ABDÜLVÂSİ-İ CEBELÎ’NİN ÇÂR-ENDER-ÇÂR TARZINDAKİ KASİDESİNİN TERCÜMESİ VE AYNÎ’NİN BU ŞİİRE YAZDIĞI NAZİREYLE MUKAYESESİ

Yıl 2026, Cilt: 15 Sayı: 1, 46 - 63, 15.03.2026

Esra Yalçıntaş , Ahmet Topal

https://izlik.org/JA89FE84GY

Öz

Çâr-ender-çâr, dört içinde dört anlamına gelen Farsça bir terkiptir. Dört unsurun karşılıklı sıralanmasıyla yapılan leffüneşir ve taksim gibi edebî sanatların bir şiire uygulandığı tarz için kullanılan edebî bir terimdir. Bu yüzden bir edebî sanat olarak değil bütün beyitlerde bu sanatların bir veya birkaçının paralellik oluşturacak şekilde yazılmasıyla oluşan şiir tarzına verilen bir isim olarak kabul edilebilir. Çâr-ender-çâr hakkında Fars edebiyatında bir makale bulunmaktadır. Türk edebiyatında da bu terimin geçtiği kaynaklar sınırlıdır. Çalışmada çâr-ender-çâr teriminin Fars ve Türk edebiyatında kullanımı hakkında genel bilgiler verilecektir. Fars edebiyatı şairlerinden Abdülvâsi-i Cebelî’nin çâr-ender-çâr tarzındaki kasidesi Türkçeye çevrilecek ve Aynî’nin kasidesi ile karşılaştırılacaktır.

Anahtar Kelimeler

Abdülvâsi-i Cebelî , Aynî , klasik edebiyat , kaside , çâr-ender-çâr

TRANSLATION OF ABDULVASI-I CEBELI’S QASIDA IN THE ÇÂR-ENDER-ÇÂR STYLE AND ITS COMPARISON WITH THE NAZIRE WRITTEN BY AYNI TO THIS POEM

https://izlik.org/JA89FE84GY

Öz

Çâr-ender-çâr is a Persian compound. It is a literary term used to describe the style in which literary devices such as leffüneşir and taksim, which involve the arrangement of four elements in a reciprocal manner, are applied to a poem. Therefore, it should be considered not as a literary device in itself, but rather as a name given to a style of poetry in which one or more of these devices are written in parallel throughout the couplets. There is an article about çâr-ender-çâr in Persian literature. In Turkish literature, the sources where this term appears are also limited. This study will provide general information about the use of the term çâr-ender-çâr in Persian and Turkish literature. Çar-ender-çar qasida by Abdülvâsi-i Cebelî, a poet of Persian literature, will be translated into Turkish and compared with the qasida by Aynî.

Anahtar Kelimeler

Abdülvâsi-i Cebelî , Aynî , classical literature , qasida , çâr-ender-çâr

Kaynakça

• Arısoy, Ş. (2018). Abdülvâsiʻ-i Cebelî’nin Farsça gazelleri (metin-çeviri-inceleme). (Tez No: 527941) [Yüksek Lisans Tezi, Atatürk Üniversitesi-Erzurum] Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
• Arslan, M. (2004). Antepli Aynî divanı. Kitabevi.
• Cebelî, A. (2536 hş.). Dîvân-ı Abdülvâsîʻ-i Cebelî tsh. Zebihullâh Safâ. 2. Baskı. Müessese-i İntişârât-i Emîr Kebîr.
• Coşkun, M. (2007). Sözün büyüsü / edebi sanatlar. Dergâh.
• Değirmençay, V. (2000). İran edebiyatında bedî’iyye veya kasîde-i masnû’a. Atatürk Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi.
• Değirmençay, V. (2006). Fünûn-i belâgat ve sınâât-ı edebî. Atatürk Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi.
• Dilçin, C. (2010). Fuzulî’nin şiiri üzerine incelemeler. Kabalcı.
• Karaismailoğlu, İ. (1988). Abdülvâsi-i Cebelî. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. (Cilt 1). TDV.
• Köksal, M, F. (2018). Sana benzer güzel olmaz - divan şiirinde nazire-. Büyüyen Ay.
• Kutlar, F, S. (2009). Klasik Türk edebiyatında çâr-ender-çâr ve kara Fazlî’nin kasidesi. Türkbilig / Türkoloji Araştırmaları Dergisi, 10(17), 92-115. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/143148.
• Öztekin, N. (1989). Derîzâde Ulvî Çelebî’nin çâr-ender-çâr ve pey-ender-pey kasîdeleri. Türk Dili ve Edebiyatı Araştırmaları Dergisi, (5), 39-65.
• Safâ, Z. (1371 hş.). Târîh-i edebiyyât der İrân, I-V. İntişârât-i Firdevs.
• Şefiyûn, S. (1390 hş.). Şi’r-i bî-mâ’na der-edebiyyât-ı fârsî ve ingilisî. Nakd-ı Edebî, 15, 165-186. https://www.academia.edu/9058497.
• Topal, A. (2017a). Klasik Türk şiirinde çâr-ender-çâr şiirler. Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi, (60), 69-94. http://dx.doi.org/10.14222/Turkiyat3776
• Topal, A. (2017b). Klasik Türk şiirinde kasîde-i masnû’a ve Nağzî’nin masnû’ kasîdeleri. Fenomen.
• Ünver, İ. (1991). Aynî, Ayıntablı. Türkiye Diyanet Vakfı İslam ansiklopedisi. (Cilt 4). TDV.