Çevre Eğitiminde Kullanılan Artırılmış Gerçeklik Uygulamasının Öğrencilerin Çevreye Yönelik Tutum ve Görüşlerine Etkileri

Öz

Araştırmada; çevre eğitiminde kullanılan artırılmış gerçeklik uygulamasının öğrencilerin tutumlarına etkilerinin incelenmesi amaçlanmıştır. Bu amaçla çevre eğitimi ve iklim değişikliği dersinde “döngüsel doğa”, “çevre sorunları” ve “küresel iklim değişikliği” ünitelerinde artırılmış gerçeklik uygulamasının öğrencilerin tutumları üzerine etkisi araştırılmış ve öğrencilerin uygulamaya yönelik görüşleri alınmıştır. Ön test-son test kontrol gruplu deneysel desenin kullanıldığı araştırmanın örneklemini 7. sınıfta öğrenim gören ve 25’i deney 24’ü kontrol grubunda yer alan toplam 49 öğrenci oluşturmaktadır. Dersler her iki grupta da süre ve içerik bakımından öğretim programına uygun olarak sekiz hafta boyunca uygulanmıştır. Deney grubunda programın yanı sıra dersler artırılmış gerçeklik uygulaması ile birlikte işlenirken kontrol grubunda programın öngördüğü şekilde işlenmiştir. Araştırma verileri tutum ölçeği ve yarı yapılandırılmış görüşme formu kullanılarak elde edilmiştir. Çalışma sonucunda deney grubu lehine anlamlı fark bulunduğu gözlemlenmiştir. Elde edilen veriler artırılmış gerçeklik uygulamasının çevre eğitiminde kullanılmasının öğrencilerin tutumlarını olumlu yönde etkilediğini göstermektedir. Ayrıca yapılan görüşmede öğrenciler artırılmış gerçeklik uygulamasının eğlenceli, güzel, heyecan verici, öğrenmeyi geliştirici olması sebebiyle tüm dersler ile birlikte günlük yaşamda da birçok alanda kullanılabileceğini ifade etmişlerdir.

Anahtar Kelimeler

• Artırılmış gerçeklik
• Çevre eğitimi
• Tutum

The Effects of Augmented Reality Applications Used in Environmental Education on Students' Attitudes and Views Towards the Environment

Öz

The aim of the study was to examine the effects of augmented reality application used in environmental education on students' attitudes. For this purpose, the effects of augmented reality application on students' attitudes in the units of “cyclical nature”, “environmental problems” and “global climate change” in environmental education and climate change course were investigated and the students' opinions about the application were taken. The sample of the study, in which pre-test-post-test control group experimental design was used, consisted of a total of 49 7th grade students, 25 of whom were in the experimental group and 24 in the control group. The lessons were conducted in both groups for eight weeks, following the curriculum in terms of duration and content. While the lessons were taught with augmented reality application in addition to the curriculum in the experimental group, they were taught as prescribed by the curriculum in the control group. Research data were obtained using an attitude scale and a semi-structured interview form. As a result of the study, a significant difference was observed in favor of the experimental group. When the obtained data were examined, it was seen that the use of augmented reality application in environmental education contributed more positively to the students' attitudes. In addition, in the interview; students stated that the augmented reality application could be used in many areas of daily life, including all courses, because it was fun, beautiful, exciting and learning-enhancing.

Anahtar Kelimeler

• Augmented reality
• Environmental education
• Attitude

Kaynakça

1. Acheampong, R., Popovici, D. M., Balan, T. C., Rekeraho, A., & Oprea, I. A. (2025). A cybersecurity risk assessment for enhanced security in virtual reality. Information, 16(6), 430-458. https://doi.org/10.3390/info16060430
2. Akçay, G. (2023). Artırılmış gerçeklik uygulamaları yoluyla çevre eğitiminin ilkokul öğrencilerinin çevre bilincine etkisi. (Yüksek Lisans Tezi). http://tez.yok.gov.tr sayfasından erişilmiştir.
3. Akçayır, M. & Akçayır, G. (2017). Advantages and challenges associated with augmented reality for education: A systematic review of the literature. Educational Research Review, 20, 1-11. https://doi.org/10.1016/j.edurev.2016.11.002
4. Artun, H. & Özsevgeç, T. (2015). Ortaokul öğrencilerinin çevre eğitimine yönelik tutumlarının değerlendirilmesi. Yüzüncü Yıl Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 12(1), 27-48.
5. Ay, S., Atasoy, E., & Güleç, S. (2023). Dünyada ve Türkiye’de çevre eğitiminin tarihsel gelişimi. International Scientific Conference: Global Challenges for Global Science III’te sunulmuş bildiri, 4 Ekim, Bursa, Turkey.
6. Aydede, M. N., Deveci, Ü., & Gönen, Ç. (2019). Çevre okuryazarlığı ve sürdürülebilirlik. G. Hastürk (Ed.), Çevre eğitimi içinde (s. 115-140). Anı.
7. Azuma, R. T. (2015). Location-based mixed and augmented reality storytelling. W. Barfield (Ed.), Fundamentals of wearable computers and augmented reality (2. b.) içinde (s. 259–276). CRC.
8. Bazavan, L. C., Roibu, H., Petcu, F. B., Cismaru, S. I., & George, B. N. (2021). Virtual reality and augmented reality in education. 2021 30th Annual Conference of the European Association for Education in Electrical and Information Engineering (EAEEIE) içinde (s. 1-4). IEEE. https://doi.org/10.1109/EAEEIE50507.2021.9531005

9. Beery, T. & Jørgensen, K. A. (2016). Children in nature: Sensory engagement and the experience of biodiversity. Environmental Education Research, 24(1), 13–25. https://doi.org/10.1080/13504622.2016.1250149
10. Billinghurst, M., Clark, A., & Lee, G. (2015). A survey of augmented reality. Foundations and Trends in Human–Computer Interaction, 8(2-3), 73-272. http://dx.doi.org/10.1561/1100000049
11. Büyüköztürk, Ş. (2018). Sosyal bilimler için veri analizi el kitabı. Pegem Atıf İndeksi, 001-214.
12. Büyüköztürk, Ş., Kılıç-Çakmak, E., Akgün, Ö. E., Demirel, F., & Karadeniz, Ş. (2015). Bilimsel araştırma yöntemleri. Pegem Akademi.
13. Celiloğlu, B. (2022). Erken çocukluk döneminde artırılmış gerçeklik ve çevre eğitimi. Eğiten Kitap, 42(3), 153-182.
14. Chawla, L. & Cushing, D. F. (2007). Education for strategic environmental behavior. Environmental Education Research, 13(4), 437-452. https://doi.org/10.1080/13504620701581539
15. Creswell, J. W. (2021). A concise introduction to mixed methods research. Sage.
16. Cohen, J. (1988). Statistical power analysis for the behavioral sciences (2. b.) Erlbaum.
17. Çakırlar-Altuntaş, E. (2021). Belgesel temelli artırılmış gerçeklik uygulamalı çevre eğitiminin etkililiği üzerine bir çalışma. (Doktora tezi). http://tez.yok.gov.tr sayfasından erişilmiştir.
18. Çepni, S. & Çil, E. (2012). Fen ve teknoloji programı (tanıma, planlama, uygulama ve SBS’yle ilişkilendirme) ilköğretim 1. ve 2. kademe öğretmen el kitabı. Pegem Akademi.
19. Darbaş, H. & Yıldırım, Y. (2024). Çevre ve iklim değişikliği dersi programının değerler eğitimi açısından incelenmesi: Çevre eğitimi iklim değişikliği. Journal of Social Perspective Studies, 1(1), 31-41. https://doi.org/10.5281/zenodo.10928651
20. Dere, İ. & Çinikaya, C. (2023). 2015 çevre eğitimi ve 2022 çevre eğitimi ve iklim değişikliği programlarının çeşitli boyutlar açısından karşılaştırılması. International Journal of Geography and Geography Education, (49), 80-96. https://doi.org/10.32003/igge.1255007
21. Ekins, P. (2024). Augmented reality in green skills training: Applications in environmental education. Green Environmental Technology, 1(1), 58-67.
22. Erbaş, Ç. & Demirer, V. (2015). Eğitimde artırılmış gerçeklik uygulamaları: Google Glass örneği. Öğretim Teknolojileri ve Öğretmen Eğitimi Dergisi, 3(2), 8-16.
23. Gülersoy, A. E. & Aydemir, N. (2024). 4. sınıf fen bilimleri kitaplarının sürdürülebilir çevre eğitimi açısından incelenmesi. Ankara Üniversitesi Çevrebilimleri Dergisi, 11(2), 23-42. https://doi.org/10.62163/aucevrebilim.1563186
24. Gülersoy, A. E., Dülger, İ., Dursun, E., Ay, D., & Duyal, D. (2020). Nasıl bir çevre eğitimi? Çağdaş yaklaşımlar çerçevesinde bazı öneriler. Turkish Studies, 15(5), 2357-2398. https://dx.doi.org/10.7827/TurkishStudies.44074
25. Hafezi, A., Saeedi-Dehaghani, A. H., Abdollahi, S., & Razavifar, M. (2024). Experimental investigation on the synergetic effect of low salinity water and ultrasonic wave on crude oil flow in porous media. Petroleum Science and Technology, (42), 1-20. https://doi.org/10.1080/10916466.2024.2436108
26. Jdaitawi, M., Muhaidat, F., Alsharoa, A., Alshlowi, A., Torki, M., & Abdelmoneim, M. (2023). The effectiveness of augmented reality in improving students motivation: An experimental study. Athens Journal of Education, 10(2), 365-379.
27. Kaman, D. & Bozkurt, Y. (2025). Sürdürülebilir kalkınma ve çevre: geleceği şekillendirecek stratejiler. Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, (83), 299-316. https://doi.org/10.51290/dpusbe.1581194
28. Kardaş, F. & Arabacı, S. (2022). Pandemi sürecinde okul idarecilerinin görüşleri. Avrasya Sosyal ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi, 9(2), 161-176.
29. Kaya, M. H. (2025). İklim değişikliği ve güvenlik: Bir tehdit analizi. Nous Academy Journal, (4), 36–53. https://doi.org/10.5281/zenodo.15210133
30. Kınacı, M. K. (2024). Sosyal bilgiler öğretmen adaylarının ekolojik okuryazarlık düzeyleri ve çevre eğitimi öz yeterlikleri arasındaki ilişkinin modellenmesi. (Doktora Tezi). http://tez.yok.gov.tr sayfasından erişilmiştir.
31. Kitapcioglu, D., Aksoy, M. E., Ozkan, A. E., & Usseli, T. (2024). Comparing learning outcomes of machine-guided virtual reality–based training with educator-guided training in a metaverse environment: Randomized controlled trial. JMIR Serious Games, 12(1), e58654. https://doi.org/10.2196/58654
32. Koparan, B. (2025). Examining the impact of augmented reality texts on students’ attitudes toward environmental issues and sustainable development. Sustainability, 17(13), e6172. https://doi.org/10.3390/su17136172
33. Kosanic, A. & Petzold, J. (2020). A systematic review of cultural ecosystem services and human wellbeing. Ecosystem Services, 45, 101168. https://doi.org/10.1016/j.ecoser.2020.101168
34. Koutromanos, G., Tzortzoglou, F., & Sofos, A. (2018). Evaluation of an augmented reality game for environmental education: “Save Elli, save the environment”. T. Mikropoulos (Ed.), Research on e-learning and ICT in education: Technological, pedagogical and instructional perspectives içinde (s. 231-241). Springer International.
35. Ladykova, T. I., Sokolova, E. I., Grebenshchikova, L. Y., Sakhieva, R. G., Lapidus, N. I., & Chereshneva, Y. V. (2024). Augmented reality in environmental education: A systematic review. Eurasia Journal of Mathematics, Science and Technology Education, 20(8), em2488. https://doi.org/10.29333/ejmste/14914
36. Lai, A. F., Chen, C. H., & Lee, G. Y. (2019). An augmented reality‐based learning approach to enhancing students’ science reading performances from the perspective of the cognitive load theory. British Journal of Educational Technology, 50(1), 232-247. https://doi.org/10.1111/bjet.12716
37. Lai, Y. S. & Hsu, J. M. (2011). Development trend analysis of augmented reality system in educational applications. 2011 International Conference on Electrical and Control Engineering içinde (s. 6527-6531). IEEE. https://doi.org/10.1109/ICECENG.2011.6056941
38. Lampropoulos, G. (2024). Teaching and learning natural sciences using augmented reality in preschool and primary education: A literature review. Advances in Mobile Learning Educational Research, 4(1), 1021-1037. https://doi.org/10.25082/AMLER.2024.01.013
39. Law, K. F., Colaizzi, G., & Syropoulos, S. (2025). Climate change is an intergenerational challenge that requires intergenerationally focused behavioral solutions. Current Opinion in Behavioral Sciences, 61, e101467. https://doi.org/10.1016/j.cobeha.2024.101467
40. Luckin, R. & Fraser, D. S. (2011). Limitless or pointless? An evaluation of augmented reality technology in the school and home. International Journal of Technology Enhanced Learning, 3(5), 510-524. https://doi.org/10.1504/IJTEL.2011.042102
41. MEB. (2022). Çevre Eğitimi ve İklim Değişikliği Dersi Öğretim Programı (Ortaokul 6, 7 veya 8. Sınıflar). https://mufredat.meb.gov.tr/Dosyalar/202244102710628-2022-10-cevre-egitimi-iklim-degisikligi-ogretim-programi-web.pdf sayfasından erişilmiştir.
42. Miles, M. B. & Huberman, A. M. (1994). Qualitative data analysis: An expanded sourcebook. Sage.
43. Molloy, C. & Farrell, R. (2024). Cultivating positive classroom environments: Exploring the efficacy of ımmersive technologies in removing barriers to learning among primary school students. Computers in the Schools, 41(2), 164–192. https://doi.org/10.1080/07380569.2024.2325441
44. Morales-Jasso, G., Espinosa, L. Y., & Badano, E. I. (2024). Strategy for the training of environmental historians in the 21st century. Historia Ambiental Latinoamericana Y Caribeña (HALAC) Revista De La Solcha, 14(3), 461–487. https://doi.org/10.32991/2237-2717.2024v14i3.p461-487
45. Otto, S. & Pensini, P. (2017). Nature-based environmental education of children: Environmental knowledge and connectedness to nature, together, are related to ecological behaviour. Global Environmental Change, 47, 88-94. https://doi.org/10.1016/j.gloenvcha.2017.09.009
46. Ozturk, E. & Akcay, G. (2023). Can environmental education supported by augmented reality (AR) applications improve the environmental awareness of primary school students? The Eurasia Proceedings of Educational and Social Sciences, 31, 216-229. https://doi.org/10.55549/epess.1381983
47. Özel, C. & Uluyol, Ç. (2016). Bir arttırılmış gerçeklik uygulamasının geliştirilmesi ve öğrenci görüşleri. Türkiye Sosyal Araştırmalar Dergisi, 20(3), 793-823.
48. Öznacar, M. D. (2005). İlköğretim fen bilgisi dersi biyolojik çeşitlilik, çevre kirliliği ve erozyon konularının yapıcı (constructivist) öğrenme kuramına göre öğretiminin, akademik başarıya ve kalıcılığa etkisi. (Yüksek Lisans Tezi). http://tez.yok.gov.tr sayfasından erişilmiştir.
49. Pombo, L. & Marques, M. M. (2019). Improving students’ learning with a mobile augmented reality approach–the EduPARK game. Interactive Technology and Smart Education, 16(4), 392-406.
50. Reid, A., Dillon, J., Ardoin, N., & Ferreira, J.-A. (2021). Scientists’ warnings and the need to reimagine, recreate, and restore environmental education. Environmental Education Research, 27(6), 783–795. https://doi.org/10.1080/13504622.2021.1937577
51. Sarı, J. (2023). Geleceğimizin provası: Artırılmış gerçeklik yoluyla iklim değişikliğinin azaltılmasına halkın katılımı. (Yüksek Lisans Tezi). http://tez.yok.gov.tr sayfasından erişilmiştir.
52. Seyfang, G. & Jordan, A. (2013). The Johannesburg summit and sustainable development: How effective are environmental IEGA-conferences? Yearbook of International Cooperation on Environment and Development 2002-03 içinde (s. 19-26). Routledge.
53. Shapiro, S. S. & Wilk, M. B. (1965). An analysis of variance test for normality. Biometrika, 52, 591-611. https://doi.org/10.2307/2333709
54. Simon, P. D., Zhong, Y., Cruz, I. C. D., & Fryer, L. K. (2025). Scoping review of research on augmented reality in environmental education. Journal of Science Education and Technology, 34(4), 919-935. https://doi.org/10.1007/s10956-025-10218-z
55. Şengün-Öztaş, E. (2024). Eğitimde artırılmış gerçeklik teknolojisi kullanımı: 2014-2024 sistematik alanyazın taraması. Ufuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 13(26), 33-54. https://doi.org/10.58635/ufuksbedergi.1594889
56. Şimşek, E. E. (2024). The effect of augmented reality storybooks on the story comprehension and retelling of preschool children. Frontiers in Psychology, 15, 1459264. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2024.1459264
57. Тітова, Л. О. & Ямковенко, В. О. (2023). Аdvantages and challenges of implementing augmented reality technology in the educational process. (Doktora Tezi). https://doi.org/10.33407/lib.NAES.737753 sayfasından erişilmiştir.
58. Torunoğlu, E., Koparal, A. S., Tezcan, Ü., & Göncü, S. (2013). Çevre sorunları ve politikaları. Anadolu Üniversitesi.
59. Tsai, C. H. & Huang, J. Y. (2014). A mobile augmented reality based scaffolding platform for outdoor fieldtrip learning. 2014 IIAI 3rd International Conference on Advanced Applied Informatics içinde (s. 307-312). IEEE.
60. Tuncer, G., Tekkaya, C., Sungur, S., Cakiroglu, J., Ertepinar, H., & Kaplowitz, M. (2009). Assessing pre-service teachers’ environmental literacy in Turkey as a mean to develop teacher education programs. International Journal of Educational Development, 29(4), 426-436. https://doi.org/10.1016/j.ijedudev.2008.10.003
61. UNESCO. (2015). Not just hot air: Putting climate change education into practice. http://unesdoc.unesco.org/images/0023/002330/233083e.pdf sayfasından erişilmiştir.
62. Vladova, I. (2023). Towards a more sustainable future: The importance of environmental education in developing attitudes towards environmental protection. SHS Web of Conferences (Vol. 176) içinde (s. 01009). EDP Sciences.
63. Wu, H. K., Lee, S. W. Y., Chang, H. Y., & Liang, J. C. (2013). Current status, opportunities and challenges of augmented reality in education. Computers & Education, 62, 41-49. https://doi.org/10.1016/j.compedu.2012.10.024
64. Yang, H., Gou, X., & Yin, D. (2021). Response of biodiversity, ecosystems, and ecosystem services to climate change in China: A review. Ecologies, 2(4), 18313-331. https://doi.org/10.3390/ecologies2040018
65. Yıldırım, M. (2021). Sanal mekânda kültür coğrafyası çalışmaları ve artırılmış gerçeklik teknolojisinin kullanılması. Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 23(3), 861-874. https://doi.org/10.32709/akusosbil.887804
66. Yılmaz, O. (2019). Sürdürülebilir kalkınma kapsamında Türkiye’de ilkokul kademesinde çevre eğitiminin gerekliliği. (Yüksek Lisans Tezi). http://tez.yok.gov.tr sayfasından erişilmiştir.
67. Yılmaz, Z. A. & Batdı, V. (2016). Artırılmış gerçeklik uygulamalarının eğitimle bütünleştirilmesinin meta-analitik ve tematik karşılaştırmalı analizi. Eğitim ve Bilim, 41(188), 273-289.
68. Zuo, R., Wenling, L., & Xuemei, Z. (2025). Augmented reality and student motivation: A systematic review (2013-2024). Journal of Computers for Science and Mathematics Learning, 2(1), 38-52. https://doi.org/10.70232/jcsml.v2i1.23