Duyarlı Bakımın Erken Çocukluk Gelişimine Etkileri: 0–3 Yaş Kurumsal Bakım Ortamları Üzerine Sistematik Bir Derleme
Öz
Bu sistematik derleme, 0–3 yaş çocukların kurumsal bakım ortamlarında (kreş/gündüz bakımevi) bakım veren duyarlılığının çocukların gelişimsel kazanımları üzerindeki etkilerini bütüncül biçimde incelemeyi amaçlamaktadır. Dahil edilen çalışmalar araştırmacılar tarafından önceden belirlenen değerlendirme kriterleri doğrultusunda yöntemsel özellikleri, duyarlı bakımın ele alınış biçimi ve çocukların gelişimsel kazanımları açısından sistematik biçimde analiz edilmiştir. Eleştirel değerlendirmede ise Sistematik Derleme için Araştırma Değerlendirme Aracı kullanılmıştır. Bulgular, duyarlı bakımın hem kurumsal yapı ve koşullarla hem de bakım verenin çocukla kurduğu duygusal ve etkileşimsel bağın niteliğiyle şekillenen çok boyutlu bir süreç olduğunu göstermektedir. Uygun çocuk–bakım veren oranı, grup büyüklüğü ve bakımın sürekliliği gibi yapısal kalite göstergeleri, duyarlılığın gerçekleşmesi için temel koşullar olarak öne çıkmaktadır. Bu koşulların sağlandığı ortamlarda çocukların daha yüksek sosyal-duygusal uyum ve daha düşük problem davranışlarla ilişkili olduğu görülmektedir. Duyarlı bakım, yalnızca anlık duygusal tepkiler değil; aynı zamanda öğrenmeye yönelik etkin destek, ortak dikkat ve karşılıklı etkileşim gibi öğretimsel bileşenleri de kapsamaktadır. Günlük rutinler—özellikle yemek zamanları ve etkileşimli okuma etkinlikleri—çocuklarla nitelikli etkileşimlerin kurulduğu doğal öğrenme bağlamları olarak dikkat çekmektedir. Genel olarak duyarlı bakımın, bireysel farklılıklar ve sınıf iklimiyle etkileşim içinde gelişen; çocukların bağlanma güvenliğini, öz-düzenlemelerini, dil ve bilişsel becerilerini destekleyen bütüncül bir bağlam olduğu ortaya konmuştur.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- Acredolo, L. P. & Goodwyn, S. (2000). Baby signs: How to talk with your baby before your baby can talk. Random House.
- Ainsworth, M. D. S. (1989). Attachments beyond infancy. American Psychologist, 44, 709-716. https://doi.org/10.1037/0003-066X.44.4.709
- Ainsworth, M. D. S., Bell, S. M., & Stayton, D. J. (1974). Infant–mother attachment and social development: Socialization as a product of reciprocal responsiveness to signals. P. M. Richards (Ed.), The Integration of a child into a social world içinde (s. 99-135). Cambridge University.
- Ainsworth, M. D. S., Blehar, M. C., Waters, E., & Wall, S. N. (1978). Patterns of attachment: A psychological study of the strange situation. Psychology.
- Alves, C. R., Seibel, B. L., Gaspardo, C. M., Altafim, E. R., & Linhares, M. (2024). Home-visiting parenting programs to improve mother-infant interactions at early ages: A systematic review. Psychosocial Intervention, 33(2), 117-132. https://doi.org/10.5093/pi2024a7
- Ansari, A. & Pianta, R. C. (2019). Teacher–child interaction quality as a function of classroom age diversity and teachers’ beliefs and qualifications. Applied Developmental Science, 23(3), 294-304. https://doi.org/10.1080/10888691.2018.1439749
- Bateman, A. (2024). Infant embodied requests and teacher-practitioner offers during early childhood education mealtimes. Appetite, 200, 107539. https://doi.org/10.1016/j.appet.2024.107539
- Ballarotto, G., Murray, L., Bozicevic, L., Marzilli, E., Cerniglia, L., Cimino, S., & Tambelli, R. (2023). Parental sensitivity to toddler’s need for autonomy: An empirical study on mother-toddler and father-toddler interactions during feeding and play. Infant Behavior and Development, 73, 101892. https://doi.org/10.1016/j.infbeh.2023.101892
Ayrıntılar
Birincil Dil
Türkçe
Konular
Çocuk Gelişimi Eğitimi
Bölüm
Derleme
Yazarlar
Neslihan Avcı
0000-0001-7988-3923
Türkiye
Erken Görünüm Tarihi
28 Ağustos 2026
Yayımlanma Tarihi
30 Ağustos 2026
Gönderilme Tarihi
12 Kasım 2025
Kabul Tarihi
24 Mart 2026
Yayımlandığı Sayı
Yıl 2026 Cilt: 24 Sayı: 2
