Zorbalık Çemberini Aşmak: Ortaokul ve Lise Öğrencilerinde Akran Zorbalığı ve Siber Zorbalık

Öz

Bu çalışma, İstanbul Medipol Üniversitesi iş birliğiyle Kadıköy ve Beykoz’daki ortaokul ve liselerde gerçekleştirilen “Zorbalık Çemberini Aşmak” projesinin bulgularını sunmaktadır. Proje, akran ve siber zorbalık farkındalığını artırmayı, zorbalığa maruz kalan gençlerin savunma mekanizmalarını güçlendirmeyi ve etkili başa çıkma stratejileri kazandırmayı amaçlamıştır. Çalışmaya 11–17 yaş grubunda 509 öğrenci katılmış; 319’u eğitim seminerine gönüllü olarak dâhil edilirken 190 öğrenci kontrol grubunu oluşturmuştur. Eğitim seminerleri, zorbalığın tanımı, türleri, hukuki boyutları ve başa çıkma teknikleri üzerine iki hafta boyunca düzenlenmiştir. Veri toplama aracı olarak geliştirilen 14 maddelik zorbalığa yönelik farkındalık anketi ve demografik form kullanılmıştır. Ön ölçüm yapılmaksızın son test yalnızca eğitim almış ve almamış gruplar arasında karşılaştırmalı olarak uygulanmıştır. Betimsel istatistikler; cinsiyet, sınıf düzeyi, internet ve sosyal medya kullanım süreleri, yakın arkadaş sayısı ve zorbalık deneyimlerini ortaya koymuştur. Akran zorbalığına bazen maruz kalma oranı %44,4, siber zorbalığa bazen maruz kalma oranı %34,2 olarak bulunmuştur. T-test sonuçları, eğitim alan grubun akran zorbalığı (t=9,49; p<0,01), siber zorbalık (t=15,47; p<0,01) ve genel zorbalık farkındalıklarında (t=15,65; p<0,01) eğitim almayan gruba göre anlamlı düzeyde daha yüksek puan elde ettiğini göstermiştir. Sonuç olarak, zorbalık farkındalığı programları gençlerde hem bilişsel hem duygusal dayanıklılığı artırmakta, okullarda uygulanabilir stratejiler sunarak sürdürülebilir bir etki yaratmaktadır. Çalışma, eğitim programlarının düzenli tekrarı ve farklı okullarda yaygınlaştırılması önerisiyle son bulmuştur.

Anahtar Kelimeler

• Zorbalık
• Siber zorbalık
• Ortaokul öğrencileri
• Lise Öğrencileri

Breaking the Bullying Cycle: Peer Bullying and Cyberbullying in Middle and High School Students

Öz

This study presents the findings of the “Overcoming the Bullying Circle” project carried out in cooperation with Istanbul Medipol University in middle and high schools in Kadıköy and Beykoz. The project aimed to raise awareness of peer and cyberbullying, strengthen the defense mechanisms of bullied youth, and provide them with effective coping strategies. 509 students aged 11-17 years participated in the study; 319 of them voluntarily participated in the training seminar, while 190 students constituted the control group. The training seminars were organized for two weeks on the definition, types, legal dimensions and coping techniques of bullying. A 14-item bullying awareness questionnaire and a demographic form were used as data collection tools. The post-test without pre-measurement was applied comparatively only between the groups who received and did not receive training. Descriptive statistics revealed gender, grade level, duration of internet and social media use, number of close friends and bullying experiences. The rate of sometimes being exposed to peer bullying was 44.4% and the rate of sometimes being exposed to cyberbullying was 34.2%. T-test results showed that the group that received training had significantly higher scores in peer bullying (t=9.49; p<0.01), cyberbullying (t=15.47; p<0.01) and general bullying awareness (t=15.65; p<0.01) than the group that did not receive training. As a result, bullying awareness programs have increased both cognitive and emotional strength in young people.

Anahtar Kelimeler

• Bullying
• Cyber bullying
• middle school students
• highschool students

Kaynakça

1. kıntürk, T., & Ateş, D. (2020). Türk Medeni Hukuku Aile Hukuku. Beta Yayınevi.
2. Balcı, Ş., & Ayhan, B. (2007). Üniversite öğrencilerinin internet kullanımı ve doyumları üzerine bir saha araştırması. Selçuk İletişim Dergisi, 5(1), 174-197.
3. Eroğlu, Y., Aktepe, E., Akbaba, S., Işık, A., & Özkorumak, E. (2015). Siber zorbalık ve mağduriyetin yaygınlığının ve risk faktörlerinin incelenmesi. Eğitim ve Bilim, 40(177).
4. Erdur-Baker, Ö., & Kavşut, F. (2007). Akran zorbalığının yeni yüzü: siber zorbalık. Eurasian Journal of Educational Research, (27).
5. Genç, G. (2007). Genel liselerde akran zorbalığı ve yönetimi. (Doktora Tezi). Balıkesir Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/ tezDetay.jsp id=xlLuTJjfAheAoX5wuRN_qg&no=vIGvZg5dlQCkXs0_0ErY9A (Erişim Tarihi: 18.09.2025).
6. Kocaşahan, N. (2012). Lise ve üniversite öğrencilerinde akran zorbalığı ve sanal zorbalık. (Yüksek Lisans Tezi). Balıkesir Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü. Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı. https://acikerisim.balikesir.edu.tr/items/8eb77858-9a8e-4ef4-8961-99dec28eb996 (Erişim Tarihi: 18.09.2025).
7. Pişkin, M. (2002). Okul zorbalığı: Tanımı, türleri, ilişkili olduğu faktörler ve alınabilecek önlemler. Kuram ve Uygulamada Eğitim Bilimleri, 2(2), 531-562.
8. Sürmelioğlu, Y., & Seferoğlu, S. S. (2019). Teknoloji bağımlılığı ve siber zorbalık arasındaki ilişki: Eğitimcilerin görüşleri. Eğitim Teknolojisi ve Araştırmaları Dergisi, 2(3), 58-76.

9. Tanrıkulu, T. (2011). Siber zorbalık duyarlılığı nedir? Türk Psikoloji Dergisi, 26(67), 90-109. UNICEF. (2020). Siber zorbalık: Nedir ve nasıl önlenir?. UNICEF Türkiye. https://www.unicef. org/turkiye/siber-zorbal%C4%B1k-nedir-ve-nas%C4%B1l %C3%B6nlenir#:~:text=Siber%20zorbal%C4%B1k%2C%20dijital%20teknolojiler%20kullan%C4%B1larak,y%C3%B6nelik%2- 0olarak%20tekrarlanan%20bir%20davran%C4%B1%C5%9Ft%C4%B1r. (Erişim Tarihi: 18.09.2025).
10. Yiğit, M. F., & Seferoğlu, S. S. (2017). Siber zorbalıkla ilişkili faktörler ve olası çözüm önerileri üzerine bir inceleme. Online Journal of Technology Addiction and Cyberbullying, 4(2), 13-49.