-

Öz

Kırgız Turkish is a Turkish dialect connected to Aral-Caspian of Kipchak group. Today, Kırgız Turkish divided into two main oral regions as the northern and southern has four historical development periods: Kırgız community lived in Yenisey between the centuries of I.-VIII and Kırgız Turkish is in a relation of language with Khakas and Tuvan language. Between the periods of VIII. - XIII. century, Kırgız tribes had set out to the west from the Upper Yenisei, had lived in Southern Altai for a long time, and so had formed common elements with Altai. This period is a period particularly in connection with the Old Uighur and Oghuz Turkish. Period between XIV. – XVI. Centuries is the period of Tian Shan (Heavenly Mountains) of historical Kırgız Turkish. During this period, Kırgız Turkish started to get characters, its vocabulary and grammatical features were formed by its relationship with the languages of the peoples in Central Asia. The fourth century starting from XVI. century and continuing up to the present is also known as the New Kırgız Turkish period

Anahtar Kelimeler

• Kırgız Turkish, Turkey Turkish dialects, vocabulary, resemblance

KIRGIZ TÜRKÇESİYLE TÜRKİYE TÜRKÇESİ AĞIZLARINDAKİ SÖZ VARLIĞI BENZERLİĞİ ÜZERİNE BİR DEĞERLENDİRME

Öz

Kırgız Türkçesi, Kıpçak grubunun Aral-Hazar koluna bağlı bir Türk lehçesidir. Günümüzde kuzey ve güney olmak üzere iki ana ağız bölgesine ayrılmış olan Kırgız Türkçesinin tarihî olarak dört gelişim dönemi vardır: I. – VIII. yüzyıl arasını kapsayan dönemde Kırgızlar Yenisey’de yaşamaktadırlar ve Kırgız Türkçesi Hakasça ve Tuvaca ile dil birliği içerisindedir. VIII. – XIII. yüzyıl arasındaki dönemde Kırgız boyları Yukarı Yenisey’den batıya hareket etmişler, uzun süre Güney Altay’da yaşamışlar ve böylece Altayca ile ortak unsurlar oluşmuştur. Bu dönem özellikle Eski Uygur ve Oğuz Türkçeleri ile bağlantılı olan bir dönemdir. XIV. – XVI. yüzyıl arasını kapsayan dönem, tarihî Kırgız Türkçesinin Tyan Şan (Tanrı Dağları) dönemidir. Bu dönemde Kırgız Türkçesi karakter kazanmaya başlamış, Orta Asya’daki halkların dilleriyle kurduğu ilişki sayesinde söz varlığı ve dil bilgisi özellikleri oluşmuştur. XVI. yüzyıldan başlayan ve günümüze kadar devam eden dördüncü dönem ise Yeni Kırgız Türkçesi dönemi olarak da bilinir.

Anahtar Kelimeler

• -

Kaynakça

1. AHMATOV, T. K. ve ÖMÜRALİEVA, S. (1990). Kırgız Tili (Fonetika, Leksika). Frunze.
2. AKSU, N. ve IŞIK, A. (1997). Türkiye Türkçösü-Kırgız Türkçösü Sözdügü. İstanbul: MEB Yayınları.
3. ALİMOVA, J. (2011). Türkiye Türkçesi Ağızları ile Kırgız Türkçesinin Söz Varlığı Açısından Karşılaştırılması. Yayınlanmamış Doktora Tezi, İzmir: Ege Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
4. ALKAYA, E. (2012). Sibirya Tatar Türkçesiyle Türkiye Türkçesi Ağızlarındaki Benzerlikler Üzerine Bir Değerlendirme. Turkish Studies 7/4, 275-295.
5. BAŞDAŞ, C. ve KUTLU, A. (2004). Kırgız Türkçesi Grameri. Diyarbakır.
6. BURAN, A. ve ALKAYA, E. (2007). Çağdaş Türk Lehçeleri. Ankara: Akçağ Yayınları.
7. BURAN, A. ve İLHAN, N. (2008). Elazığ Yöresi Söz Varlığı. Ankara: TDK Yayınları.
8. CUMAKUNOVA, G. (2005). Türkçe - Kırgızca Sözlük. Bişkek: Manas Üniversitesi Yayınları.

9. Derleme Sözlüğü, 12 Cilt. (1993). Ankara: TDK Yayınları.
10. DEVELLİOĞLU, F. (1990). Osmanlıca-Türkçe Ansiklopedik Lûgat. Ankara: Aydın Kitabevi.
11. DIYKANOV, K. (1980). Kırgız Tilinin Tarıhınan. Frunze: Mektep.
12. ERDEM, U. (2014). Osmanlı’dan Cumhuriyet’e Muhacir Komisyonları ve Faaliyetleri (1860- 1922). Yayımlanmamış Doktora Tezi, Erzurum: Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
13. GÜLENSOY, T. ve ALKAYA, E. (2003). Türkiye Türkçesi Ağızları Bibliyografyası. Ankara: Akçağ Yayınları.
14. GÜNEŞ, B. (2012). Karşılaştırmalı Ağız Araştırmalarının Önemi ve Türkiye’deki Karşılaştırmalı Ağız İncelemeleri Üzerine Bir Deneme. Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim Dergisi (TEKE), 1/4, 20-44.
15. KARAHAN, L. (1996). Anadolu Ağızlarının Sınıflandırılması. Ankara.
16. KARASAEV, H. (1996). Kamus Naama. Bişkek.
17. KARASAEV, H. K. (1983). Orfografiyalık Sözdük, Kırgız Sovet Entsiklopediyasının Başkı Redaktsiyası. Frunze.
18. KARASAEV, H. K. (1986). Özdöştürülgön Sözdör, Kırgız Sovet Entsiklopediyasının Başkı Redaktsiyası. Frunze.
19. KARATAYEV, O. (2001). Kırgız-Oguz Tarıhıy-Etnikalık Baylanıştarı. KTMÜ Sosyal Bilimler Dergisi, 1, 175-185.
20. KASAPOĞLU ÇENGEL, H. (1995). Türkiye Türkçesi ile Kırgız Türkçesindeki Ortak Alınma Kelimeler. Türk Dili, 521, 467-479.
21. KASAPOĞLU ÇENGEL, H. (2005). Kırgız Türkçesi Grameri. Ankara: Akçağ Yayınları.
22. KASAPOĞLU ÇENGEL, H. (2007). Kırgız Türkçesi. Türk Lehçeleri Grameri, Ankara: Akçağ Yayınları. ed. Ahmet B. ERCİLASUN.
23. KORKMAZ, Z. (1989). Anadolu Ağızlarının Etnik Yapı İle İlişkisi Sorunu. Türk Dili Araştırmaları Yıllığı Belleten 1971, 21-32.
24. KORKMAZ, Z. (2005). Bartın ve Yöresi Ağızlarındaki Lehçe Tabakalaşması. Türk Dili Üzerine Araştırmalar, 162-178.
25. KORKMAZ, Z. (2008). Türkiye Türkçesi Ağızlarında Dil Özellikleri - Etnik Yapı Bağlantısı ve Beklentilerimiz. Türk Dili, 679, 6-10.
26. ORUZBAEVA, B. O. (1997). Kirgizskiy Yazık. Yazıki Mira, Tyurkskie Yazıki, 286-298.
27. ÖNER, M. (1998). Bugünkü Kıpçak Türkçesi. Ankara: TDK Yayınları.
28. SEYDAKMATOV, K. (1970). Kırgız, Altay Tilderinin Salıştırma Fonetikasınan Materialdar. Kırgız Tili Boyunça İzildöölör, Frunze, 84-127. Red. A.T. Tursunov.
29. Türkçe Sözlük, (2005). Ankara: TDK Yayınları.
30. YUDAHİN, K. K. (1998). Kırgız Sözlüğü. C I-II. Ankara: TDK Yayınları. çev. Abdullah Taymas.
31. YUNUSALİEV, B. M. (1971). Kırgız Dialektologiyası. Frunze: Mektep. Kısaltmalar: Ada.: Adana
32. Adı.: Adıyaman Af.: Afyon
33. age.: Adı geçen eser
34. agm.: Adı geçen makale
35. agt.: Adı geçen tez Ağ.: Ağrı Ama.: Amasya Ank.: Ankara Ant.: Antalya Ar.: Arapça Art.: Artvin Ayd.: Aydın
36. Bal.: Balıkesir Bil.: Bilecik Bit.: Bitlis bk.: bakınız Bol.: Bolu
37. Bulg.: Bulgaristan Bur.: Bursa Burd.: Burdur
38. Çan.: Çanakkale Çnk.: Çankırı Çor.: Çorum
39. D.Tr.: Doğu Trakya Den.: Denizli
40. Dyb.: Diyarbakır Ed.: Edirne El.: Elazığ Er.: Erzurum Erz.: Erzincan
41. Esk.: Eskişehir Far.: Farsça Fr.: Fransızca G. Bat.: Güney Batı
42. Gaz.: Gaziantep Gir.: Giresun
43. Güm.: Gümüşhane Hat.: Hatay Isp.: Isparta İç.: İçel
44. İst.: İstanbul İzm.: İzmir
45. Kah.: Kahramanmaraş Kar.: Kars
46. Kas.: Kastamonu Kay.: Kayseri Ker.: Kerkük Kıb.: Kıbrıs Kır.: Kırşehir
47. Kırk.: Kırklareli Koc.: Kocaeli Kon.: Konya
48. Krk.: Kırıkkale Küt.: Kütahya Mal.: Malatya Man.: Manisa Mar.: Mardin Moğ.: Moğolca Mş.: Muş Muğ.: Muğla
49. Nev.: Nevşehir Niğ.: Niğde Or.: Ordu
50. Osm.: Osmaniye Riz.: Rize Rom.: Romanya Rus.: Rusça s.: sayfa Sak.: Sakarya Sam.: Samsun Sii.: Siirt Sin.: Sinop Siv.: Sivas T.:Türkçe
51. Tek.: Tekirdağ Tok.: Tokat
52. Trab.: Trabzon Tun.: Tunceli Urf.: Urfa Uş.: Uşak V.: Van Yoz.: Yozgat Zon.: Zonguldak