EN
TR
Hidrolojik Model Kalibrasyonunda Uydu Tabanlı Aylık Buharlaşma ve LAI Verilerinin Kullanılması
Öz
Hidrolojik model parametreleri geleneksel yaklaşımda havza çıkışındaki akım gözlem istasyonlarından (AGİ) elde edilen günlük akım verileriyle tahmin edilmeye çalışılır. Modern yaklaşımda ise akım verileri yanında açık erişimli uydu tabanlı uzaktan algılama verilerinden de faydalanılır. Uzaktan algılama verilerinin kullanıldığı yöntem ile sadece akım verisiyle elde edilen noktasal iyileştirme sonuçlarının yanında alana yayılı kar örtüsü, gerçek buharlaşma, yaprak alan indeksi, toprak nemi ve yer altı suyu beslenmesi gibi akı değerlerinin de daha tutarlı ve güvenilir olması sağlanır. Bu çalışmamızın amacı uzaktan algılama yöntemleriyle elde edilmiş MODIS aylık gerçek evapotranspirasyon (AET) verileri ile yaprak alan indeksi (LAI) haritalarının hidrolojik model kalibrasyonuna etkilerini araştırmaktır. Benzeşim deneylerimiz için Vienne (Fransa) havzası seçilmiştir. Fizik tabanlı tam yayılı mHM hidrolojik modeli bu havza için çalıştırılmış ve 6 senaryo için kalibrasyonlar yapılmıştır. Modelin akım benzeşim performansı Kling-Gupta (KGE) metriği ile modelin yayılı evapotranspirasyon performansı ise SPAEF metriği ile ortaya konmuştur. Sonuçlara göre, sadece havza çıkışındaki AGİ verilerine göre kalibre edilen model KGE 0.91’ye ulaşırken (maksimum 1), SPAEF buharlaşma performansı düşüktür. Havzaya yayılmış 4 AGİ’li kalibrasyonda ortlama KGE 0.37 iken SPAEF kısmen iyileşmiştir. Tek AGİ ve MODIS-AET birlikte kalibrasyonda kullanıldığında KGE 0.90 SPAEF ~0.70 olmuştur. Dördüncü senaryomuzda model sadece MODIS-AET ile kalibre edilmiş SPAEF 0.60’e ulaşmıştır. Öte yandan su dengesi tutturulamamıştır (KGE -0.24). Beşinci senaryoda, model sadece 12 adet akım verisi ve MODIS-AET ile kalibre edilmiş ve KGE 0.67 iken SPAEF 0.75 gibi yüksek değerler almıştır. Altıncı son senaryoda sadece bir yıl günlük akım gözlemi yapıldığı varsayımı yapılarak MODIS-AET’nin de dahil edildiği model kalibrasyonu yapıldığında KGE 0.72 ve SPAEF yine 0.75 dolaylarında yüksek değerler almıştır. Bu altı senaryolu model kalibrasyon çalışmamızın sonuçları akım ölçümleri eksik havzalar için ümit vericidir. Öyle ki; uydu verilerinden elde edilen gerçek evapotranspirasyon (AET) ile birlikte sadece bir yıl günlük veya bir yılın her ayından bir debi ölçümü toplamda 12 debi değeri ile dahi yeterli su dengesi sağlanabilmektedir.
Anahtar Kelimeler
Destekleyen Kurum
TÜBİTAK 2232 programı
Proje Numarası
118C020
Teşekkür
Yazarlar Türkiye Ulusal Yüksek Performanslı Hesaplama Merkezine (UHeM) 1007292019 ve 4008242020 numaralı destekler için teşekkür eder. Yine yazarlar, Danimarka Villum Fonu’nun (http://villumfonden.dk/) SPACE projesine Genç Araştırmacı Programının sağladığı VKR023443 numaralı destek için teşekkür eder. İkinci yazar (MCD) TÜBİTAK 2232 programı kapsamında 118C020 numaralı projesiyle desteklenmiştir. Tüm MODIS verileri, “NASA Land Processes Distributed Active Archive Center (LP DAAC), USGS/Earth Resources Observation and Science (EROS) Center, Sioux Falls, Güney Dakota, https://lpdaac.usgs.gov/data_access/data_pool.” izniyle çevrimiçi veri havuzundan alınmıştır. Yaprak alan indeksi ile PET düzeltmesi yapabilen dinamik ölçekleme fonksiyonu mHM sürüm 5.8 ve sonrasındaki yeni versiyonlarda mevcuttur (www.ufz.de/mhm/). Spatial Efficiency (SPAEF) için R, Python ve Matlab betikleri örnekleriyle birlikte SPACE projesi web sitesinde (http://www.space.geus.dk/) ve Researchgate sunucularında mevcuttur.
Kaynakça
- K. K. Yilmaz, J. A. Vrugt, H. V. Gupta, ve S. Sorooshian, “MODEL CALIBRATION IN WATERSHED HYDROLOGY”, içinde Advances in Data-Based Approaches for Hydrologic Modeling and Forecasting, WORLD SCIENTIFIC, 2010, ss. 53–105.
- S. Wi, Y. C. E. Yang, S. Steinschneider, A. Khalil, ve C. M. Brown, “Calibration approaches for distributed hydrologic models in poorly gaged basins: Implication for streamflow projections under climate change”, Hydrol. Earth Syst. Sci., c. 19, sayı 2, ss. 857–876, Şub. 2015, doi: 10.5194/hess-19-857-2015.
- A. Kunnath-Poovakka, D. Ryu, T. I. Eldho, ve B. George, “Parameter Uncertainty of a Hydrologic Model Calibrated with Remotely Sensed Evapotranspiration and Soil Moisture”, J. Hydrol. Eng., c. 26, sayı 3, s. 04020070, Mar. 2021, doi: 10.1061/(ASCE)HE.1943-5584.0002055.
- C. Corbari ve M. Mancini, “Calibration and Validation of a Distributed Energy–Water Balance Model Using Satellite Data of Land Surface Temperature and Ground Discharge Measurements”, J. Hydrometeorol., c. 15, sayı 1, ss. 376–392, Şub. 2014, doi: 10.1175/JHM-D-12-0173.1.
- L. Zhang, Y. Zhao, Q. Ma, P. Wang, Y. Ge, ve W. Yu, “A parallel computing-based and spatially stepwise strategy for constraining a semi-distributed hydrological model with streamflow observations and satellite-based evapotranspiration”, J. Hydrol., c. 599, s. 126359, Ağu. 2021, doi: 10.1016/j.jhydrol.2021.126359.
- B. BULUT ve M. T. YILMAZ, “Türkiye’deki 2007 ve 2013 Yılı Kuraklıklarının NOAH Hidrolojik Modeli ile İncelenmesi”, İMO Tek. Dergi, c. 27, sayı 4, ss. 7619–7634, 2016, Erişim: May. 21, 2022. [Çevrimiçi]. Available at: https://dergipark.org.tr/tr/pub/tekderg/issue/28142/299116.
- K. K. Yilmaz, H. V. Gupta, ve T. Wagener, “A multi-criteria penalty function approach for evaluating a priori model parameter estimates”, J. Hydrol., c. 525, ss. 165–177, Haz. 2015, doi: 10.1016/j.jhydrol.2015.03.012.
- F. Yassin, S. Razavi, H. Wheater, G. Sapriza-Azuri, B. Davison, ve A. Pietroniro, “Enhanced identification of a hydrologic model using streamflow and satellite water storage data: A multicriteria sensitivity analysis and optimization approach”, Hydrol. Process., c. 31, sayı 19, ss. 3320–3333, Eyl. 2017, doi: 10.1002/hyp.11267.
Ayrıntılar
Birincil Dil
Türkçe
Konular
İnşaat Mühendisliği
Bölüm
Araştırma Makalesi
Yazarlar
Yayımlanma Tarihi
1 Kasım 2022
Gönderilme Tarihi
3 Şubat 2022
Kabul Tarihi
22 Temmuz 2022
Yayımlandığı Sayı
Yıl 2022 Cilt: 33 Sayı: 6
APA
Avcuoglu, M. B., & Demirel, M. C. (2022). Hidrolojik Model Kalibrasyonunda Uydu Tabanlı Aylık Buharlaşma ve LAI Verilerinin Kullanılması. Teknik Dergi, 33(6), 13013-13035. https://doi.org/10.18400/tekderg.1067466
AMA
1.Avcuoglu MB, Demirel MC. Hidrolojik Model Kalibrasyonunda Uydu Tabanlı Aylık Buharlaşma ve LAI Verilerinin Kullanılması. Teknik Dergi. 2022;33(6):13013-13035. doi:10.18400/tekderg.1067466
Chicago
Avcuoglu, Muhammet Bahattin, ve Mehmet Cüneyd Demirel. 2022. “Hidrolojik Model Kalibrasyonunda Uydu Tabanlı Aylık Buharlaşma ve LAI Verilerinin Kullanılması”. Teknik Dergi 33 (6): 13013-35. https://doi.org/10.18400/tekderg.1067466.
EndNote
Avcuoglu MB, Demirel MC (01 Kasım 2022) Hidrolojik Model Kalibrasyonunda Uydu Tabanlı Aylık Buharlaşma ve LAI Verilerinin Kullanılması. Teknik Dergi 33 6 13013–13035.
IEEE
[1]M. B. Avcuoglu ve M. C. Demirel, “Hidrolojik Model Kalibrasyonunda Uydu Tabanlı Aylık Buharlaşma ve LAI Verilerinin Kullanılması”, Teknik Dergi, c. 33, sy 6, ss. 13013–13035, Kas. 2022, doi: 10.18400/tekderg.1067466.
ISNAD
Avcuoglu, Muhammet Bahattin - Demirel, Mehmet Cüneyd. “Hidrolojik Model Kalibrasyonunda Uydu Tabanlı Aylık Buharlaşma ve LAI Verilerinin Kullanılması”. Teknik Dergi 33/6 (01 Kasım 2022): 13013-13035. https://doi.org/10.18400/tekderg.1067466.
JAMA
1.Avcuoglu MB, Demirel MC. Hidrolojik Model Kalibrasyonunda Uydu Tabanlı Aylık Buharlaşma ve LAI Verilerinin Kullanılması. Teknik Dergi. 2022;33:13013–13035.
MLA
Avcuoglu, Muhammet Bahattin, ve Mehmet Cüneyd Demirel. “Hidrolojik Model Kalibrasyonunda Uydu Tabanlı Aylık Buharlaşma ve LAI Verilerinin Kullanılması”. Teknik Dergi, c. 33, sy 6, Kasım 2022, ss. 13013-35, doi:10.18400/tekderg.1067466.
Vancouver
1.Muhammet Bahattin Avcuoglu, Mehmet Cüneyd Demirel. Hidrolojik Model Kalibrasyonunda Uydu Tabanlı Aylık Buharlaşma ve LAI Verilerinin Kullanılması. Teknik Dergi. 01 Kasım 2022;33(6):13013-35. doi:10.18400/tekderg.1067466
Cited By
Performance of data-driven models based on seasonal-trend decomposition for streamflow forecasting in different climate regions of Türkiye
Physics and Chemistry of the Earth, Parts A/B/C
https://doi.org/10.1016/j.pce.2024.103696Toward robust pattern similarity metric for distributed model evaluation
Stochastic Environmental Research and Risk Assessment
https://doi.org/10.1007/s00477-024-02790-4