“BU BENİM ÖZ, BENİM ANA TOPRAĞIM”: JAMES CLARENCE MANGAN’IN TÜRK VE FARS EDEBİYATLARINI 19. YÜZYIL İRLANDA’SINA SUNUMU

Yıl 2026, Cilt: 15 Sayı: 1, 114 - 125, 15.03.2026

Arda Arıkan

https://doi.org/10.7884/teke.1751373

https://izlik.org/JA85WR34KW

Öz

Bu çalışmada Türk ve Fars edebiyatları hakkında 19. yüzyıl İrlanda’sında James Clarence Mangan (1803-1849) tarafından yazılan ve yayımlanan bir fikir yazısı ele alınmaktadır. Çalışmada, yazar hakkında bilgi verilmekte ve akabinde yazının içeriği sunulmaktadır. Türk-Osmanlı edebiyatının ve özellikle de şiirinin olası kaynakları üzerinde durulan yazıda, Mangan’ın Polonya ve Macar halklarından farklı olarak Türk halkının engin bir söz ve şarkı okuma kültürleri olduğundan bahsedilmekte, böylesi bir edebiyatın dilinin kapalı bir yazıma sahip olmasından hareketle Batılı okuyucunun kolayca anlayabileceği bir şiir yapısı olmadığı özellikle şair Baki örneği üzerinden örneklendirilmektedir. Mangan’ın Türk ve Fars edebiyatlarına bakışının oryantalistlerden farklı olduğu ve Doğu’nun 19. yüzyıl İrlanda’sındaki ve dolayısıyla da Batı’daki alımlanışının olumlu özellikler taşıdığı görülmektedir.

Anahtar Kelimeler

James Clarence Mangan , İrlanda edebiyatı , oryantalizm , Türk-İran edebiyatı , Osmanlı şiiri

“THIS IS MY OWN, MY NATIVE LAND”: JAMES CLARENCE MANGAN’S REPRESENTATION OF TURKISH AND PERSIAN LITERATURES IN 19TH CENTURY IRELAND

https://izlik.org/JA85WR34KW

Öz

This study analyzes an essay by James Clarence Mangan (1803-1849) on Turkish and Persian literature. The introduction provides an overview of the author, followed by an analysis of the essay’s primary ideas. It offers insights into the probable origins of Turkish-Ottoman literature, with particular attention to its poetic customs. Mangan asserted that, in contrast to Polish and Hungarian populations, the Turks possessed a rich oral storytelling and singing tradition. Furthermore, he observed that the language employed in such literature posed challenges for Western audiences, as exemplified by poet Baki’s use of figures of speech. Mangan’s perspectives on Turkish and Persian literatures differ from those of the Orientalists. His viewpoint suggests that perceptions of the East in 19th-century Ireland were predominantly positive.

Anahtar Kelimeler

James Clarence Mangan , Irish literature , orientalism , Turkish-Persian literature , Ottoman poetry

Kaynakça

• Alan, S. (2016). Bekir Fahri [İdiz]’in “Jönler” romanında Oryantalizm izleri. Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim Dergisi, 5(4), 1823-1840. https://izlik.org/JA47UA77SR
• Arikan, A. (2024). İrlandalı bir hayalet: James Clarence Mangan. İstanbul: Çizgi.
• Arikan, A., & Birlik, N. (2019). James Clarence Mangan’ın Osmanlı şiiri üzerine yazdığı notlar: “Literae Orientales. Ottoman poetry. Fifth article. Anadolu 3. Uluslararası Sosyal Bilimler Kongresi, Diyarbakır, 2019.
• Arikan, A., & Tekşener, Ş. (2022). Cosmopolitanism in James Clarence Mangan’s prose. Forum for World Literature Studies, 14(3), 488-500. https://www.fwls.org/uploads/soft/221009/1-2210091A625.pdf
• Arikan, A., & Uzun, K. (2021). James Clarence Mangan’ın Sûfîlerin Mânisi başlıklı şiirinin Kur’an-ı Kerim ve sufilik bağlamında metinlerarası bir incelemesi. SEFAD, 46, 23-42. Doi: 10.21497/sefad.1031670
• Aykut, K. (2012). Sırp yazarı Stevan Sremats ve Nasreddin Hoca. Türk Dünyası İncelemeleri Dergisi, XII(2), 441-451. https://izlik.org/JA84MX32KL
• Birlik, N., & Arikan, A. (2018). Batı’nın Osmanlı coğrafyasına bakışını tersine çeviren İrlandalı şair: James Clarence Mangan. Folklor / Edebiyat, 24(94), 197-210. Doi: doi.org/10.22559/folklor.253
• Haslam, R. (2022). James Clarence Mangan (1803-1849). The Green Book: Writings on Irish gothic, supernatural and fantastic literature, 20, 9-16. https://www.jstor.org/stable/48687408
• Hitti, P. K. (2011). Siyasal ve kültürel İslam tarihi. İstanbul: Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Vakfı.
• Inan, M, U. (2017). Rethinking the Ottoman imitation of Persian poetry. Iranian Studies, 50(5), 671-689. https://www.jstor.org/stable/48541890
• Mangan, J. C. (2002a). Literae orientales. Persian and Turkish poetry. First article. The collected works of James Clarence Mangan Prose: 1840-1882. Chuto, J., De Kamp, P., Martin, A., Shannon-Mangan, E. (eds.), 128-144. Dublin: Irish Academic Press.
• Mangan, J. C. (2002b). Literae orientales. Ottoman poetry. Fifth article. The collected works of James Clarence Mangan Prose: 1840-1882. Chuto, J., De Kamp, P., Martin, A., Shannon-Mangan, E. (eds.). Dublin: Irish Academic Press.
• Okay, H. (2017). Bâkî’nin “Söylen Söylesün” redifli gazelinin yapısalcılık açısından incelenmesi. Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim Dergisi, 6(4), 2291-2301. https://izlik.org/JA28AP93SF
• Sunderland, L. (2022). Cosmopolitanism. In J. Burns & D. Duncan (Eds.), Transnational modern languages: A handbook (pp. 69-76). Liverpool University Press. Doi: 10.2307/j.ctv2fjwpw7.11
• Şahin, N. (2014). Fazıl Ahmet Bahadır’ın “Tarih Türkçe Konuşur” adlı şiirinin metinlerarasılık bağlamında incelenmesi. Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim Dergisi, 3(3), 185-195. Doi: 10.7884/teke.331
• Vernet, J. (1999). Endülüs mirası: Avrupa İslam’a neler borçlu? (çev. Nesrin Karavar). İstanbul: Say.