Araştırma Makalesi

ТҮРКІ ТІЛДЕРІНЕ ОРТАҚ БАЙЫРҒЫ ТҮБІРЛЕРДІҢ ҚҰРЫЛЫМДЫҚ ЖӘНЕ СЕМАНТИКАЛЫҚ СИПАТЫ

Cilt: 10 Sayı: 4 15 Aralık 2021
  • Balkıya Kasım
  • Ahmet Buran
Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim (TEKE) Dergisi Kapak
Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim (TEKE) Dergisi
PDF İndir

ТҮРКІ ТІЛДЕРІНЕ ОРТАҚ БАЙЫРҒЫ ТҮБІРЛЕРДІҢ ҚҰРЫЛЫМДЫҚ ЖӘНЕ СЕМАНТИКАЛЫҚ СИПАТЫ

Öz

Бұл мақала лексикалық-семантикалық кеңістікті диахрондық зерттеу болып табылады. Семантикалық өріс дегеніміз – бір түбірден жасалған, бір мағыналық өріске жататын, белгілі бір түбірдің тіл жүйесінде әртүрлі жолмен дамуы нәтижесінде жасалған сөздер. Зерттеу барысында 'ас, көз және көру' түбір сөздері және олардан алынған сөздер құрылымдық талданды. Қазақ тілінде мұндай сөздердің мысалдары ‘көр-еген-дік’ және т. б. етістіктер болып табылады. Қазақ тіліндегі ‘астық, көзде, көреген’ және сол сияқтылар осы тамырлардан алынған сөздердің бөлігі болып табылады. Осы сыныптың көптеген лексемалары әртүрлі аффикстерді қосу арқылы етістіктерді, зат есімдерді және т.б. құра алады. Осылайша, қазақ тіліне немесе басқа түркі диалектілеріне ортақ түркі тамырына баса назар аудара отырып, біз сол түбірдің туынды сөздерін анықтай аламыз. Бұл зерттеуде жоғарыда аталған сөздердің түркі тілдеріндегі жалпы және әртүрлі мағыналары анықталды, сонымен қатар осы тамырлардан алынған сөздер және олардың түркі тілдерінде қолданылу салалары ұсынылды.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

  1. Байтұрсынұлы, А. (1992). Тіл тағылымы. Алматы: Ана тілі. (Baytursınulı, A. (1992). Til tağılımı. Almatı: Ana tili.)
  2. Баскаков Н. А. (1979). Историко-типологическая морфология тюркских языков. Москва: Наука. (Baskakov, H. A. (1979). İstorniko-tipologiçeskaya morfologiya tyurkskix yazıkov. Moskva: Nawka.)
  3. Будагов Л.З. (1869-1871). Сравнительный словарь турецко-татарских наречий. 2 тома. – Спб., 1869-1871 (Budagov, L. E. (1871). Sravnitelınıy slovar turecko-tatarskix nareçiy. 2 toma. Slb.
  4. Древнетюркский словарь. (1969). – Ленинград: Наука. (Drevnetyurkskiy slovar (1969). Leningrad: Nawka.) Жилкубаева А. (1969). Семантические поле слова АС “ПИЩА” в тюркских языках.// Проблемы этимологии тюркских языках. – Алма-Ата: Наука, 1990. (Jilkubaeva A. (1969). Semantiçeskie pole slova AC “PİŞŞA” v tyurkskix yazıkax. // Problemı etimologii tyurkskix yazıkax. Alma-Ata: Nawka 1990.)
  5. Жұбанов, Қ (1999). Қазақ тілі жөніндегі зерттеулер. – Алматы: Ғылым (Jubanov, K. (1999). Kazak tili jönindegi zerttewler. Almatı: Ğılım – 518 B.)
  6. Кажибеков, Е.З. (1986). Глагольно-именная корреляция гомогенных корней в тюркских языках. Алма-Ата: Наука. – 270 с..(Kajibekov, E. Z. (1986). Glagolno-imennaya korrelyatsiya gomogennıx korney v tyurkskix yazıkax. Alma-Ata: Nawka.)
  7. Қайдар Ә. (2005). Структура односложных корней и основ в казахском языке. – Алматы: Арын. (Kaydar, Ä. Struktura odnoslojnıx korney i osnov v kazahskom yazıke. Almatı: Arın. 295 b.)
  8. Қасым, Б. (2001). Ішкі мағыналық құрылым – күрделі сөздердің мағынасын құрастырушы бірліктер. // Абай атындағы АлМУ, Хабаршы. Филол. ғылымдар сериясы. – Алматы, 2001. № 1 (3). – 19-22 б. (Kasım, B. (2001). Işki mağınalık kurılım – kürdeli sözderdin mağınasın kurastıruşı birlikter. Abay atındağı AlMU, Xabarşı. Filol. Ğılımdar ceriyası. Almatı. № 1 (3), s. 19-22)

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

-

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Balkıya Kasım Bu kişi benim
Kazakhstan

Ahmet Buran Bu kişi benim
Türkiye

Yayımlanma Tarihi

15 Aralık 2021

Gönderilme Tarihi

25 Temmuz 2021

Kabul Tarihi

-

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2021 Cilt: 10 Sayı: 4

IZ

https://izlik.org/JA95FY37WC

Kaynak Göster

RIS / Bibtex
APA
Kasım, B., & Buran, A. (2021). ТҮРКІ ТІЛДЕРІНЕ ОРТАҚ БАЙЫРҒЫ ТҮБІРЛЕРДІҢ ҚҰРЫЛЫМДЫҚ ЖӘНЕ СЕМАНТИКАЛЫҚ СИПАТЫ. Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim (TEKE) Dergisi, 10(4), 1282-1294. https://izlik.org/JA95FY37WC
AMA
1.Kasım B, Buran A. ТҮРКІ ТІЛДЕРІНЕ ОРТАҚ БАЙЫРҒЫ ТҮБІРЛЕРДІҢ ҚҰРЫЛЫМДЫҚ ЖӘНЕ СЕМАНТИКАЛЫҚ СИПАТЫ. TEKE. 2021;10(4):1282-1294. https://izlik.org/JA95FY37WC
Chicago
Kasım, Balkıya, ve Ahmet Buran. 2021. “ТҮРКІ ТІЛДЕРІНЕ ОРТАҚ БАЙЫРҒЫ ТҮБІРЛЕРДІҢ ҚҰРЫЛЫМДЫҚ ЖӘНЕ СЕМАНТИКАЛЫҚ СИПАТЫ”. Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim (TEKE) Dergisi 10 (4): 1282-94. https://izlik.org/JA95FY37WC.
EndNote
Kasım B, Buran A (01 Aralık 2021) ТҮРКІ ТІЛДЕРІНЕ ОРТАҚ БАЙЫРҒЫ ТҮБІРЛЕРДІҢ ҚҰРЫЛЫМДЫҚ ЖӘНЕ СЕМАНТИКАЛЫҚ СИПАТЫ. Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim (TEKE) Dergisi 10 4 1282–1294.
IEEE
[1]B. Kasım ve A. Buran, “ТҮРКІ ТІЛДЕРІНЕ ОРТАҚ БАЙЫРҒЫ ТҮБІРЛЕРДІҢ ҚҰРЫЛЫМДЫҚ ЖӘНЕ СЕМАНТИКАЛЫҚ СИПАТЫ”, TEKE, c. 10, sy 4, ss. 1282–1294, Ara. 2021, [çevrimiçi]. Erişim adresi: https://izlik.org/JA95FY37WC
ISNAD
Kasım, Balkıya - Buran, Ahmet. “ТҮРКІ ТІЛДЕРІНЕ ОРТАҚ БАЙЫРҒЫ ТҮБІРЛЕРДІҢ ҚҰРЫЛЫМДЫҚ ЖӘНЕ СЕМАНТИКАЛЫҚ СИПАТЫ”. Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim (TEKE) Dergisi 10/4 (01 Aralık 2021): 1282-1294. https://izlik.org/JA95FY37WC.
JAMA
1.Kasım B, Buran A. ТҮРКІ ТІЛДЕРІНЕ ОРТАҚ БАЙЫРҒЫ ТҮБІРЛЕРДІҢ ҚҰРЫЛЫМДЫҚ ЖӘНЕ СЕМАНТИКАЛЫҚ СИПАТЫ. TEKE. 2021;10:1282–1294.
MLA
Kasım, Balkıya, ve Ahmet Buran. “ТҮРКІ ТІЛДЕРІНЕ ОРТАҚ БАЙЫРҒЫ ТҮБІРЛЕРДІҢ ҚҰРЫЛЫМДЫҚ ЖӘНЕ СЕМАНТИКАЛЫҚ СИПАТЫ”. Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim (TEKE) Dergisi, c. 10, sy 4, Aralık 2021, ss. 1282-94, https://izlik.org/JA95FY37WC.
Vancouver
1.Balkıya Kasım, Ahmet Buran. ТҮРКІ ТІЛДЕРІНЕ ОРТАҚ БАЙЫРҒЫ ТҮБІРЛЕРДІҢ ҚҰРЫЛЫМДЫҚ ЖӘНЕ СЕМАНТИКАЛЫҚ СИПАТЫ. TEKE [Internet]. 01 Aralık 2021;10(4):1282-94. Erişim adresi: https://izlik.org/JA95FY37WC

27712  27714 27715