RABGUZÎ’NİN KISASÜ’L-ENBİYÂ’SINDA ÖLÇÜYE DAİR SÖZ VARLIĞI

Ahmet Dinç

doi:10.7884/teke.5636

RABGUZÎ’NİN KISASÜ’L-ENBİYÂ’SINDA ÖLÇÜYE DAİR SÖZ VARLIĞI

Öz

Harezm Türkçesi Dönemi eserlerinden Kısasü’l-Enbiyâ, Arapçadan Farsçaya yapılan peygamber kıssalarının Rabguzî tarafından Türkçeye tercümesini içerir. Bu eser, birçok bakımdan Türkçe için zenginlik barındırır. Bu zenginliklerden biri de eserin söz varlığındaki ölçü adlarıdır. Eserdeki ölçü adlarının çeşitliliğinde Türkçenin ilk devresinden itibaren var olan ölçü adlarının yanında yabancı dillerden Türkçeye geçen ölçü adları da belirleyici olmuştur. Ayrıca eserde birçok ölçü adının oluşumunda mecazi kullanımlar vasıtasıyla Türklerin idrak sistemi devreye girmiştir. Bu makalede Kısasü’l Enbiyâ’daki ölçü terimleri; genişlik, eşitlik, azlık çokluk, uzunluk, hacim, miktar, ağırlık anlam kategorisinde yapı ve köken bakımından incelenmiş, çeşitli kaynaklardan desteklemelerle ve ilgili ölçü adının eserde geçtiği cümleden hareketle ölçü adları açıklanmıştır. Bununla birlikte çeşitli gramer yapısına sahip olup ölçü anlamı veren kelime grupları da tablo hâlinde verilmiştir.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

Alyılmaz, C. (2002). Eski Türk şehirleri ve Semerkant. Atatürk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi, 20, 303-311.
Alyılmaz, C. (2015). İpek Yolu kavşağının ölümsüzlük eserleri. Ankara: Atatürk Üniversitesi Yayınları.
Arat, R. R. (1987). Gazi Zahirüddin Muhammed Babur, vekayi, Babur’un hatıratı. C. 1-2, Ankara: TTK Yayınları.
Arıkoğlu, E., Alimova, C., Askarova, R., Selçuk, B. K. ve Şarşenbayev, B. (2017). KırgızcaTürkçe sözlük I-II. Bişkek: Kırgızistan-Türkiye Manas Üniversitesi Yayınları.
Ata, A. (2019). Rabguzi, Kısasü’l-enbiyâ (peygamber kıssaları) giriş, metin, dizin. Ankara: TDK Yayınları.
Ayazlı, Ö. (2016). Eski Uygurca din dışı metinlerin karşılaştırmalı söz varlığı. Ankara: TDK Yayınları.
Aydın, E. (2022). Eski Türklerde gündelik hayat. İstanbul: Kronik Yayınları.
Ayverdi, İ. ve Topaloğlu, A. (2010). Misalli büyük Türkçe sözlük. İstanbul: Kubbealtı Neşriyat.

Bakırcı, F. (2016). Harezm Türkçesiyle yazılmış Kısasü’l-Enbiya’da koş sözcüğü ve anlam alanı. Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim Dergisi, 5(1), s. 42.
Bregel, Y. (1999). Shir Muhammad Mirab Munis and Muhammad Rıza Mirab Agahi, Fırdaws Al-ıqbāl (History of Khorezm). Brill, Leiden-Boston-Köln.
Caferoğlu, A. (2011). Eski Uygur Türkçesi sözlüğü. Ankara: TDK Yayınları.
Clauson, S. G. (1972). An Etymologial Dictionary of Pre-thirteenth- Century Turkish. Oxford.
Derleme Sözlüğü. (2019). Ankara: TDK Yayınları.
Divanu Lügati’t Türk. (2006). C. I (Besim Atalay), Ankara: TDK Yayınları.
Doğan, A. B. (2015). Eski Türkçede ölçü. Hacettepe Üniversitesi Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Ankara: Hacettepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
Doğan, İ. ve Usta Z. (2014). Eski Uygur Türkçesi söz varlığı (Sözlük-Gramatikal Dizin). Ankara: Altın Post Yayınları, s. 197.
Ercilasun, A. B. ve Akkoyunlu, Z. (2015). Dîvânu Lugatit Türk. Ankara: TDK Yayınları.
Halaçoğlu, Y. (1995). Menzil. TDV Diyanet Ansiklopedisi. C. 12, s. 412.
Hinz, W. (1990). İslam’da ölçü sistemleri. Marmara Üniversitesi Yayınları No: 487, (çev. Acar Sevim), İstanbul: Edebiyat Fakültesi Basımevi.
Kallek, C. (2020). Mil. TDV Diyanet Ansiklopedisi, C.30, s. 53-54.
Kaman, S. (2018). Firdevsü’l-İkbâl’de geçen ağırlık, mesafe ve uzunluk ölçü adları. Çeşm-i Cihan: Tarih Kültür ve Sanat Araştırmaları Dergisi, 5(1), 48-68.
Karaağaç, G. (2021). Türkçe verintiler sözlüğü. Ankara: TDK Yayınları.
Kürkman, G. (2003). Anadolu ağırlık ve ölçüleri. İstanbul: Mas Matbaacılık.
Necip, E. N. (2008), Yeni Uygur Türkçesi sözlüğü. (çev. İklil Kurban), Ankara: TDK Yayınları.
Rahimi, F. (2016). Fethali Kaçar’ın Çağatay Türkçesi sözlüğü. Yayımlanmamış doktora Tezi, Ankara: Gazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
Sertkaya, O. F. (2003). Yıs (yış ?) / yis / yis / yiş kelimesi ve akrabaları üzerine. Selçuk Üniversitesi, Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü, 13(1), 1-10.
Starr, S. F. (2019). Kayıp aydınlanma. (çev. Y.S. İnanç), İstanbul: Kronik Yayınları.
Şen, M. (1993). Zahîrüddîn Muhammed Bâbur. Bâburname: giriş, metin (Kâbil ve Hindistan bölümleri) açıklamalı dizin. Yayımlanmamış Doktora tezi, İstanbul: Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
Şen, S. (2014). Eski Uygur Türkçesi dersleri. İstanbul: Bilgi Kültür Sanat Yayınları.
Şeyh Süleyman, (1298 / 1881), Lugat‐i Çagatay ve Türkî‐i Osmânî. İstanbul: Mihran Matbaası.
Şirin, H. (2016). Eski Türk yazıtları söz varlığı incelemesi. Ankara: TDK Yayınları.
Taş, İ. (2020). Kutadgu Bilig’de söz yapımı. Ankara: TDK Yayınları.
Türk Dil Kurumu, (2011). Türkçe sözlük. Ankara: TDK Yayınları.
Seyhan, T. O. (2007). Çağatayca iki zafernâme tercümesinde kullanılan bazı uzunluk ölçüsü birimleri. Modern Türklük Araştırmaları Dergisi, 4(2), 116-145.
Özyetgin, M. (2003). Eski Türkçede ölçü. Dil ve Edebiyat Araştırmaları Sempozyumu, 12-13 Mayıs 2003, (Düzenleyen) A.Ü. DTCF, Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü, Ankara; Yayınlandığı yer: Mustafa Canpolat Armağanı, (yay. Aysu Ata, Mehmet Ölmez), s. 195- 204.
Ünlü, S. (2013). Çağatay Türkçesi sözlüğü. Konya: Eğitim Yayınevi.
------------- (2012). Karahanlı Türkçesi sözlüğü. Konya: Eğitim Yayınevi.
Yudahin, K. K. (2011). Kırgız sözlüğü. (çev. Abdullah Taymas). TDK Yayınları.
Yusupova, N. (2018). Türkçe-Özbekçe sözlük. Ankara: TDK Yayınları.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

-

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Ahmet Dinç
Türkiye

Yayımlanma Tarihi

15 Mart 2023

Gönderilme Tarihi

15 Aralık 2022

Kabul Tarihi

15 Şubat 2023

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2023 Cilt: 12 Sayı: 1

DOI

https://doi.org/10.7884/teke.5636

IZ

https://izlik.org/JA57ZH72GA

Kaynak Göster

RIS / Bibtex

APA

Dinç, A. (2023). RABGUZÎ’NİN KISASÜ’L-ENBİYÂ’SINDA ÖLÇÜYE DAİR SÖZ VARLIĞI. Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim (TEKE) Dergisi, 12(1), 44-63. https://doi.org/10.7884/teke.5636

AMA

1.Dinç A. RABGUZÎ’NİN KISASÜ’L-ENBİYÂ’SINDA ÖLÇÜYE DAİR SÖZ VARLIĞI. TEKE. 2023;12(1):44-63. doi:10.7884/teke.5636

Chicago

Dinç, Ahmet. 2023. “RABGUZÎ’NİN KISASÜ’L-ENBİYÂ’SINDA ÖLÇÜYE DAİR SÖZ VARLIĞI”. Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim (TEKE) Dergisi 12 (1): 44-63. https://doi.org/10.7884/teke.5636.

EndNote

Dinç A (01 Mart 2023) RABGUZÎ’NİN KISASÜ’L-ENBİYÂ’SINDA ÖLÇÜYE DAİR SÖZ VARLIĞI. Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim (TEKE) Dergisi 12 1 44–63.

IEEE

[1]A. Dinç, “RABGUZÎ’NİN KISASÜ’L-ENBİYÂ’SINDA ÖLÇÜYE DAİR SÖZ VARLIĞI”, TEKE, c. 12, sy 1, ss. 44–63, Mar. 2023, doi: 10.7884/teke.5636.

ISNAD

Dinç, Ahmet. “RABGUZÎ’NİN KISASÜ’L-ENBİYÂ’SINDA ÖLÇÜYE DAİR SÖZ VARLIĞI”. Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim (TEKE) Dergisi 12/1 (01 Mart 2023): 44-63. https://doi.org/10.7884/teke.5636.

JAMA

1.Dinç A. RABGUZÎ’NİN KISASÜ’L-ENBİYÂ’SINDA ÖLÇÜYE DAİR SÖZ VARLIĞI. TEKE. 2023;12:44–63.

MLA

Dinç, Ahmet. “RABGUZÎ’NİN KISASÜ’L-ENBİYÂ’SINDA ÖLÇÜYE DAİR SÖZ VARLIĞI”. Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim (TEKE) Dergisi, c. 12, sy 1, Mart 2023, ss. 44-63, doi:10.7884/teke.5636.

Vancouver

1.Ahmet Dinç. RABGUZÎ’NİN KISASÜ’L-ENBİYÂ’SINDA ÖLÇÜYE DAİR SÖZ VARLIĞI. TEKE. 01 Mart 2023;12(1):44-63. doi:10.7884/teke.5636