Bu araştırmanın amacı üstün yetenekli ortaokul öğrencilerinin hak ve sorumluluk kavramlarına ilişkin sahip oldukları zihinsel imgelemleri ortaya çıkarmaktır. Araştırma nitel araştırma yöntemlerinden görüngü bilim desende gerçekleştirilmiştir. Araştırmanın çalışma grubunu 2023-2024 eğitim-öğretim yılında Bursa ilinde bulunan bilim ve sanat merkezlerine devam etmekte olan 6. ve 7. sınıf öğrencileri oluşturmaktadır. Araştırmada veri toplama aracı olarak araştırmacılar tarafından oluşturulmuş olan kişisel bilgi formu ve metafor belirleme formu kullanılmıştır. Araştırmada elde edilen veriler içerik analizi tekniğiyle çözümlenmiştir. Katılımcıların hak kavramına ilişkin ürettikleri 41 geçerli metafordan en çok tekrar edileni demokrasi metaforudur. Hak kavramına yönelik geliştirilen metaforlar ortak özelliklerine göre 19 farklı kavramsal kategoriye ayrılmış; “Denetim”, “Kişisel Deneyimler”, “Toplumsal Düzen” ve “Yaşamın Temelleri” olmak üzere dört farklı tema oluşturulmuştur. Sorumluluk kavramına ilişkin üretilmiş olan geçerli 40 metafordan tekrar edilme sıklığı en çok olan metaforlar görev ve zorunluluk metaforlarıdır. Sorumluluk kavramına ilişkin geliştirilen metaforlar ortak özelliklerine göre 13 farklı kavramsal kategoriye ayrılmış; “Anlam”, “Başarı”, “Büyüme”, “Düzen”, “Mesuliyet”, “Sürdürülebilirlik”, “Talep”, “Temel İhtiyaçlar” ve “Zorluk” olmak üzere dokuz farklı tema oluşturulmuştur. Her bir kavrama ilişkin üretilmiş olan metaforların kavramsal kategorileri ile katılımcıların demografik özellikleri arasındaki bağımlılık istatistiksel olarak anlamlı bulunmamıştır. Araştırma sonuçlarına dayalı olarak önerilerde bulunulmuştur.
The aim of this study is to reveal the mental imagery of gifted secondary school students regarding the concepts of right and responsibility. The research was conducted in a phenomenological design using qualitative research methods. The study group consisted of 6th and 7th grade students attending the science and art centres in Bursa province in the 2023-2024 academic year. The personal information and metaphor identification forms created by the researchers were used as data collection tools in this study. The data obtained in this study were analysed using content analysis. Among the 41 valid metaphors produced by the participants about the concept of right, the most repeated was the metaphor of democracy. The metaphors developed for the concept of rights were categorised into 19 different conceptual categories according to their common characteristics, and four different themes were formed as “Control”, “Personal Experiences”, “Social Order”, and “Foundations of Life”. Among the 40 valid metaphors produced for the concept of responsibility, the metaphors with the highest frequency of repetition were duty and obligation. The metaphors developed for the concept of responsibility were divided into 13 different conceptual categories according to their common characteristics; nine different themes were formed as “Meaning”, “Success”, “Growth”, “Order”, “Responsibility”, “Sustainability”, “Demand”, “Basic Needs”, and “Challenge”. The dependency between the conceptual categories of the metaphors produced for each concept and the demographic characteristics of the participants (gender, institution of education, grade/field of study, mother’s and father’s education level) was not found to be statistically significant. Suggestions are made based on the results of this study.
| Birincil Dil | Türkçe |
|---|---|
| Konular | Eğitimde Program Geliştirme, Değerler Eğitimi, Özel Yetenekli Eğitimi |
| Bölüm | Araştırma Makalesi |
| Yazarlar | |
| Gönderilme Tarihi | 17 Şubat 2025 |
| Kabul Tarihi | 3 Kasım 2025 |
| Erken Görünüm Tarihi | 29 Aralık 2025 |
| Yayımlanma Tarihi | 29 Aralık 2025 |
| Yayımlandığı Sayı | Yıl 2025 Cilt: 23 Sayı: 3 |
Türk Eğitim Bilimleri Dergisi, bilimsel çalışmaların ilerletilebilmesi için bilgiye kolay ulaşılabilir olması gerektiğinin bilincinde bir dergi olarak, hakemli dergi literatürünün açık erişimli olması girişimini destekler ve yayınlanan tüm yazıları herkesin okuyabileceği ve indirebileceği çevrim içi bir ortamda ücretsiz olarak sunar.
Galip Yüksel, Gazi Üniversitesi Rehberlik ve Psikolojik Danışma Anabilim Dalından mezun oldu (1987). Aynı üniversitede Psikolojik Danışma ve Rehberlik alanında Yüksek Lisans (1990) ve doktora eğitimlerini (1997) tamamladı.
Yüksel, akademik iş yaşamına 1992 yılında Gazi Üniversitesi Psikolojik Danışma ve Rehberlik Anabilim Dalında öğretim görevlisi olarak başladı, daha sonra yardımcı doçent (2000-2005) ve doçent (2005-2010) olarak çalıştı. 2010 yılından bu yana da profesör olarak aynı anabilim dalında çalışmaktadır.
Yedek Subay olarak vatani görevini yapan Yüksel, G.Ü. Tıp Fakültesi Sigara Bıraktırma Ünitesi kuruluşunda gönüllü olarak çalıştı (2001), Michigan State Üniversitesi (2003) ve Florida Üniversitesi’nde (2016) misafir öğretim üyesi olarak bulundu.
Bölüm başkan yardımcılığı (2005-2013), Göç Araştırma ve Uygulama Merkezi müdür yardımcılığı (2003–2008) ve Psikolojik Danışma ve Rehberlik anabilim dalı başkanlığı yaptı.
Türk Psikolojik Danışma ve Rehberlik Dergisinde editör yardımcısı olarak çalışan Yüksel, Türk Eğitim Bilimleri Dergisi editörler kurulu ve Türk Psikolojik Danışma ve Rehberlik Derneği (TPDR) üyesidir.
Gazi Üniversitesi Öğretim Elemanları Profili (2003) ve Türkiye Üniversiteleri Araştırmalarında (2006) proje başkan yardımcısı, Dezavantajlı Çocukların Eğitime Etkin Katılımı (2006) ve Ergenlerin Çalışma Anlayışının İncelenmesi projelerinde proje yürütücüsü olarak çalıştı.
Akademik Değerlendirme ve Kalite Geliştirme Kurulu Üyesi olarak görev yaptı (2005-2010; 2019-2020).
Yüksel, makale ile kitap bölümlerinin yanında Yaşam Boyu Gelişim: Gelişim Psikolojisi (13. Baskı) (Santrock, 2021), Yaşam Boyu Gelişim: Gelişim Psikolojisi (19.Baskı)(Santrock, 2025) Eğitim Psikolojisi: Kuram ve Uygulama (Slavin, 2019) ve Yardım sanatını öğrenme: Temel yardım becerileri ve teknikleri (Young, 2021) kitaplarının çeviri editörüdür. Psikolojik danışma ve rehberlik anabilim dalında lisans ve lisansüstü düzeyinde dersler yürütmekte ve danışmanlıklar yapmakladır.
Halen, Gazi Eğitim Fakültesi Psikolojik Danışma ve Rehberlik Anabilim Dalı öğretim üyesi olarak; psikolojik danışman eğitimi ve yetkinlikleri, çevrimiçi psikolojik danışma, sosyo-duygusal gelişim, öğrenme ve gelişimde kültürel perspektifler üzerine araştırmalarını sürdürüyor.
Prof. Dr. Necati CEMALOĞLU, 1965 yılında Kastamonu’da doğdu. 1983–1984 eğitim – öğretim yılında Gazi Üniversitesi, Kastamonu Eğitim Yüksekokulu’ndan mezun oldu. Trabzon ve Ankara’da öğretmenlik ve okul müdürlüğü yaptı. Öğretmenlik yaptığı dönemlerde, Hacettepe Üniversitesi, Eğitim Fakültesi, Eğitim Yönetimi, Teftişi, Planlaması ve Ekonomisi anabilim dalından 1992-1993 eğitim-öğretim yılında mezun oldu. MEB Talim ve Terbiye Kurulu Başkanlığı'nda, matematik komisyonu üyeliği ve maarif müfettişliği yaptı. Ankara ve Gazi Üniversitesi’nde "Eğitim Yönetimi" alanında master yapan Cemaloğlu, Gazi Üniversitesi, Gazi Eğitim Fakültesi’ne araştırma görevlisi olarak göreve başladı. Doktora eğitiminden sonra 2004 yılında yardımcı doçent, 2008 yılında doçent ve 2014 yılında profesör olarak atandı.
Amerika Birleşik Devleti'nde "Michigan State University" ve University of Florida’ya misafir öğretim üyesi statüsüyle gitti. MEB - Dünya Bankası - Kurumsal Performans Yönetimi Ulusal Danışmanı, MEB - TÜBİTAK, e-denetim - e-performans Ulusal Danışmanı, değişik bakanlıklarda ve üniversitelerde stratejik plan danışmanlığı yaptı. Cemaloğlu, yılda 100'ün üzerinde eğitim, yönetim, liderlik ve denetim üzerine konferans vermektedir.
Yayımlanmış 32 kitabı, kitaplarda bölümü, 500’ün üzerinde ulusal gazete makalesi, SSCI ve diğer indexlerde taranan 112 makalesi, katıldığı ulusal ve uluslar arası kongre - sempozyum bulunmaktadır. Evli ve iki çocuk babası olan Cemaloğlu, İngilizce bilmekte ve halen Gazi Üniversitesi, Gazi Eğitim Fakültesi'nde, Eğitim Yönetimi anabilim dalında görev yapmaktadır. Cemaloğlu, 2019 yılında “Başöğretmen Onur Ödülü”, “2020 Yılında Bilge Tonyukuk Eğitime Hizmet Ödülü” almıştır.