Eğitimde Etik Sınırlar: Öğretmenlerin Etik Dışı Davranışlarına Yönelik Meslektaş Görüşleri

Öz

Bu çalışmanın amacı, öğretmen görüşleri doğrultusunda meslektaşlarının sergiledikleri etik dışı davranışların belirlenmesi, bu davranışların neden ve sonuçlarının incelenmesidir. Araştırma nitel araştırma olarak tasarlanmış olup temel nitel araştırma yaklaşımı tercih edilmiştir. Araştırma Kilis il merkezinde çeşitli okul kademelerinde görev yapan öğretmenlerle gerçekleştirilmiştir. Yarı yapılandırılmış görüşme formu kullanılarak katılımcı görüşleri alınmıştır. Verilerin analizinde ise tematik analiz tekniği uygulanmış olup tüm veriler MAXQDA-20 programında analiz edilmiştir. Yapılan analizler doğrultusunda öğretmenlerin dersi önemsememe, adaletli davranmama, sorumluluklardan kaçınma, öğrenciye olumsuz davranma ve olumsuz alışkanlıklar şeklinde etik dışı davranışlarda bulundukları belirlenmiştir. Katılımcıların görüşleri doğrultusunda sergilenen etik dışı davranışların kurumsal nedenleri; öğrenci özellikleri, eğitimin yeterli olmaması, uygulamadaki farklılıklar, yaptırımın olmaması, mesleğin saygınlığının olmaması, birliğin olmaması şeklinde ve bireysel nedenleri; istekli olmamak, ekonomik kaygılar, kolaya kaçma, bıkkınlık, karakter, görev bilincinin olmaması, iş yoğunluğu şeklinde olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Ayrıca söz konusu etik dışı davranışların öğretmenlik mesleğinin saygınlığına ciddi düzeyde zarar verdiği belirlenmiştir. Araştırmanın sonuçları doğrultusunda öğretmenlerin etik dışı davranışlarının önlenebilmesi ve azaltılabilmesine yönelik öneriler geliştirilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Etik
• Etik dışı davranışlar
• Öğretmenlik mesleği
• Meslek etiği

Ethical Boundaries in Education: Colleagues’ Perspectives on Teachers’ Unethical Behaviors

Öz

The purpose of this study is to identify unethical behaviors exhibited by colleagues as reported by teachers, and to examine the reasons and consequences of these behaviors. The research was designed as a qualitative study, and a basic qualitative research approach was preferred. The study was conducted with teachers at various school levels in Kilis city center. Data were collected using a semi-structured interview form. For data analysis, a thematic analysis was conducted, and all data were analyzed using MAXQDA-20. Based on the analyses, it was determined that teachers engaged in unethical behaviors, including neglecting the lesson, failing to act fairly, avoiding responsibilities, exhibiting negative behavior toward students, and developing negative habits. According to participants' opinions, the institutional factors contributing to these unethical behaviors included student characteristics, inadequate education, differences in implementation, lack of sanctions, lack of respect for the profession, and lack of unity. The individual reasons included unwillingness, economic concerns, taking the easy way out, boredom, character, lack of sense of duty, and workload. Additionally, it was found that these unethical behaviors seriously damaged the teaching profession's reputation. Based on the results of the study, recommendations have been developed to prevent and reduce teachers' unethical behaviors.

Anahtar Kelimeler

• Ethics
• Unethical behaviors
• Teaching profession
• Professional ethics

Kaynakça

1. Altınkurt, Y. & Yılmaz, K. (2011). Öğretmen adaylarının öğretmenlerin mesleki etik dışı davranışlar ile ilgili görüşleri. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 11(22), 113-128. https://dergipark.org.tr/tr/pub/maeuefd/issue/19395/205998 sayfasından erişilmiştir.
2. Arslan, M. (2018). Meslek etiği ve öğretmenlik meslek etiğine ilişkin öğretmen görüşlerinin belirlenmesi. (Yüksek Lisans Tezi). http://tez.yok.gov.tr sayfasından erişilmiştir.
3. Aslan, H. & Baydın-Aslan, A. H. (2024). Okullarda hediye alma davranışının etik açıdan değerlendirilmesi. Gazi Üniversitesi Gazi Eğitim Fakültesi Dergisi, 44(3), 1921-1950. https://doi.org/10.17152/gefad.1459157
4. Atmaca, T. (2020). Öğretmenlerin toplumsal saygınlık ve imajlarına olumsuz etki eden faktörlerin incelenmesi. Yaşadıkça Eğitim, 34(1), 152-167. https://doi.org/10.33308/26674874.2020341165
5. Aydın, İ. (2013). Eğitim ve öğretimde etik. Pegem.
6. Bakioğlu, A. & Koç, M. H. (2017). Lise öğretmenlerinin ek iş yapma durumlarının etik bilinç ve gelişime açık olma değerlerine etkisine ilişkin öğretmen görüşleri. Çağdaş Yönetim Bilimleri Dergisi, 4(2), 1-14. https://dergipark.org.tr/en/pub/cybd/issue/34554/381738 sayfasından erişilmiştir.
7. Barrett, D. E., Headley, K. N., Stovall, B., & Witte, J. C. (2006). Teachers’ perceptions of the frequency and seriousness of violations of ethical standards. The Journal of Psychology, 140, 421-433. https://doi.org/10.3200/JRLP.140.5.421-433
8. Barrett, D. E., Casey, J. E., Visser, R. D., & Headley, K. N. (2012). How do teachers make judgments about ethical and unethical behaviors? Toward the development of a code of conduct for teachers. Teaching and Teacher Education, 2(6), 890-898. https://doi.org/10.1016/j.tate.2012.04.003

9. Berdibek, E. & Aküzüm, C. (2021). Sınıf öğretmenlerinin mesleki etik ilkeleri kapsamındaki davranışlarının okul yöneticilerinin algılarına göre değerlendirilmesi. International Journal of Field Education, 7(2), 36-60. https://doi.org/10.32570/ijofe.1004002
10. Betweli, O. (2013). The nature of teacher professional misconduct in Tanzanian public primary schools: The case of Sumbawanga municipal and rural districts. International Journal of Education, 5(1), 81–93. https://doi.org/10.5296/ije.v5i1.3291
11. Birtch, T. A. & Chiang, F. F. (2014). The influence of business school’s ethical climate on students’ unethical behavior. Journal of Business Ethics, 123, 283–294. https://doi.org/10.1007/s10551-013-1795-y
12. Boon, H. J. (2011). Raising the bar: Ethics education for quality teachers. Australian Journal of Teacher Education, 36(7), 104-121. https://doi.org/10.14221/ajte.2011v36n7.2
13. Boydak-Özan, M., Karagözoğlu, A. A., & Demirkol, M. (2024). Okullarda karşılaşılan örgüt yanlısı etik olmayan davranışlar hakkında öğretmen görüşleri. USBAD Uluslararası Sosyal Bilimler Akademi Dergisi, 6(14), 6-22. https://doi.org/10.47994/usbad.1328618
14. Braun, V. & Clarke, V. (2006). Using thematic analysis in psychology. Qualitative Research in Psychology, 3(2), 77-101. https://doi.org/10.1191/1478088706qp063oa
15. Bulut, S., Alpsoy, T., & Şahin, G. (2021). Pedagojik formasyon öğrencilerinin öğretmenlik mesleğiyle ilgili etik olmayan davranışlara ilişkin algılamalarının belirlenmesi. Academia Eğitim Araştırmaları Dergisi, 6(1), 282-296. https://dergipark.org.tr/tr/pub/egitim/issue/58093/861589 sayfasından erişilmiştir.
16. Coşkun, B. & Çelikten, M. (2020). Öğretmenlik meslek etiği üzerine bir inceleme. OPUS International Journal of Society Researches, 15(21), 686-710. https://doi.org/10.26466/opus.666967
17. Cullen, J. B., Parboteeah, K. P., & Victor, B. (2003). The effects of ethical climates on organisational commitment: A two-study analysis. Journal of Business Ethics, 46(2), 127–141. https://doi.org/https://doi.org/10.1023/A:1025089819456
18. Çayak, S. & Eskici, M. (2023). The relationship between teachers' perceptions of organizational ethical climate and accountability tendencies. International Journal on Social and Education Sciences (IJonSES), 5(1), 111-131. https://doi.org/10.46328/ijonses.505
19. Çelikten, M., Şanal, M., & Yeni, Y. (2005). Öğretmenlik mesleği ve özellikleri. Erciyes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 1(19), 207-237. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/231612 sayfasından erişilmiştir.
20. Çetinkaya, C., Işık, H., Atlığ, F., & Akıcı, B. (2025). Dijital çağda öğretmenlik: Sosyal medya fenomeni öğretmenlerin eğitimdeki rolü. Ulusal Eğitim Dergisi, 5(3), 1-17. https://www.uleder.com/index.php/uleder/article/view/564 sayfasından erişilmiştir.
21. Demirbilek, M. (2023). Unethical behaviours of teachers in the opinions of school administrators and colleagues. İş Ahlakı Dergisi, 16(1), 76-101. https://doi.org/10.12711/tjbe/m3967
22. Erakkuş, Ö., Başören, M. T., & Abimbola, O. (2016). Özel öğretim kurumları yöneticilerinin öğretmen eğitiminden beklentileri üzerine nitel bir araştırma. Karaelmas Eğitim Bilimleri Dergisi, 4(2), 104-115. https://dergipark.org.tr/tr/pub/kebd/issue/67218/1049091 sayfasından erişilmiştir.
23. Erdem, A. R. & Altunsaray, M. (2016). Eğitimde niteliği belirleyen önemli bir etken: Eğitim etiği. Akademik Sosyal Araştırmalar Dergisi, 23, 21-30. https://doi.org/10.16992/ASOS.1055
24. Erdem, A. R. & Şimşek, S. (2013). Öğretmenlik meslek etiğinin irdelenmesi. Adıyaman Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (15), 185-203. https://doi.org/10.14520/adyusbd.627
25. Erdemli, Ö. & Demir, T. G. (2018). Öğretmenlik meslek etiği açısından hediye alma: Örnek olay ekseninde değerlendirme. Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 15(1), 611-637. http://dx.doi.org/10.23891/efdyyu.2018.81
26. Ergin, Y. (2014). İlköğretim sınıf öğretmenlerinin öğretmenlik mesleği ile ilgili etik olmayan davranışlara ilişkin algılamaları. (Yüksek Lisans Tezi). http://tez.yok.gov.tr sayfasından erişilmiştir.
27. Guest, G., Bunce, A., & Johnson, L. (2006). How many interviews are enough? An experiment with data saturation and variability. Field Methods, 18(1), 59-82. https://doi.org/10.1177/1525822X05279903
28. Gözütok, D. (1999). Öğretmenlerin etik davranışları. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Dergisi, 32(1), 83-99. https://doi.org/10.1501/Egifak_0000000021
29. Jones, T. M. (1991). Ethical decision making by individuals in organizations: An issue-contingent model. Academy of Management Review, 16(2), 366-395. https://doi.org/10.2307/258867
30. Kahramantekin, A. (2021). Öğretmenlerin etik ilkeleri ile hesap verebilirlik eğilimleri arasındaki ilişkinin incelenmesi. (Yüksek Lisans Tezi). http://tez.yok.gov.tr sayfasından erişilmiştir.
31. Kanat, K. & Erkan, N.S. (2021). Okul öncesi öğretmenlerinin mesleki etik davranışlarının ve etik ikilemlerinin incelenmesi. International Primary Education Research Journal, 5(3), 212-224. https://doi.org/10.38089/iperj.2021.72
32. Kaya, O. & Toker-Gökçe, A. (2025). Eğitimde fenomenlik olgusu: Öğretmen ve yönetici bakış açısıyla sosyal medya fenomeni öğretmenlerin eğitime yansıması. Asya Studies, 9(32), 59-88. https://doi.org/10.31455/asya.1649033
33. Karabatak, S., Karadağ, A. H., Alper, A., Batur, E. E., & Bahçivan, Z. S. (2024). Sosyal medyada öğretmen olmak: fenomen öğretmenlerin paylaşımlarının eğitim üzerindeki etkileri. Turkish Journal of Educational Studies, 11(2), 175-194. https://doi.org/10.33907/turkjes.1580103
34. Kaşıkcı-Yavuz, İ., K. & İra, N. (2023). Ortaokul öğretmenlerinin öğretmenlik mesleğinde etik dışı davranışlara ilişkin görüşleri. International Journal of Su-Ay Development Association (IJOSDA), 2(2), 55-73. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/3992013 sayfasından erişilmiştir.
35. Keskin, N. & Keskin, İ. (2023). Öğretmen adaylarının eğitimde etik dışı davranışlara ilişkin görüşleri. European Journal of Educational & Social Sciences 8(1), 18-31. https://doi.org/10.5281/zenodo.7853737
36. Kıyat, M. E. & Yayla, A. (2023). Ethical attitudes and behaviors of visual arts teacher. Siirt Journal of Education, 3(1), 37-56. https://doi.org/10.58667/sedder.1300131
37. Kubilay, F. (2022). Okuldaki etik sorumluluklar ve etkili liderlik. İstanbul Aydın Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 8(1), 31-51. https://doi.org/10.17932/IAU.EFD.2015.013/efd_v08i1002
38. Kuru-Çetin, S. K. & Demirkasımoğlu, N. (2015). Öğretmen ve yöneticilerin etik ve etik dışı davranışlarının basına yansımaları. Journal of Social Sciences & Humanities Researches, 34, 95-110. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/452479 sayfasından erişilmiştir.
39. Külekçi-Akyavuz, E. (2023). Öğretmenlik mesleğinde etik dışı davranışlar ve çözüm yolları. N. Şimşek & T. Kaçar (Ed.), Eğitimde ahlak ve etik içinde (s. 127-143). Pegem.
40. Levent, A. F. & Şallı, D. (2022). Pandemi sürecinde uzaktan eğitimde yaşanan etik sorunlar ve çözüm önerilerine ilişkin öğretmen ve öğrenci görüşleri. İş Ahlakı Dergisi, 15(1), 109-149. https://doi.org/10.12711/tjbe/m3437
41. Martin, K. D. & Cullen, J. B. (2006). Continuities and extensions of ethical climate theory: A meta-analytic review. J Bus Ethics, 69, 175–194. https://doi.org/10.1007/s10551-006-9084-7
42. Mekonnen, G. D. & Golga, D. N. (2023). Teachers’ ethical professional practices in higher education institutions: An instrumental case study. D. Ortega-Sánchez (Ed.), Education annual volume 2023 içinde (s. 1-17). IntechOpen. https://doi.org/10.5772/intechopen.109651
43. Merriam, S. B. (2015). Nitel araştırma: Desen ve uygulama için bir rehber (S. Turan, Çev.). Nobel Akademi.
44. Mfaume, H. & Bilinga, M. (2017). Prevalence of teachers professional malpractices in Tanzanian public secondary schools: What ought to be done? Journal of Education and Training Studies, 5(2), 43-52. https://doi.org/10.11114/jets.v5i2.2106
45. Nisani, E. C. & Uğurlu, C. T. (2024). Bir Mesleki ve Teknik Anadolu lisesinde etik dışı davranışlar, etik ikilemler, çözüm önerileri. Mustafa Kemal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 8(13), 76-105. https://doi.org/10.56677/mkuefder.1485380
46. Osuji, C. U. & Alabere, I. J. (2023). Strategies for managing teachers’ unethical behaviours for teacher-student relationship in public senior secondary schools in Rivers State. International Journal of Social Science and Management Studies, 2(2), 33-43. https://rajournals.net/index.php/ijssms/article/view/163 sayfasından erişilmiştir.
47. Özen, F. & Durkan, E. (2016). Algılanan örgütsel etik iklim ile öğretmenlik meslek etiği arasındaki ilişki. Kuram ve Uygulamada Eğitim Yönetimi, 22(4), 593-627. https://doi.org/10.14527/kuey.2016.023
48. Özkan, H. H. & Çelikten, M. (2018). Öğretmenlik meslek eğitimi ile ilgili etik olmayan durumlar. Turkish Journal of Educational Studies, 5(2), 76-84. https://doi.org/10.33907/turkjes.414323
49. Patton, M. Q. (2015). Qualitative research & evaluation methods: Integrating theory and practice (4. b.). Sage.
50. Pelit, E. & Güçer, E. (2005). Ticaret ve turizm meslek dersi öğretmen adaylarının öğretmenlik mesleğiyle ilgili etik olmayan davranışlara ilişkin algılamaları. II. Siyasette ve Yönetimde Etik Sempozyumu Bildiriler Kitabı içinde (s. 71–78). Sakarya Üniversitesi.
51. Pelit, E. & Güçer, E. (2006). Öğretmen adaylarının öğretmenlik mesleğiyle ilgili etik olmayan davranışlara ve öğretmenleri etik dışı davranışa yönelten faktörlere ilişkin algılamaları. Gazi Üniversitesi Ticaret ve Turizm Eğitim Fakültesi Dergisi, (2), 95-119. https://izlik.org/JA26YB56ET
52. Resmî Gazete. (2005). Kamu Görevlileri Etik Davranış İlkeleri ile Başvuru Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik (Sayı: 25785). https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=8044&Mevzuat Tur=7&MevzuatTertip=5 sayfasından erişilmiştir.
53. Shao, P. (2010). Ethics-based leadership and employee ethical behavior: Examining the mediating role of ethical regulatory focus. (Doktora Tezi). https://researchdiscovery.drexel.edu/esploro/outputs/doctoral/ Ethics-based-leadership-and-employee-ethical-behavior/991014632595304721/filesAndLinks? index=0 sayfasından erişilmiştir.
54. Svara, J. (2015). The ethics primer for public administrators in government and nonprofit organization. Jones and Bartlett.
55. Stewart, V. (2010). Singapore leads the way in changing teacher education. Phi Delta Kappan, 92(2), 92-93. https://doi.org/10.1177/003172171009200226
56. Strike, K. A. (1990). Teaching ethics to teachers: What the curriculum should be about. Teaching and Teacher Education, 6(1), 47-53. https://doi.org/10.1016/0742-051X(90)90006-Q
57. Şakar, M. C. (2010). İlköğretim sınıf öğretmenlerinin etik görüşlerinin değerlendirilmesi. (Yüksek Lisans Tezi). http://tez.yok.gov.tr sayfasından erişilmiştir.
58. Taşkaya, S. M. (2012). Nitelikli bir öğretmende bulunması gereken özelliklerin öğretmen adaylarının görüşlerine göre incelenmesi. Erciyes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 1(33), 283-298. https://dergipark.org.tr/tr/pub/erusosbilder/issue/23767/253360 sayfasından erişilmiştir.
59. Teresi M, Pietroni D. D., Barattucci M., Giannella V. A., & Pagliaro S. (2019). Ethical climate(s), organizational identification, and employees’ behavior. Front. Psychol, 10(1356), 1-13. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2019.01356 Trevino, L. K., Butterfield, K. D., & McCabe, D. L. (1998). The ethical context in organizations: Influences on employee attitudes and behaviors. Business Ethics Quarterly, 8(3), 447–476. https://doi.org/https://doi.org/10.2307/3857431
60. TDK. (2025). Etik. https://sozluk.gov.tr/ sayfasından erişilmiştir.
61. Üstün, A. & Korkmaz, B. (2021). Öğretmenlerin etik dışı davranışlarının okul iklimine etkilerine yönelik okul yöneticilerinin görüşleri. International Academic Social Resources Journal, 6(23), 321-330. https://doi.org/21-330 10.31569/ASRJOURNAL.150
62. Victor, B. & Cullen, B. (1988). The organizational bases of ethical work climates. Administrative Science Quarterly, 33(1), 101–125. https://doi.org/10.2307/2392857
63. Yaman, E., Mermer, E. Ç., & Mutlugil, S. (2009). İlköğretim okulu öğrencilerinin etik davranışlara ilişkin görüşleri: Nitel bir araştırma. Değerler Eğitimi Dergisi, 7(17), 93-108. https://dergipark.org.tr/tr/pub/ded/issue/29183/312497 sayfasından erişilmiştir.
64. Yıldırım, İ., Albez, C., & Akan, D. (2020). Unethical behaviors of teachers in their relationships with the school stakeholders. International Journal of Education and Literacy Studies, 8(1), 152-166. https://doi.org/10.7575/aiac.ijels.v.8n.1p.152
65. Yılmaz, K. & Altınkurt, Y. (2009). Öğretmen adaylarının mesleki etik dışı davranışlar ile ilgili görüşleri. İş Ahlakı Dergisi, 2(4), 71-88. https://dergipark.org.tr/tr/pub/maeuefd/issue/19395/205998 sayfasından erişilmiştir.