6520.2005.00099.x?journalCode=etpb sayfasından erişilmiştir.
27. MEB. (2018). Fen Bilimleri Dersi Öğretim Programı. MEB. https://mufredat.meb.gov.tr/Dosyalar/ 201812312311937-FEN%20B%C4%B0L%C4%B0MLER%C4%B0%20%C3%96%C4%9ERET% C4%B0M%20PROGRAMI2018 sayfasından erişilmiştir.
28. Miles, M. B. & Huberman, A. M. (1994). Qualitative data analysis: An expanded sourcebook (2. b.). Sage.
29. Moher, D., Liberati, A., Tetzlaff, J., Altman, D. G., Antes, G., Atkins, D., …, & Tugwell, P. (2009). Preferred reporting items for systematic reviews and meta-analyses: The PRISMA statement. PLoS Medicine, 6(7), e1000097. https://doi.org/10.1371/journal.pmed.1000097
30. Morris, J., Slater, E., Fitzgerald, M. T., Lummis, G. W., & van Etten, E. (2021). Using local rural knowledge to enhance STEM learning for gifted and talented students in Australia. Research in Science Education, 51, 61–79. https://doi.org/10.1007/s11165-019-9823-2
31. Mutlu-Yıldırım, S. (2024). Fen bilimleri dersi kapsamında beşinci sınıf öğrencilerinin girişimcilik becerilerinin, kültürlerinin ve iki özellik arasındaki ilişkinin farklı değişkenler açısından incelenmesi. (Yüksek Lisans Tezi). http://tez.yok.gov.tr sayfasından erişilmiştir.
32. Neccar, D. (2019). Fen bilimleri dersinde STEM etkinliklerinin ortaokul öğrencilerinin başarısına fene ilişkin tutumlarına ve STEM’e yönelik görüşlerine etkisi. (Yüksek Lisans Tezi). http://tez.yok.gov.tr sayfasından erişilmiştir.
33. Nugraha, M. G., Kidman, G., & Tan, H. (2024). Interdisciplinary STEM education foundational concepts: Implementation for knowledge creation. EURASIA Journal of Mathematics, Science and Technology Education, 20(10), em2523.
34. OECD. (2018). The future of education and skills Education 2030. OECD Education Working Papers, 23. http://www.oecd.org/education/2030/E2030PositionPaper(05.04.2018).pdf sayfasından erişilmiştir.
35. Öztürk, D. (2020). İlkokul dördüncü sınıf fen bilimleri dersinde STEM etkinliklerinin akademik başarıya etkisi. (Yüksek Lisans Tezi). http://tez.yok.gov.tr sayfasından erişilmiştir.
36. Pellegrino, J. W. & Hilton, M. L. (Ed.). (2013). Education for life work: Developing transferable knowledge and skills in the 21st century. National Academies. http://doi.org/10.17226/13398
37. Sungur-Gül, K., Saylan-Kırmızıgül, A., & Ateş, H. (2022). Temel eğitim ve ortaöğretimde STEM eğitimi üzerine alan yazın incelemesi: Türkiye örneği. Batı Anadolu Eğitim Bilimleri Dergisi, 13(1), 544–568. https://doi.org/10.51460/baebd.931501
38. Setiawan, M. E., Suwono, H., Nur, H., Sulisetijono, S., & Husamah, H. (2025). Fueling entrepreneurship in STEM: Unveiling trends, educational programs, and their impact. Social Sciences and Humanities Open, 12(December 2024), 101798. https://doi.org/10.1016/j.ssaho.2025.101798
39. Tokur-Kesgin, M. (2024). Araştırmalarda pilot uygulama Gerekli mi? Yaşam Boyu Hemşirelik Dergisi, 5(1), i-vi. https://doi.org/10.29228/llnursing.76255
40. Türkiye Yeterlilikler Veri Tabanı. (2016). Anahtar Yetkinlikler (Key Competences). https://www.tyc.gov.tr/sozluk/anahtar-yetkinlikler-key-competences-i1.html sayfasından erişilmiştir.
41. Van Laar, E., van Deursen, A. J. A. M., van Dijk, J. A. G. M., & de Haan, J. (2017). The relation between 21st-century skills and digital skills: A systematic literature review. Computers in Human Behavior, 72, 577–588. https://doi.org/10.1016/j.chb.2017.03.010
42. Voogt, J. & Roblin, N. P. (2012). A comparative analysis of international frameworks for 21 st century competences: Implications for national curriculum policies. Journal of Curriculum Studies, 44(3), 299–321. https://doi.org/10.1080/00220272.2012.668938
43. Xie, Y., Fang, M., & Shauman, K. (2015). STEM Education. Annual Review of Sociology, 41(April), 331–357. https://doi.org/10.1146/annurev-soc-071312-145659
44. Yeşilkaya, Ü. B., Yeşilkaya, İ., Çepni, S., & Tutun, S. (2024). STEM kariyeri ve tutumları konusundaki araştırmalarda uluslararası işbirliklerine genel bakış. Fen, Matematik, Girişimcilik ve Teknoloji Eğitimi Dergisi, 7(2), 129–148.
45. Yetkin, N. (2020). İlkokul 4. sınıf öğrencilerinin öğrenme anlayışları ve STEM eğitimine yönelik tutumları arasındaki ilişkinin incelenmesi. (Yüksek Lisans Tezi). http://tez.yok.gov.tr sayfasından erişilmiştir.
46. Yıldırım, A. & Şimşek, H. (2021). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (12. b.). Seçkin.
47. Yıldırım, B. & Türk, C. (2018). Sınıf öğretmeni adaylarının STEM eğitimine yönelik görüşleri: Uygulamalı bir çalışma. Trakya Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 8(2), 195–213. https://doi.org/10.24315/trkefd.310112
48. Yu, W., Zheng, Z., & He, J. (2024). Integrating entrepreneurial education into STEM education : A systematic review. Research in Science Education, 55(1), 159-185. http://doi.org/10.1007/s11165-024-10193-2
49. Zeynalov, S. (2022). Girişimcilik eğitimi, dijital okuryazarlık becerileri ve bireysel yenilikçiliğin açık öğretim turizm öğrencilerinin dijital girişimcilik eğilimlerine etkisi. (Yüksek Lisans Tezi). http://tez.yok.gov.tr sayfasından erişilmiştir.