An Investigation of Preschool Teachers’ Metaphorical Perceptions of the Concepts of Child and Childhood in the Context of the New Sociology of Childhood

Öz

This study aims to explore preschool teachers’ metaphorical perceptions of the concepts of “child” and “childhood” within the framework of the new sociology of childhood. Employing a phenomenological design, the study was conducted with 53 preschool teachers working in different provinces of Türkiye. Participants completed the prompts “a child is like … because …” and “childhood is like … because …”, and the data were analysed through content analysis; metaphors were coded according to their meanings and grouped into thematic categories on the basis of their similarities. Metaphors for the child were gathered under five themes: plants, nature, objects, time and process, and emotion. Metaphors for childhood were gathered under nine themes: colour, film and literature, time and life, nature, emotion, purity and innocence, discovery and the unknown, objects, and food and drink. Across these themes, teachers emphasised the child’s malleability and need for care, whereas childhood was construed largely through transience, purity and emotional value. The findings indicate that although childhood is valued as a positive and formative period, the child is frequently positioned as passive and open to adult guidance, described less as an individual than as a being prepared for adulthood. The active and participatory image of the child advanced by the new sociology of childhood therefore occupies only a limited place in teachers’ perceptions. The study points to a need to revisit teachers’ understandings of childhood and to strengthen perspectives that recognise children as individuals in their own right.

Anahtar Kelimeler

• Preschool teachers
• New sociology of childhood
• Metaphorical perceptions
• Concept of childhood

Okul Öncesi Öğretmenlerinin Çocuk ve Çocukluk Kavramlarına İlişkin Metaforik Algılarının Yeni Çocukluk Sosyolojisi Bağlamında İncelenmesi

Öz

Bu araştırmanın amacı, okul öncesi öğretmenlerinin “çocuk” ve “çocukluk” kavramlarına ilişkin algılarını metaforlar aracılığıyla ortaya koymak ve bu algıları yeni çocukluk sosyolojisi perspektifinden değerlendirmektir. Nitel araştırma desenlerinden fenomenolojik desenin kullanıldığı çalışma, Türkiye’nin farklı illerinde görev yapan 53 okul öncesi öğretmeni ile yürütülmüştür. Katılımcılardan “çocuk … gibidir çünkü …” ve “çocukluk … gibidir çünkü …” ifadelerini tamamlamaları istenmiş, elde edilen veriler içerik analiziyle çözümlenmiştir. Analiz sürecinde metaforlar anlamlarına göre kodlanmış ve benzerliklerine göre tematik kategoriler altında gruplandırılmıştır. Çocuğa ilişkin metaforlar bitki, doğa, nesne, zaman ve süreç ile duygu olmak üzere beş tema; çocukluğa ilişkin metaforlar ise renk, film ve edebiyat, zaman ve yaşam, doğa, duygu, temizlik ve saflık, keşif ve bilinmezlik, nesne ile yiyecek-içecek olmak üzere dokuz tema altında toplanmıştır. Temalar arasında çocuğun şekillendirilebilirliğine ve bakıma muhtaçlığına yapılan vurgu öne çıkarken, çocukluk ağırlıklı olarak geçicilik, saflık ve duygusal değer üzerinden anlamlandırılmıştır. Bulgular, öğretmenlerin çocukluğu olumlu ve değerli bir dönem olarak gördüklerini, ancak çocuğu çoğunlukla pasif ve yönlendirilmeye açık bir varlık olarak değerlendirdiklerini göstermektedir. Öğretmen metaforlarında çocuk, birey olarak değil; yetişkinliğe hazırlanan bir varlık olarak betimlenmiştir. Bu durum, yeni çocukluk sosyolojisinin savunduğu aktif ve katılımcı çocuk imgesinin öğretmen algılarında sınırlı düzeyde yer bulduğunu göstermektedir. Araştırma, öğretmenlerin çocukluk anlayışlarının gözden geçirilmesine ve çocukların birey olarak görülmesini merkeze alan anlayışların güçlendirilmesine ihtiyaç olduğunu ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Okul öncesi öğretmenleri
• Yeni çocukluk sosyolojisi
• Metaforik algılar
• Çocukluk kavramı

Kaynakça

1. Akgün, E. (2016). Okul öncesi öğretmen adaylarının “çocuk” ve “okul öncesi öğretmeni” kavramına ilişkin metaforik algıları. Abant İzzet Baysal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 16(4), 1652–1672.
2. Alanen, L. (2001). Childhood as a generational condition: Children’s daily lives in a central Finland town. L. Alanen & B. Mayall (Ed.), Conceptualising child-adult relations içinde (s. 129–143). RoutledgeFalmer.
3. Ariès, P. (1962). Centuries of childhood: A social history of family life (R. Baldick, Çev.). Vintage.
4. Arslan, M. M. & Bayrakçı, M. (2006). Metaforik düşünme ve öğrenme yaklaşımının eğitim-öğretim açısından incelenmesi. Millî Eğitim, 35(171), 100–108.
5. Aslan, S. (2013). Birleştirilmiş sınıflarda görev yapan öğretmenlerin “öğretmen” kavramı ile ilgili algılarının metaforik incelenmesi. Turkish Studies-International Periodical for the Languages, Literature and History of Turkish or Turkic, 8(6), 43–59.
6. Bumin, K. (1998). Batı’da devlet ve çocuk. Yol.
7. Bühler-Niederberger, D. (2010). Introduction: Childhood sociology—Defining the state of the art and ensuring reflection. Current Sociology, 58(2), 155–164.
8. Büyüköztürk, Ş., Kılıç-Çakmak, E., Akgün, Ö. E., Karadeniz, Ş., & Demirel, F. (2019). Bilimsel araştırma yöntemleri (Geliştirilmiş 12. b.). Pegem.

9. Corsaro, W. A. (2005). The sociology of childhood (2. b.). Pine Forge.
10. Cuff, E. C., Sharrock, W. W., & Francis, D. W. (1990). Perspectives in sociology (3. b.). Unwin Hyman.
11. Cunningham, H. (2005). Children and childhood in Western society since 1500 (2. b.). Routledge.
12. Doğan, İ. (2000). Akıllı küçük: Çocuk kültürü ve çocuk hakları üzerine sosyo-kültürel bir inceleme. Sistem.
13. Giddens, A. (2001). Sociology (4. b.). Polity.
14. Glaser, B. G. & Strauss, A. L. (1967). The discovery of grounded theory: Strategies for qualitative research. Aldine.
15. Grele, R. J. (1991). Envelopes of sound: The art of oral history (2. b.). Praeger.
16. Gürdal, A. D. (2013). Sosyolojinin ihmal edilen kategorisi çocuklar üzerinden çocukluk sosyolojisine ve sosyolojiye bakmak. İş, Güç Endüstri İlişkileri ve İnsan Kaynakları Dergisi, 15(4), 1–26.
17. Handel, G., Cahill, S. E., & Elkin, F. (2007). Children and society: The sociology of children and childhood socialization. Oxford University.
18. Heywood, C. (2001). A history of childhood: Children and childhood in the West from medieval to modern times. Polity.
19. James, A. & Prout, A. (1997). Constructing and reconstructing childhood: Contemporary issues in the sociological study of childhood (2. b.). Falmer.
20. Kıldan, A. O., Ahi, B., & Uluman, M. (2012). Öğretmen adaylarının mecazlar yoluyla çocuk kavramına bakış açıları (Boylamsal bir çalışma). Ahi Evran Üniversitesi Kırşehir Eğitim Fakültesi Dergisi, 13(1), 149–165.
21. Koç, E. S. (2014). Sınıf öğretmeni adaylarının öğretmen ve öğretmenlik mesleği kavramlarına ilişkin metaforik algıları. İnönü Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 15(1), 47–72.
22. Kuyucu, Y., Şahin, M., & Kapıcıoğlu, O. (2013). Okul öncesi öğretmenlerinin “çocuk” kavramına ilişkin sahip oldukları zihinsel imgeler. Eğitim ve Öğretim Araştırmaları Dergisi, 2(2), 43–53.
23. Lakoff, G. & Johnson, M. (2005). Metaforlar: Hayat, anlam ve dil (G. Yavuz-Demir, Çev.). Paradigma.
24. Lüle-Mert, E. (2021). Okul öncesi öğretmenler ve öğretmen adaylarının “çocuk” kavramına ilişkin algılarının metaforlar aracılığıyla analizi. The Journal of Academic Social Science Studies, 14(85), 1–14.
25. Mayall, B. (2001). Understanding childhoods: A London study. L. Alanen & B. Mayall (Ed.), Conceptualising child-adult relations içinde (s. 114–128). RoutledgeFalmer.
26. MEB. (2013). Okul Öncesi Eğitim Programı. Millî Eğitim Bakanlığı.
27. MEB. (2024). Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli: Okul Öncesi Eğitim Programı. Millî Eğitim Bakanlığı.
28. Miles, M. B. & Huberman, A. M. (1994). Qualitative data analysis: An expanded sourcebook (2. b.). Sage.
29. Moustakas, C. (1994). Phenomenological research methods. Sage.
30. Neuman, W. L. (2006). Social research methods: Qualitative and quantitative approaches (6. b.). Pearson/Allyn and Bacon.
31. Patton, M. Q. (2015). Nitel araştırma ve değerlendirme yöntemleri (M. Bütün & S. B. Demir, Çev.). Pegem Akademi.
32. Pektaş, M. & Kıldan, A. O. (2009). Farklı branşlardaki öğretmen adaylarının “öğretmen” kavramı ile ilgili geliştirdikleri metaforların karşılaştırılması. Erzincan Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 11(2), 271–287.
33. Pesen, A. (2015). Ebeveynlerin “çocuk” kavramına yükledikleri metaforlar. Turkish Studies-International Periodical for the Languages, Literature and History of Turkish or Turkic, 10(15), 731–748.
34. Qvortrup, J. (1993). Nine theses about “childhood as a social phenomenon”. J. Qvortrup, M. Bardy, G. Sgritta, & H. Wintersberger (Ed.), Childhood matters: Social theory, practice and politics içinde (s. 1–24). Avebury.
35. Ryan, P. J. (2008). How new is the “new” social study of childhood? The myth of a paradigm shift. Journal of Interdisciplinary History, 38(4), 553–576.
36. Saban, A. (2004). Giriş düzeyindeki sınıf öğretmeni adaylarının “öğretmen” kavramına ilişkin ileri sürdükleri metaforlar. Türk Eğitim Bilimleri Dergisi, 2(2), 131–155.
37. Saban, A. (2008). Okula ilişkin metaforlar. Kuram ve Uygulamada Eğitim Yönetimi, 55, 459–496.
38. Saban, A. (2009). Öğretmen adaylarının öğrenci kavramına ilişkin sahip oldukları zihinsel imgeler. Türk Eğitim Bilimleri Dergisi, 7(2), 281–326.
39. Skinner, B. F. (1953). Science and human behavior. Macmillan.
40. Strauss, A. & Corbin, J. (1998). Basics of qualitative research: Techniques and procedures for developing grounded theory (2. b.). Sage.
41. Tekindal, M. & Uğuz-Arsu, Ş. (2020). Nitel araştırma yöntemi olarak fenomenolojik yaklaşımın kapsamı ve sürecine yönelik bir derleme. Ufkun Ötesi Bilim Dergisi, 20(1), 153–172.
42. Turhan, M. & Yaraş, Z. (2013). Öğretmen ve öğrencilerin öğretmen, disiplin, müdür, sınıf kuralları, ödül ve ceza kavramlarına ilişkin metafor algıları. Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 23(1), 129–145.
43. UNICEF. (2024a). Global report on early childhood care and education: The right to a strong foundation. UNICEF & UNESCO.
44. UNICEF. (2024b). The state of the world’s children 2024: The future of childhood in a changing world. UNICEF.
45. Uyan-Semerci, P., Müderrisoğlu, S., Karatay, A., Ekim-Akkan, B., Kılıç, Z., Oy, B., & Uran, Ş. (2012). Eşitsiz bir toplumda çocukluk: Çocuğun “iyi olma hali”ni anlamak – İstanbul örneği. İstanbul Bilgi Üniversitesi.
46. Waksler, F. C. (1991). Studying children: Phenomenological insights. F. C. Waksler (Ed.), Studying the social worlds of children: Sociological readings içinde (s. 60–69). Falmer.
47. Yıldırım, A. & Şimşek, H. (2011). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (8. b.). Seçkin.
48. Yıldırım, A., Ünal, A., & Çelik, M. (2011). Öğretmen kavramına ilişkin öğretmen, yönetici ve müfettiş algılarının analizi. Uluslararası İnsan Bilimleri Dergisi, 8(2), 92–109.