Biyopsikososyal Model’e göre Problemli İnternet Kullanımı: Bilişsel Davranışçı Terapi Uygulama Örneği

Yıl 2025, Cilt: 6 Sayı: 2, 125 - 137, 31.12.2025

Ülkü Ayşe Bayram , Servet Bayram

Öz

Literatürde yapılan araştırmalar, problemli internet kullanımının sadece bireysel bir sorun olmaktan öte; biyolojik yatkınlıklar, psikolojik durumlar ve sosyal çevresel faktörlerin karmaşık bir etkileşimi sonucunda gelişen çok boyutlu bir süreç olduğunu göstermektedir. Bu kapsamda, problemli internet kullanımının anlaşılması ve etkili müdahalelerin geliştirilmesi için biyopsikososyal modelin kullanılması büyük önem taşımaktadır. Bu model, bireyin genetik yapısı, nörobiyolojik özellikleri, psikolojik durumu, sosyal çevresi ve kültürel etkileşimlerini bir bütün olarak ele alarak, sorunun kökenlerine daha kapsamlı bir bakış açısı sunmaktadır. Problemli internet kullanımında, biyolojik faktörlerin (örneğin dopamin sistemiyle ilişkili ödül mekanizmaları), psikolojik faktörlerin (düşük benlik saygısı, kaygı, kaçınma davranışları) ve sosyal faktörlerin (aile ilişkileri, arkadaş çevresi, kültürel normlar) karşılıklı etkileşim halinde olduğu görülmektedir. Bu çok boyutlu yaklaşım, problemli internet kullanımının tedavisinde ve önlenmesinde yalnızca bireysel değil, aynı zamanda toplumsal ve çevresel müdahalelerin gerekliliğini de ortaya koymaktadır. Bu çerçevede, Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT), problemli internet kullanımında sıklıkla tercih edilen etkili bir psikoterapi yöntemi olarak görülmektedir. BDT seanslarında, bireyin internet kullanımına yönelik olumsuz düşünceleri, çarpıtmaları ve davranış kalıpları tespit edilerek, bunların yerine daha işlevsel ve gerçekçi düşünce biçimleri geliştirilmeye çalışılmaktadır. Örneğin, “İnternette olmadığım sürece kimse beni sevmez” gibi genelleştirilmiş ve işlevsiz bir inanç üzerinde çalışılırken, terapist danışana ait bu düşüncenin doğruluğunu sorgulatır ve kişide alternatif bakış açıları oluşturmaya çalışır. Ayrıca, zaman yönetimi, sosyal beceri geliştirme ve stresle başa çıkma teknikleri gibi beceriler öğretilerek, problemli davranışların azaltılması hedeflenir. BDT, bireyin biyopsikososyal faktörlerle şekillenen bağımlılığının farklı yönlerine müdahale ederek, kapsamlı bir iyileşme süreci sağlayabilmektedir. Bu çalışma, biyopsikososyal model çerçevesinde problemli internet kullanımının oluşum süreçlerini sistematik şekilde ortaya koyarak, hem akademik hem de pratik alanda bu sorunun anlaşılması ve çözümüne katkı sağlamayı hedeflemektedir.

Anahtar Kelimeler

Biyopsikososyal model , problemli internet kullanımı , blişsel davranışçı terapi

Problematic Internet Use according to the Biopsychosocial Model: Cognitive Behavioral Therapy Application Case

Öz

Research in the literature indicates that problematic internet use is not merely an individual issue but rather a multifaceted process that develops through the complex interaction of biological predispositions, psychological states, and social environmental factors. In this context, employing the biopsychosocial model is crucial for understanding problematic internet use and developing effective interventions. This model takes into account the individual's genetic makeup, neurobiological characteristics, psychological condition, social environment, and cultural interactions as a whole, providing a comprehensive perspective on the roots of the problem. Moreover, the developmental process of problematic internet use involves the interplay of biological factors (such as reward mechanisms related to the dopamine system), psychological factors (including low self-esteem, anxiety, and avoidance behaviors), and social factors (family relationships, peer groups, and cultural norms). This multidimensional approach underscores the necessity of not only individual but also societal and environmental interventions in the prevention and treatment of problematic internet use. In this context, Cognitive Behavioral Therapy (CBT) is frequently used as an effective psychotherapy method for problematic internet use. During CBT sessions, maladaptive thoughts, cognitive distortions, and behavioral patterns related to internet use are identified and replaced with more functional and realistic thought processes. For instance, a client might work on challenging the generalized belief “No one likes me if I’m not online,” with the therapist guiding them to question its accuracy and develop alternative perspectives. Additionally, skills such as time management, social skills development, and stress coping techniques are taught to reduce problematic behaviors. By addressing the various dimensions shaped by biopsychosocial factors, CBT provides a comprehensive recovery process. This study aims to systematically elucidate the developmental processes of problematic internet use within the framework of the biopsychosocial model, thereby contributing to a deeper understanding and more effective solutions for this issue in both academic and practical fields.

Anahtar Kelimeler

Biopsychosocial model , problematic internet use , cognitive behavioral therapy

Kaynakça

• Adler, R. H. (2009). Engel’s biopsychosocial model is still relevant today. Journal of Psychosomatic Research, 67(6), 607–611. https://doi.org/10.1016/j.jpsychores.2009.08.008
• Akman, M., & Ünalan, P. C. (2010). Biyopsikososyal model: Sağlık hizmetlerinde bütüncül yaklaşım. STED, 19(5), 184–188.
• Amichai-Hamburger, Y., Wainapel, G., & Fox, S. (2002). On the Internet no one knows I’m an introvert: Extroversion, neuroticism, and Internet interaction. CyberPsychology & Behavior, 5(2), 125–128. https://doi.org/10.1089/109493102753770507
• Asıcı, E. (2019). Problemli internet kullanımı: Kavramsal bir değerlendirme. Eğitim ve Bilim, 44(198), 1–20. https://doi.org/10.15390/EB.2019.7994
• Beard, K. W., & Wolf, E. M. (2001). Modification in the proposed diagnostic criteria for internet addiction. CyberPsychology & Behavior, 4(3), 377–383. https://doi.org/10.1089/109493101300210286
• Boylu, Y., & Günay, A. (2018). Üniversite öğrencilerinde internet bağımlılığı ve yalnızlık ilişkisi. Eğitim ve Bilim, 43(193), 1–16. https://doi.org/10.15390/EB.2018.7071
• Caplan, S. E. (2002). Problematic Internet use and psychosocial well-being: Development of a theory-based cognitive–behavioral measurement instrument. Computers in Human Behavior, 18(5), 553–575. https://doi.org/10.1016/S0747-5632(02)00004-3
• Caplan, S. E. (2003). Preference for online social interaction: A theory of problematic internet use and psychosocial well-being. Communication Research, 30(6), 625–648. https://doi.org/10.1177/0093650203257842
• Caplan, S. E., Williams, D., & Yee, N. (2009). Problematic Internet use and psychosocial wellbeing among MMO players. Computers in Human Behavior, 25(6), 1312–1319. https://doi.org/10.1016/j.chb.2009.06.006
• Chao, M., Lee, C., & Lee, S. (2020). Problematic internet use and psychosocial well-being: Development of a theory-based cognitive-behavioral measurement instrument. Computers in Human Behavior, 18, 553–575. https://doi.org/10.1016/S0747-5632(02)00004-3
• Davis, R. A. (2001). A cognitive-behavioral model of pathological internet use. Computers in Human Behavior, 17(2), 187–195. https://doi.org/10.1016/S0747-5632(00)00041-8
• Engel, G. L. (1977). The need for a new medical model: A challenge for biomedicine. Science, 196(4286), 129–136. https://doi.org/10.1126/science.847460
• Feindel, H. (2019). İnternet bağımlılığı: Bağımlılar ve aileleri için el kitabı (Çev. A. Dirim). İstanbul: İletişim Yayınları.
• Gatchel, R. J., & Turk, D. C. (2008). Psychosocial factors in pain: Critical perspectives. Guilford Press.
• Göktaş, V., & Öztürk, M. (2022). Üniversite öğrencilerinde problemli internet kullanımı ve psikolojik belirtiler arasındaki ilişki. Journal of Human Sciences, 19(1), 1–15. https://doi.org/10.14687/jhs.v19i1.6759
• Griffiths, M. D. (2005). A ‘components’ model of addiction within a biopsychosocial framework. Journal of Substance Use, 10(4), 191–197. https://doi.org/10.1080/14659890500114359
• Kim, M., & Kim, J. (2010). Cross-validation of reliability, convergent and discriminant validity for the problematic online game use scale. Computers in Human Behavior, 26(3), 389–398. https://doi.org/10.1016/j.chb.2009.11.019
• Ko, C. H., Liu, G. C., Hsiao, S., Yen, J. Y., Yang, M. J., Lin, W. C., & Yen, C. F. (2009). Brain activities associated with gaming urge of online gaming addiction. Journal of Psychiatric Research, 43(7), 739–747. https://doi.org/10.1016/j.jpsychires.2008.10.015
• Kuss, D. J., & Lopez-Fernandez, O. (2016). Internet addiction and problematic Internet use: A systematic review of clinical research. World Journal of Psychiatry, 6(1), 143–176. https://doi.org/10.5498/wjp.v6.i1.143
• Kuss, D. J., & Griffiths, M. D. (2012). Internet and gaming addiction: A systematic literature review of neuroimaging studies. Brain Sciences, 2(3), 347–374.
• Liang, L., Wang, L., & Zhang, J. (2016). Internet addiction and depression among Chinese adolescents: A moderated mediation model. Computers in Human Behavior, 55, 1–9. https://doi.org/10.1016/j.chb.2015.08.029
• Lim, S., Lee, J., & Lee, H. (2017). Internet addiction and its association with eating disorders and obesity. Journal of Behavioral Addictions, 6(4), 563–570. https://doi.org/10.1556/2006.6.2017.066
• Odacı, H., & Kalkan, M. (2010). Problematic Internet use, loneliness and dating anxiety among young adult university students. Computers & Education, 55(3), 1091–1097.
• Peng, W., & Liu, M. (2010). Online game addiction and depression in adolescents: A moderated mediation model. Computers in Human Behavior, 26(3), 389–398. https://doi.org/10.1016/j.chb.2009.11.019
• Salubi, O. O., & Olayemi, O. (2019). Internet addiction and its impact on academic performance among university students in Nigeria. International Journal of Contemporary Educational Research, 6(2), 1–10. https://doi.org/10.33200/ijcer.2019.06.02.01
• Sela, Y., Zach, M., & Amichai-Hamburger, Y. (2021). Family therapy as a treatment for adolescents’ problematic internet use: A pilot study. Journal of Technology in Behavioral Science, 6(1), 85–91. https://doi.org/10.1007/s41347-020-00142-1
• Spada, M. M. (2014). An overview of problematic Internet use. Addictive Behaviors, 39(1), 3–6. https://doi.org/10.1016/j.addbeh.2013.09.007
• Wang, L., Zhang, J., & Liang, L. (2015). Video game addiction and its association with depression and anxiety in adolescents. Computers in Human Behavior, 51, 1–9. https://doi.org/10.1016/j.chb.2015.04.027
• Yaşar, A. (2021). Sosyal medya bağımlılığı ve yalnızlık ilişkisi. Eğitim ve Bilim, 46(206), 1–15. https://doi.org/10.15390/EB.2021.10617
• Young, K. S. (2011). CBT-IA: The first treatment model for Internet addiction. Journal of Cognitive Psychotherapy, 25(4), 304–312. https://doi.org/10.1891/0889-8391.25.4.304
• Young, K. S., & De Abreu, C. N. (2011). Internet addiction: A handbook and guide to evaluation and treatment. John Wiley & Sons.