ORHAN KEMAL’İN MURTAZA ROMANINDA GÖÇ, KİMLİK VE ÖTEKİLEŞTİRME

Öz

Orhan Kemal’in 1952 yılında yayımlanan Murtaza romanı, göçmen kökenli bir bireyin kimlik inşasını, aidiyet arayışını ve ötekileştirilme sürecini ele alır. Romanın merkezinde yer alan Murtaza karakteri, muhacir geçmişi nedeniyle toplumla kurduğu ilişkide sürekli olarak sınanan ve sorgulanan bir figürdür. Murtaza’nın kimliği; ahlaki değerler, devlete sadakat, otoriteye bağlılık ve ailevi belleğe dayalı anlatılar aracılığıyla şekillenir. Bu kimlik inşa süreci, toplumsal kabule ulaşamamanın yanı sıra bireyin kendi değer dünyası ile çevresindeki baskın normlar arasındaki çatışmayı da ortaya koyar. Roman boyunca Murtaza; dili, davranışları, ideolojik yönelimi, sınıfsal konumu ve temsil ettiği değer yargıları nedeniyle farklı toplumsal kesimler tarafından ötekileştirilir. Göç, fiziksel bir yer değiştirmeden ziyade kimlik krizleri, aidiyet bunalımları ve ötekileştirmenin sürekli yaşandığı bir süreç olarak ele alınır. Roman, göçmen olmanın bireysel psikolojide ve toplumsal yapıda nasıl karşılandığını sorgulayan eleştirel bir edebî metin olarak öne çıkar. Bu çalışma, Murtaza’daki göç deneyiminin kimlik ve ötekileştirme temaları çerçevesinde kuramsal bir perspektifle değerlendirilmesini amaçlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Orhan Kemal
• Murtaza
• göç
• mübadele
• kimlik

MIGRATION, IDENTITY AND OTHERING IN ORHAN KEMAL’S NOVEL MURTAZA

Öz

Orhan Kemal’s novel Murtaza (1952) examines the identity formation, quest for belonging, and experiences of marginalization of an individual of migrant origin. The protagonist, Murtaza, is constantly tested and questioned in his relationship with society due to his migrant background. His identity is shaped by moral values, loyalty to the state, obedience to authority, and familial memory. This process reveals the tension between personal value systems and dominant social norms. Throughout the novel, Murtaza is marginalized by different social groups because of his language, behavior, ideological stance, and class position. Migration is portrayed not merely as physical displacement but as an ongoing experience marked by identity crises and belonging problems. This study aims to analyze the migration experience in Murtaza within a theoretical framework focusing on identity and othering.

Anahtar Kelimeler

• Orhan Kemal
• Murtaza
• migration
• population exchange
• identity

Kaynakça

1. Bağcı, M. (2022). Orhan Kemal’in Murtaza romanında laytmotif tekniğinin kullanılışı. Korkut Ata Türkiyat Araştırmaları Dergisi, (8), 687-702. https://doi.org/10.51531/korkutataturkiyat.1150572
2. Bauman, Z. (2003). Modernlik ve müphemlik. (Çev. İsmail Türkmen). Ayrıntı.
3. Bauman, Z. (2017). Kimlik. (Çev. Mesut Hazır). Heretik.
4. Bauman, Z. (2021). Iskarta hayatlar. (Çev. Osman Yener). Tellekt.
5. Bauman, Z. (2024a). Akışkan modernite. (Çev. Sinan Okan Çavuş). Tellekt.
6. Bauman, Z. (2024b). Kapımızdaki yabancılar. (Çev. Emre Barca). Ayrıntı.
7. Bergson, H. (2014). Gülme. (Çev. Devrim Çetinkasap). Türkiye İş Bankası.
8. Bourdieu, P. (2014). Eril tahakküm. (Çev. Bediz Yılmaz). Bağlam.

9. Chambers, I. (2014). Göç, kültür, kimlik. (Çev. İsmail Türkmen-Mehmet Beşikçi). Ayrıntı. Elias, N. & Scotson, J. L. (1994). The established and the outsiders a sociological enquiry into community problems. SAGE.
10. Erikson, E. H. (1968). Identity: youth and crisis. W. W. Norton & Company.
11. Görgülü, P. (2020). Mizahi bir tip incelemesi: Murtaza. Akademik Dil ve Edebiyat Dergisi, 4(3), 431-445. https://doi.org/10.34083/akaded.749160
12. Halbwachs, M. (2022). Hafızanın toplumsal çerçeveleri. (Çev. Büşra Uçar). Heretik.
13. Halbwachs, M. (2023). Kolektif bellek. (Çev. Zuhal Karagöz). Pinhan.
14. Kemal, O. (2015). Murtaza. Everest.
15. Narlı, M. (2020). Orhan Kemal romancılığının nitelikleri / yenilikleri. Akademik Dil ve Edebiyat Dergisi, 4(3), 33-44. https://doi.org/10.34083/akaded.750160
16. Nora, P. (2022). Hafıza mekânları. (Çev. M. E. Özcan). Doğu Batı.
17. Örkün, B. (2018). Orhan Kemal’in Murtaza isimli romanını Foucault’nun özne ve iktidar kavramlarıyla birlikte okumak. Folklor / Edebiyat, 24(93), 167-176. https://doi.org/10.22559/folkloredebiyat.2017.77
18. Uğurlu, N. (1972). Orhan Kemal’in İkbal Kahvesi. Cem.
19. Yavuz, H. (1975). Murtaza ve ödev ahlâkı. Felsefe ve ulusal kültür (s. 177-182). Çağdaş.