READING THE PROJECTIONS OF MAMLUK CULTURE THROUGH SELF-CONTAINED COLORS

Öz

Colors constitute one of the most enduring themes in cultural life. The civilizational legacy of the medieval polity known as al-Dawla al-Turkiyya, or the Mamluk Sultanate, remains visible in the rich spectrum of colors used in the monuments they constructed in the cities under their rule. Color, as an element that enables us to understand the political and social structures shaped throughout the historical development of the Mamluk state as well as its artistic outlook, extends beyond being merely a tangible cultural component. This study delineates the socio-cultural and political framework of the Mamluk state through the integrative use of color in fields such as art and textile production, where it functioned as a means of visual enrichment. It examines how colors were incorporated into a system of meaning within Mamluk art and culture and analyzes their political, social, and religious significance.

Anahtar Kelimeler

• Culture
• color
• Mamluks

MEMLÛK KÜLTÜRÜNÜN İZ DÜŞÜMLERİNİ KENDİNDEN MENKUL RENKLERİ ÜZERİNDEN OKUMAK

Öz

Kültür hayatının en uzun devamlılık gösteren konularından biri renklerdir. Medeniyet mirasını; hâkim oldukları şehirlerde yaptıkları eserlerde tüm renk ve tonlarıyla bugün dahi görebildiğimiz Ortaçağ’ın “ed-Devletü’t-Türkiyyesi”nin yaygın bilinen adıyla Memlûk Devleti’nin tarihî sürecinde biçimlendirdiği siyasi ve sosyal yapısını, sanata bakışını tanımamızı sağlayan unsurlardan olan renk konusu sadece somut kültürel öge olmanın ötesine geçmektedir. Sanat ve her çeşit dokuma gibi pek çok alanda bütünleyici olarak hizmet eden hatta görsel anlamda büyüyüp zenginleşmesinin önünü açan renk kullanımı ile oluşan bahsi geçen devletin sosyo-kültürel ve siyasi çerçevesi bu çalışma aracılığıyla çizilmiştir. Memlûk sanatı ve kültürü içerisinde renklerin nasıl bir anlam sistemine dâhil edildiğini ortaya koymak ve bu yolla dönemin siyasi-sosyal yapısına dair yeni okumalar yapılmasını mümkün kılmayı amaçlayan araştırmada renklerin siyasi, sosyal ya da dinî anlamları irdelenmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Kültür
• renk
• Memlûkler

Kaynakça

1. Albayrak, K. (2008). Millî dinlerde renk fenomeni. Çukurova Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi (ÇÜİFD), 8(1), s. 1-42. https://dergipark.org.tr/tr/pub/cuilah/article/55017
2. Ayaz, F. Y. (2004). Memlükler döneminde vezirlik (1250-1517). (Tez No. 149037). [Doktora tezi, Marmara Üniversitesi-İstanbul]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
3. Ayaz, F. Y. (2008). Türk Memlûkler döneminde saray ağalığı-üstâdârlık (1250-1382). M.Ü.İ.F.V.
4. Behrens-Abouseif. (1998). The mahmal tradition and the ladies of the Memlûk court. In MSR, 1, pp. 87-96. https://doi.org/10.6082/M1C24TJJ
5. Canby, S. R. (1993). Persian painting. British Museum.
6. Clauson, G. (1972). An etymological dictionary of pre-thirteenth-century Turkish. Clarendon.
7. Çetin, A. (2007). Memlûk devletinde askeri teşkilat. Eren.
8. Çetin, A. (2013). Ortaçağda devletin iki yüzü. Lotus.

9. Dehmân, Muhammed Ahmed. (1990). Mu’cemu’l-elfâzu’t-tarihiyye fî’l-asri’l-Memlûkî. Dâru’l-Fikr.
10. Ekici, M. (2016). Türk kültüründe “al” renk. Türk Dünyası İncelemeleri Dergisi, 16(2), 103-107. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/633581
11. Ergin, M. (1994). Dede Korkut kitabı. Boğaziçi.
12. Erol, B. G. (2019). Memlûkler zamanında Mısır mahmili. Türkiyat Mecmuası, 29(1), 45-80. Doi: 10.18345/iuturkiyat.560215
13. Fuess, A. (1998). Beirut in Mamluk times (1291-1516). ARAM 9-10, 85-101. Doi: 10.2143/ARAM.9.1.2002169
14. Fuess, A. (2008). Sultans with horns: the political significance of headgear in the Memlûk empire. Memlûk Studies Review, 12(2), 71-94. https://doi.org/10.6082/C3Z8-5N48
15. Genç, R. (1997). Türk inanışları ile millî geleneklerinde renkler ve sarı-kırmızı-yeşil. Erdem, 9(27), s. 1075-1110. https://izlik.org/JA82GX86ZF
16. Kafesoğlu, İ. (1984). Türk millî kültürü. Ötüken.
17. Koçu, R. E. (1969). Türk giyim kuşam ve süslenme sözlüğü. Kültür.
18. Kortantamer, S. (2009). Bir hükümdarlık alâmeti olan tırâz. Acta Turcica-Türk Kültüründe Terzilik, 2-2. https://actaturcica.wordpress.com/wp-content/uploads/2019/12/79_85.
19. Köprülü, M. F. (1981). Türk edebiyatında ilk mutasavvıflar. Türk Tarih Kurumu.
20. Kütük, A. (2014). İslam Türk devlet ve toplum geleneğinde renkler ve anlamları. Journal of Turkology, 24(2), 133-170. https://doi.org/10.18345/tm.79780.
21. Mayer, L. A. (1952). Mamluk costume. A. Survey. A. Kundig.
22. Okumura, S. (2003). Memluk halılarında Türk kültürünün izleri. Marmara Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü. https://www.proquest.com/docview/2569594528?pq-origsite=gscholar&fromopenview=true&sourcetype=Dissertations%20&%20Theses
23. Saraç, H. (2022). Türk siyaset dilinin sembolleri: renkler (kültürel, semantik ve tarihsel bakış). Mavi Atlas, 10(2), 374-389. https://doi.org/10.18795/gumusmaviatlas.1119228
24. Tez, Z. (2021). Tekstil ve giyim kuşam sanatının kültürel tarihi. Doruk.
25. Uzunçarşılı, İ. H. (1953). Memlük sultanları yanına iltica etmiş olan Osmanlı hanedanına mensup şehzadeler. Belleten, 17(68), 519-536. https://doi.org/10.37879/ttkbelleten.1285255
26. Uzunçarşılı, İ. H. (1984). Osmanlı devleti teşkilâtından kapukulu ocakları I. Türk Tarih Kurumu.
27. Varol, M. B. (2004). İslam tarihinin ilk iki asrında simge renkler ve siyâsî anlamları. Necmettin Erbakan Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 17 (17). https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/184407
28. Walker, B. J. (2000). Rethinking Memlûk textiles. Memlûk Studies Review, 4, 167-217. https://doi.org/10.6082/M13F4MR2.(10.6082/M13F4MR2
29. Yaltkaya, Ş. (1942). Tarihte renk. Türkiyat Mecmuası, 7, 41-47. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/172965
30. Yaltkaya, Ş. (2010). Tarihte renk. Journal of Turkology, 7, 41-47. https, s.//doi.org/10.18345/tm.85431.
31. Yiğit, İ. (2008). Memlûkler. Kayıhan.
32. İnternet Kaynakları
33. URL-1: https://www.metmuseum.org/art/collection. (Erişim tarihi: 08.06.2025).
34. URL-2:https://www.https://www.flyingcolours.org/mamluk-sultanate-flag/?utm_source. (Erişim tarihi: 18.05.2025).
35. URL-3:https://www.khalilicollections.org/collections/hajj-and-the-arts-of-pilgrimage/khalili-collection-hajj-and-the-arts-of-pilgrimage-curtain-for-door-of-the-kabah. (Erişim tarihi: 17.05.2025).
36. URL-4:https://collections.vam.ac.uk/item/O515201/antiquities-and-views-in-greece-print-dalton). (Erişim tarihi: 19.05.2025).
37. URL-5:https://archive.org/details/clevelandart-1977.18-silk-fragment. (Erişim tarihi: 17.05.2025).
38. URL-6: https://www.clevelandart.org/art/1985.5. (Erişim tarihi: 14.05.2025).
39. URL-7:https://www.clevelandart.org/art/1985.5. (Erişim tarihi: 17.05.2025).
40. URL-8: https://www.clevelandart.org/art/1983.121. (Erişim tarihi: 19.05.2025).
41. URL-9:https://www.sothebys.com/en/buy/auction/2020/arts-of-the-islamic-world-india-including-fine-rugs-and-carpets/a-mamluk-carpet-egypt-probably-cairo-second-half. (Erişim tarihi: 17.05.2025).
42. URL-10:https://www.sothebys.com/en/buy/auction/2020/arts-of-the-islamic-world-india-including-fine-rugs-and-carpets/a-mamluk-carpet-egypt-probably-cairo-second-half. (Erişim tarihi: 17.05.2025).
43. URL-11: https://archive.org/details/mma_carpet_446957. (Erişim tarihi: 17.05.2025).