DEDE KORKUT HİKÂYELERİ’NDEKİ “ÖL-” FİİLİNİN EŞ DİZİMLİLİK VE SEMANTİK PROZODİ YÖNÜNDEN BİLGİSAYARLI DİL BİLİM YÖNTEMLERİ İLE İNCELENMESİ
Öz
Eş dizimli yapıların anlam ilişkilerinden doğan anlam biçimine semantik prozodi denir. Semantik prozodi (anlam vezni/anlam ezgisi/anlamsal bürün) kavramı eş dizimlilik kavramı ile yakından ilişkilidir. Semantik prozodi, bir sözcüğün eş dizimli olduğu sözcüklerle münasebetinde kazandığı çoğu kez olumsuz, bazı kez olumlu ve bazı kez de etkisiz (nötr) anlam özelliğidir. “Eş Dizimlilik” ve “Semantik Prozodi” konusunda Türkçede tarihî dönem metinleri ile ilgili çalışmalar fazla değildir. Gerek Türkçenin tarihî dönemleri ile ilgili eş dizimlilik çalışmalarının azlığı, gerek dilsel fenomenlerin dil bilim yöntemlerinden yararlanılarak incelenmesinin olanaklı olması bizi eş dizimlilik ve semantik prozodi konusunu hesaplamalı perspektifle inceleyen bir çalışma yapmaya sevk etmiştir. Araştırmamızda tarihî Türkçe ile yazılmış eserlerde de eş dizimliliğin ve semantik prozodinin tespiti için münasip sözcük hazinesinin mevcut olduğu görülmüştür. Bilişim teknolojileri alanındaki gelişmelere bağlı olarak dillerin istatistiksel ve kural tabanlı bilgisayarlı dil bilim yöntemleriyle incelenmesi ve çözümlenmesi olanaklı hale geldiği için “Eş Dizimlilik” konusu günümüzde artık bilgisayar destekli çalışmalarla yürütülmektedir. Bu itibarla arayüze eşlemeye uygun zengin semantik kavramsal-yönelimsel eş dizimli verilere sahip Dede Korkut Hikâyeleri’nde öl- fiilinin eş dizimlilik ve semantik prozodi açısından bilgisayarlı modelleme yöntemleri ile incelenmesi çalışmamızda esas alınmıştır.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- Akalın, Ş. H. vd. (2011). Türkçe Sözlük. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
- Akın, C. (2020). Cengiz Aytmatov’un birinçi mugalim adlı eserinin bağlam-eş dizim-sıklık sözlükleri. Ankara: Gazi Kitabevi.
- Aksan, D. (1999). Anlambilim. Ankara: Engin Yayınevi.
- Ayabakan İpek, M. (2019). Türkçe Sözlük’te eş dizimli ögelerin sunumu ve görünümleri. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
- Çalışkan, N. (2014). Yüksek sıklıktaki adlar: zaman kelime birimi üzerine derlem temelli bir inceleme. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
- Eken, N. T. (2016). Eş dizimlerin saptanmasına ve betimlenmesine yönelik kuram ve yaklaşımlar. Mustafa Kemal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 13(33), 28-47.
- Karaoğlan, B. ve Kumova, S. (2016). Türkiye Türkçesinde eş dizimlerin istatistiksel yöntemle belirlenmesi. Bilig Dergisi, 78(Yaz), 253-286.
- Nesselhauf, N. (2005). Collocations in a learner corpus. John Benjamins Publishing.
Ayrıntılar
Birincil Dil
Türkçe
Konular
-
Bölüm
Araştırma Makalesi
Yayımlanma Tarihi
15 Eylül 2022
Gönderilme Tarihi
14 Mart 2022
Kabul Tarihi
-
Yayımlandığı Sayı
Yıl 2022 Cilt: 11 Sayı: 3
APA
Kubilay, Y., & Güven, M. (2022). DEDE KORKUT HİKÂYELERİ’NDEKİ “ÖL-” FİİLİNİN EŞ DİZİMLİLİK VE SEMANTİK PROZODİ YÖNÜNDEN BİLGİSAYARLI DİL BİLİM YÖNTEMLERİ İLE İNCELENMESİ. Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim (TEKE) Dergisi, 11(3), 960-980. https://izlik.org/JA33BL59MU
AMA
1.Kubilay Y, Güven M. DEDE KORKUT HİKÂYELERİ’NDEKİ “ÖL-” FİİLİNİN EŞ DİZİMLİLİK VE SEMANTİK PROZODİ YÖNÜNDEN BİLGİSAYARLI DİL BİLİM YÖNTEMLERİ İLE İNCELENMESİ. TEKE. 2022;11(3):960-980. https://izlik.org/JA33BL59MU
Chicago
Kubilay, Yasemin, ve Meriç Güven. 2022. “DEDE KORKUT HİKÂYELERİ’NDEKİ ‘ÖL-’ FİİLİNİN EŞ DİZİMLİLİK VE SEMANTİK PROZODİ YÖNÜNDEN BİLGİSAYARLI DİL BİLİM YÖNTEMLERİ İLE İNCELENMESİ”. Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim (TEKE) Dergisi 11 (3): 960-80. https://izlik.org/JA33BL59MU.
EndNote
Kubilay Y, Güven M (01 Eylül 2022) DEDE KORKUT HİKÂYELERİ’NDEKİ “ÖL-” FİİLİNİN EŞ DİZİMLİLİK VE SEMANTİK PROZODİ YÖNÜNDEN BİLGİSAYARLI DİL BİLİM YÖNTEMLERİ İLE İNCELENMESİ. Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim (TEKE) Dergisi 11 3 960–980.
IEEE
[1]Y. Kubilay ve M. Güven, “DEDE KORKUT HİKÂYELERİ’NDEKİ ‘ÖL-’ FİİLİNİN EŞ DİZİMLİLİK VE SEMANTİK PROZODİ YÖNÜNDEN BİLGİSAYARLI DİL BİLİM YÖNTEMLERİ İLE İNCELENMESİ”, TEKE, c. 11, sy 3, ss. 960–980, Eyl. 2022, [çevrimiçi]. Erişim adresi: https://izlik.org/JA33BL59MU
ISNAD
Kubilay, Yasemin - Güven, Meriç. “DEDE KORKUT HİKÂYELERİ’NDEKİ ‘ÖL-’ FİİLİNİN EŞ DİZİMLİLİK VE SEMANTİK PROZODİ YÖNÜNDEN BİLGİSAYARLI DİL BİLİM YÖNTEMLERİ İLE İNCELENMESİ”. Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim (TEKE) Dergisi 11/3 (01 Eylül 2022): 960-980. https://izlik.org/JA33BL59MU.
JAMA
1.Kubilay Y, Güven M. DEDE KORKUT HİKÂYELERİ’NDEKİ “ÖL-” FİİLİNİN EŞ DİZİMLİLİK VE SEMANTİK PROZODİ YÖNÜNDEN BİLGİSAYARLI DİL BİLİM YÖNTEMLERİ İLE İNCELENMESİ. TEKE. 2022;11:960–980.
MLA
Kubilay, Yasemin, ve Meriç Güven. “DEDE KORKUT HİKÂYELERİ’NDEKİ ‘ÖL-’ FİİLİNİN EŞ DİZİMLİLİK VE SEMANTİK PROZODİ YÖNÜNDEN BİLGİSAYARLI DİL BİLİM YÖNTEMLERİ İLE İNCELENMESİ”. Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim (TEKE) Dergisi, c. 11, sy 3, Eylül 2022, ss. 960-8, https://izlik.org/JA33BL59MU.
Vancouver
1.Yasemin Kubilay, Meriç Güven. DEDE KORKUT HİKÂYELERİ’NDEKİ “ÖL-” FİİLİNİN EŞ DİZİMLİLİK VE SEMANTİK PROZODİ YÖNÜNDEN BİLGİSAYARLI DİL BİLİM YÖNTEMLERİ İLE İNCELENMESİ. TEKE [Internet]. 01 Eylül 2022;11(3):960-8. Erişim adresi: https://izlik.org/JA33BL59MU