Middle School Students' Value Perceptions: Reflections in Metaphors

Öz

The study aimed to examine the middle school students' perceptions of values through metaphors and to determine the values they prioritize. The study, which utilized the phenomenology design from qualitative research methods, involved a study group of 184 students from the 5th, 6th, 7th, and 8th grades in the central district of Ankara province during the 2024-2025 academic year. The data were collected through interview forms prepared by the researchers, which contained questions regarding the values adopted by the students and the metaphors they developed for these values. The findings, which were analyzed using content analysis, were presented under six themes—namely Moral, Social, Religious, Aesthetic, Political, and Traditional values—in consideration of existing value classifications in the literature. The greatest category and metaphor variety was observed in the Social values theme, while the least was in the Aesthetic values theme. Students most frequently produced metaphors related to family love and honesty. The least number of metaphors were found in the categories of love for the young, modesty/decency, Islam, love of prayer, having faith, women's rights, and love of homeland. The most frequently used metaphor was “Heart”, followed by “Flower”, “Star”, “Scale”, and “Sun.” In line with the study's results, it was revealed that students value family affection, love, respect, honesty, patriotism, and justice more than others, and they need to be informed and empowered regarding aesthetic values such as love of art. Accordingly, it is recommended to develop values education programs integrated with art education to increase students' awareness, particularly concerning aesthetic values.

Anahtar Kelimeler

• Values
• Middle school students
• Metaphor
• Qualitative research
• Phenomenology

Ortaokul Öğrencilerinin Değer Algıları: Metaforlara Yansıyanlar

Öz

Araştırmada ortaokul öğrencilerinin değerlere yönelik algılarının metaforlar aracılığıyla incelenmesi ve önemsedikleri değerlerin belirlenmesi amaçlanmıştır. Nitel araştırma yöntemlerinden olgubilim deseninin kullanıldığı araştırmanın çalışma grubunu 2024-2025 eğitim-öğretim yılında Ankara il merkezindeki 5., 6., 7. ve 8. sınıflardan, 184 öğrenci oluşturmuştur. Veriler araştırmacılar tarafından hazırlanan, öğrencilerin benimsedikleri değerlere ve bu değerlere ilişkin geliştirdikleri metaforlara yönelik sorular içeren görüşme formları aracılığıyla toplanmıştır. İçerik analizi ile analiz edilen bulgular, alan yazınında var olan değer sınıflandırmaları dikkate alınarak; Ahlaki, Sosyal, Din, Estetik, Siyasi ve Geleneksel değerler olmak üzere altı tema altında sunulmuştur. En fazla kategori ve metafor çeşitliliği sosyal değerler temasında, en az ise estetik değerler temasında görülmüştür. Öğrenciler en çok aile sevgisi ve dürüstlük değerlerine yönelik metaforlar üretmiştir. En az metafor ise küçüklere sevgi, edepli olmak, İslam, namaz sevgisi, imanlı olmak, kadın hakları ve memleket sevgisi kategorilerinde yer almıştır. En sık kullanılan metafor “Kalp” olup bunu “Çiçek”, “Yıldız”, “Terazi” ve “Güneş” izlemiştir. Araştırma sonucu doğrultusunda öğrencilerin aile sevgisi, sevgi, saygı, dürüstlük, vatanseverlik ve adalet değerlerini diğerlerine göre daha fazla önemsediği, sanat sevgisi gibi estetik değerler konusunda ise bilgilendirilmeye ve güçlendirilmeye ihtiyacı olduğu ortaya çıkmıştır. Bu doğrultuda, öğrencilerin özellikle estetik değerlere ilişkin farkındalıklarını artırmak amacıyla sanat eğitimiyle bütünleştirilmiş değerler eğitimi programlarının geliştirilmesi önerilmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Değerler
• Ortaokul öğrencileri
• Metafor
• Nitel araştırma
• Olgubilim

Kaynakça

1. Akbaş, O. (2008). Değer eğitimi akımlarına genel bir bakış. Değerler Eğitimi Dergisi, 6(16), 9-27. https://dergipark.org.tr/tr/pub/ded/issue/29184/312499#article_cite sayfasından erişilmiştir.
2. Akhan, N. E., Subaşı, E., & Açıl, F. B. (2020). Öğretmen adaylarının kök değerlere ilişkin görüşleri. Eğitim ve Yeni Yaklaşımlar Dergisi, 3(2), 115-134. https://dergipark.org.tr/tr/pub/jena/issue/59198/772090 sayfasından erişilmiştir.
3. Akkaya, A. (2011). İlköğretim 8. sınıf öğrencilerinin konuşmaya ilişkin algıları. Adıyaman Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 4(7), 1-9. https://doi.org/10.14520/adyusbd.168
4. Aktepe, V., Uzunöz, A., & Sarıçam, İ. (2020). Ortaokul öğrencilerinin sosyal bilgiler dersinde çalışkanlık değerine yönelik metafor algıları. Ahi Evran Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 6(2), 449-466. https://doi.org/10.31592/aeusbed.660037
5. Akyol, Y. (2016). Ortaokul 6.sınıf öğrencilerinin vatanseverlik değerine ilişkin metaforik algıları. Uluslararası Eğitim Bilimleri Dergisi, 3(7), 19-32. https://dergipark.org.tr/tr/pub/inesj/issue/40022/475839 sayfasından erişilmiştir.
6. Aladağ, S. & Kuzgun, M. (2015). Sınıf öğretmeni adaylarının ‘değer’ kavramına ilişkin metaforik algıları. Sakarya Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi(29), 163-193. https://dergipark.org.tr/tr/pub/sakaefd/issue/11234/134227 sayfasından erişilmiştir.
7. Allport, G. W., Vernon, P. E., & Lindzey, G. (1960). Study of values. Houghton Mifflin.
8. Alver, M. & Kesicioğlu, S. (2019). Karakter ve değer eğitimi. M. Kağan & N. Yılmaz (Ed.), Karakter ve değer eğitimi yaklaşımları ve uygulamaları içinde (s. 155-174). Pegem.

9. Arnett, R. C. (1999). Metaphorical guidance: administration as building and renovation. Journal of Educational Administration, 37(1), 80-89. https://www.scirp.org/reference/referencespapers?referenceid=865803 sayfasından erişilmiştir.
10. Arslan, K., Hayır-Kanat, M., Görgülü-Arı, A., & Özdemir, M. (2023). Yerli ve göçmen ortaokul öğrencilerinin göç, göçmen, vatan, ülke ve savaş kavramlarına yönelik algıları. International Journal of Geography and Geography Education(50), 164-183. http://dx.doi.org/10.32003/igge.1269462
11. Arslan, M. M. & Bayrakçı, M. (2006). Metaforik düşünme ve öğrenme yaklaşımının eğitim-öğretim açısından incelenmesi. Milli Eğitim Dergisi, 35(171), 100-108. https://search.trdizin.gov.tr/tr/yayin/detay/66473 sayfasından erişilmiştir.
12. Avcı, N. (2007). Toplumsal değerler ve gençlik. Siyasal.
13. Balçık, E. & Taşkesen, S. (2022). Ortaokul öğrencilerinin sevgi kavramını algılamalarına ilişkin göstergebilimsel yaklaşım. Sanat Eğitim Dergisi, 10(2), 145-161. https://www.sanategitimidergisi.com/makale/pdf/1667328258.pdf sayfasından erişilmiştir.
14. Bozdağ-Tulum, A. & Kaya, Y. (2022). “Dijital yerli öğrenciler”in “değerli” kavramına yönelik algıları ve “kök değerler” açısından analizi. Adıyaman Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi(42), 154-193. https://doi.org/10.14520/adyusbd.1187455
15. Büyüköztürk, Ş., Kılıç-Çakmak, E., Akgün, Ö. E., Karadeniz, Ş., & Demirel, F. (2024). Eğitimde bilimsel araştırma yöntemleri (36. b.). Pegem Akademi.
16. Cohen, L. J. (2019). A’dan Z’ye psikoloji (H. Turgut, Çev.). Say.
17. Çam, L. & Yıldırım, S. G. (2025). Ortaokul öğrencilerinin vatanseverlik değerine ilişkin metaforik algıları. Millî Eğitim Dergisi, 54(245), 509-546. https://doi.org/10.37669/milliegitim.1528480
18. Çelik, Ş. & Doğan-Kahtalı, B. (2022). Ortaokul öğrencilerinin kök değerler hakkındaki metaforik algıları. RumeliDE Dil ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi(29), 206-223. https://doi.org/10.29000/rumelide.1164066
19. Çeliker, H. & Akar, A. (2015). Ortaokul öğrencilerinin doğaya ilişkin metaforları. Ahi Evren Üniversitesi Kırşehir Eğitim Fakültesi Dergisi, 16(2), 101-119. https://dergipark.org.tr/tr/pub/kefad/issue/59450/854104 sayfasından erişilmiştir.
20. Çelikkaya, T. & Seyhan, O. (2017). Ortaokul öğrencilerinin evrensel değerlere ilişkin algıları: Metafor analizi. International Journal of Languages’ Education and Teaching, 5(4), 958-977. https://dergipark.org.tr/tr/pub/ijlet/issue/82539/1426505 sayfasından erişilmiştir.
21. Çimen, B., Aysu, A., & Değer, B. B. (2023). Ortaokul öğrencilerinin arkadaşlık kavramına ilişkin metaforik algıları. Pesa Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 9(1), 55-67. https://doi.org/10.25272/j.2149-8385.2023.9.1.05
22. Erkorkmaz-Çoban, Ü. & Gürses, İ. (2023). Lise öğrencilerinde bir değer olarak adalet algısının incelenmesi: Afyonkarahisar örneği. Ondokuz Mayıs Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi(54), 443-468. https://doi.org/10.17120/omuifd.1263061
23. Fichter, J. H. (2019). Sosyoloji nedir? (N. Çelebi, Çev., 4. b.). Anı.
24. Göçen, G., Yılmaz-Bingöl, T., Arslan, N., Sölpük-Turhan, N., Kaya, İ., & Parlakyıldız, B. (2019). Öğrencilerin “değer” kavramına yönelik algılarının metaforlar aracılığıyla belirlenmesi. Turkish Studies Educational Sciences, 14(3), 579-609. http://dx.doi.org/10.29228/TurkishStudies.22630
25. Gömleksiz, M. N. & Öner, Ü. (2016). Ortaokul öğrencilerinin vatan kavramına ilişkin metaforik algıları. International Periodical for the Languages, Literature and History of Turkish or Turkic, 11(2), 1409-1420. http://dx.doi.org/10.7827/TurkishStudies.9455
26. Güngör, E. (1993). Değerler psikolojisi. Türk Akademisyenler Birliği.
27. Güngör, E. (2018). Doktora, doçentlik, profesörlük tezleri. Ş. Güngör (Ed.), Değerler psikolojisi üzerinde tecrübi bir araştırma içinde (s. 227-229). Yer- Su.
28. İnel, Y., Urhan, E., & Ünal, A.İ. (2018). Ortaokul öğrencilerinin adalet kavramına ilişkin metaforik algıları. Anadolu Journal of Educational Sciences International, 8(2), 379-402. https://doi.org/10.18039/ajesi.454584
29. Kirschenbaum, H. (1995). 100 ways to enhance values and morality in schools and youth settings. Allyn & Bacon.
30. Koç, M. (2004). Gelişim psikolojisi açısından ergenlik dönemi ve genel özellikleri. Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 17, 231-256. https://dergipark.org.tr/tr/pub/erusosbilder/issue/23750/253040 sayfasından erişilmiştir.
31. Lickona, T. (1992). Educating for character (How our schools can teach respect and resposibility). Bantam.
32. McMillan, J. H. (2000). Educational research: Fundamentals for the consumer (3. b.). Longman.
33. MEB. (2024). Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli Öğretim Programları Ortak Metni. https://ankara.meb.gov.tr/www/turkiye-yuzyili-maarif-modeli-ogretim-programlari-ortak-metni/icerik/2500 sayfasından erişilmiştir.
34. Mehmedoğlu, A. U. (2006). Gençlik, değerler ve din. A. U. Mehmedoğlu (Ed.), Küreselleşme, ahlak ve değerler içinde (s. 251-319). Litera.
35. Miles, M. B. & Huberman, A. M. (2015). Nitel veri analizi (S. Akbaba & A. Ersoy, Çev. Ed.). Pegem Akademi.
36. Morsümbül, Ş. (2014). Değerlerin kuşaklar arası değişimi: Ankara örneği. (Doktora Tezi). https://tez.yok.gov.tr/ sayfasından erişilmiştir.
37. Nazıroğlu, B. & Göksu, M. Z. (2018). İmam hatip ortaokulu öğrencilerinin gözüyle vatanseverlik değeri. Recep Tayyip Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi(13), 211-230. https://dergipark.org.tr/tr/pub/rteuifd/issue/37332/400031 sayfasından erişilmiştir.
38. Nikitina, L. & Furuoka, F. (2008). “A language teacher is like...”: Examining Malaysian students’ perception of language teachers through metaphor analysis. Electronic Journal of Foreign Language Teaching, 5(2), 192-205. https://www.researchgate.net/publication/242182920_A_ Language_Teacher_is_Like_Examining_Malaysian_Students'_Perceptions_of_Language_Teachers_through_Metaphor_Analysis sayfasından erişilmiştir.
39. Özdemir, Y. A., Şahin-Tekin, S. T., & Esin, A.A. (2024). Örnekleme yöntemlerine giriş. Seçkin.
40. Piaget, J. & Kavsaoğlu, S. (2019). Ergenlikten yetişkinliğe bilişsel gelişim. Ankara University Journal of Faculty Educational Sciences (JFES), 24(1), 259- 269. https://doi.org/10.1501/Egifak_0000000723
41. Saban, A. (2009). Öğretmen adaylarının öğrenci kavramına ilişkin sahip oldukları zihinsel imgeler. Türk Eğitim Bilimleri Dergisi, 7(2), 281-326. https://dergipark.org.tr/tr/pub/tebd/issue/26107/275061 sayfasından erişilmiştir.
42. Santrock, J. W. (2019). Ergenlikte fiziksel ve zihinsel gelişim. G. Yüksel (Ed.), Yaşam boyu gelişim (13. b.) içinde (s. 351-379). Nobel.
43. Sarı, M. (2007). Demokratik değerlerin kazanımı sürecinde örtük program: düşük ve yüksek “okul yaşam kalitesi” ne sahip iki ilköğretim okulunda nitel bir çalışma. (Doktora Tezi). https://tez.yok.gov.tr/ sayfasından erişilmiştir.
44. Schwartz, S. H. (2012). An overview of the Schwartz theory of basic values. Online Readings in Psychology and Culture, 2(1), 11-20. https://doi.org/10.9707/2307-0919.1116
45. Şaban, H. (2020). Çocuklarda ahlak gelişimi ve Lawrence Kohelbergin ahlak gelişim evreleri. Uluslararası Hakemli İlmi Araştırma Dergisi, 33(1), 40-47. https://hikmet.mk/index.php/hikmet/article/view/35 sayfasından erişilmiştir.
46. Tatlı, S. & Güngöraytar, F. A. (2017). Okul öncesi çocuklarının değerlere ilişkin algıları ve bunları ifade etme biçimlerinin incelenmesi. Türkiye Sosyal Araştırmalar Dergisi, 21(2), 331-354. https://dergipark.org.tr/tr/pub/tsadergisi/issue/31710/347499 sayfasından erişilmiştir.
47. Topçuoğlu, A. (1999). Üniversite gençliğinin değerleri. Vadi.
48. Ulusoy, K. & Dilmaç, B. (2015). Değerler eğitimi. Pegem Akademi.
49. Yaşaroğlu, C. & Biçer, R. (2020). İlkokul öğrencilerinin kök değerlere ilişkin metaforik algılarının incelenmesi. Journal of Social and Humanities Sciences Research, 7(52), 996-1005. http://dx.doi.org/10.26450/jshsr.1850
50. Yazıcı, M. (2014). Değerler ve toplumsal yapıda sosyal değerlerin yeri. Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 24(1), 209-223. https://doi.org/10.18069/fusbed.10221
51. Yıldırım, A. & Şimşek, H. (2008). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (6. b.). Seçkin.
52. Yıldırım, R. & Gazel, A. A. (2018). Ortaokul öğrencilerinin din kavramına ilişkin algılarının metaforlar aracılığıyla belirlenmesi. Journal of Theoretical Educational Science, 11(1), 30-57. https://doi.org/10.30831/akukeg.380720
53. Yüksel, S. (2005). Kohlberg ve ahlak eğitiminde örtük program: Yeni ilköğretim programlarında yer alan ahlaki değerleri kazandırma için bir açılım. Kuram ve Uygulamada Eğitim Bilimleri Dergisi, 5(2), 329-338. https://dergipark.org.tr/tr/pub/kefad/issue/59268/851468 sayfasından erişilmiştir.