THE INFLUENCE OF SHEIKH ESREF B. AHMAD’S MAWLID ON THE NASIHATNAME OF KASIM SHAYBANI OF ANTAKYA

Öz

In the composition of nasihatnames, many sources were used. At times, the extent of such use exceeded natural limits, and it was observed that various nasihatnames contain direct quotations from different works. One such author who benefited and made quotations from various works while composing his Nasihatname is Kasim Shaybani, a 16th century poet. In the study, it was identified common expressions and similar phrasing between the author’s aforementioned work and the Mawlid of Sheikh Esref. This study was conducted to determine whether the expressions and phrasings in the Nasihatname were influenced by the Mawlid. Firstly information was provided on Sheikh Esref and Shaybani, and the sole extant copy of the Nasihatname was introduced. Subsequently, the common expressions and phrasings were presented to the attention of researchers, tracing the influence of the Mawlid extending nearly a century later. Finally, assessments were made regarding the impact of Mawlid on the Nasihatname.

Anahtar Kelimeler

• Classical Turkish literature
• nasihatname
• mawlid
• Kasim Shaybani
• Sheikh Esref b. Ahmad

ŞEYH EŞREF B. AHMED’İN MEVLİD’İNİN ANTAKYALI KÂSIM ŞEYBÂNÎ’NİN NASÎHATNÂME’SİNE TESİRİ

Öz

Nasihatnameler kaleme alınırken birçok kaynaktan istifade edilmiştir. Kimi zaman söz konusu istifadenin ölçüsü tabii sınırları aşmış ve nasihatnamelerde muhtelif eserlerden bazı bölümlerin iktibas edildiği görülmüştür. Nasîhatnâme’sinin telifi sırasında çeşitli eserlerden faydalanan ve alıntılar yapan müelliflerden biri de 16. yüzyıl şairlerinden Kâsım Şeybânî’dir. Yapılan çalışmada müellifin mezkûr eseri ile Şeyh Eşref’in Mevlid’i arasında ortak ifadelerin ve benzer söyleyişlerin bulunduğu tespit edilmiştir. Çalışma Nasîhatnâme’de geçen bahse konu ifade ve söyleyişlerin kaleme alınmasında Mevlid’in bir tesiri olup olmadığının ortaya çıkarılması amacıyla yapılmıştır. Öncelikle Şeyh Eşref ve Şeybânî hakkında bilgi verilmiş, Nasîhatnâme’nin elde bulunan tek nüshası tanıtılmıştır. Ardından Mevlid’in bir asır sonrasına uzanan etkisinin izleri sürülerek bahsi geçen ortak ifade ve benzer söyleyişler araştırmacıların dikkatine sunulmuştur. Son olarak Mevlid’in Nasîhatnâme üzerindeki tesirine dair değerlendirmelerde bulunulmuştur.

Anahtar Kelimeler

• Klasik Türk edebiyatı
• nasihatname
• mevlid
• Antakyalı Kâsım Şeybânî
• Şeyh Eşref b. Ahmed

Kaynakça

1. Başbakanlık Osmanlı arşivi (BOA). Fon: İE.EV, Dosya: 32, Gömlek: 3676, Tarih: 20/05/1112.
2. Bilgin, O. (1992). Fütüvvet-nâme. Yıldızlar.
3. Bozyiğit, E. (2025). Şeyh Eşref b. Ahmed’in Mevlid’i ve Vesîletü’n-Necât ile mukayesesi. Akademik Dil ve Edebiyat Dergisi, 9(2), 858-883. https://doi.org/10.34083/akaded.1709252
4. Canım, R. (2014). Divan edebiyatında türler. Grafiker.
5. Cebecioğlu, E. (1989). Hacı Bayram Velî ve tasavvuf felsefesi. (Tez No. 11885) [Doktora tezi, Ankara Üniversitesi-Ankara]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
6. Çağrıcı, M. (2006). Nasihat. TDV İslâm Ansiklopedisi, 32, 408-409.
7. Demir, E. (2003). Şeyh Eşref bin Ahmed’in İbret-nâme adlı mesnevisi (edisyon kritik-inceleme-metin). (Tez No. 130372) [Yüksek lisans tezi, Marmara Üniversitesi-İstanbul]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
8. Güneş, M. (2016). Fütüvvetname iyilik kitabı. Gelenek.

9. Güneş, Ö. (2001). Ma῾zeret-nâme Şeyh Eşref b. Ahmed. (Tez No. 102490) [Yüksek lisans tezi, Marmara Üniversitesi-İstanbul]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
10. Kâsım Şeybânî. (1040/1631). Cevâhirü’l-Ahbâr. Ankara Millî Kütüphane, 06 Mil Yz B 887.
11. Kâsım Şeybânî. (1092/1681). Cevâhirü’l-Ahbâr. Süleymaniye Yazma Eser Kütüphanesi, Hacı Mahmud Efendi, 6434.
12. Kâsım Şeybânî. (1113/1702). Cevâhirü’l-Ahbâr. Nuruosmaniye Yazma Eser Kütüphanesi, 34 Nk 2357.
13. Kâsım Şeybânî. (1173/1760). Cevâhirü’l-Ahbâr. Süleymaniye Yazma Eser Kütüphanesi, Hacı Mahmud Efendi, 6435.
14. Kâsım Şeybânî. (1246/1830). Cevâhirü’l-Ahbâr. Ankara Millî Kütüphane, 06 Mil Yz B 971.
15. Kâsım Şeybânî. (1259/1843). Cevâhirü’l-Ahbâr. Ankara Millî Kütüphane, 06 Mil Yz B 1026.
16. Kâsım Şeybânî. (997/1589). Nasîhatnâme. Ankara Millî Kütüphane, 06 Mil Yz A 1912. Kurʼan-ı Kerîm. Ankara: Diyanet İşleri Başkanlığı. https://kuran.diyanet.gov.tr/mushaf#reload
17. Öcalan, H. B. (2016). İnegöl’de medfûn Şeyh Kâsım Efendi ve Cevâhirü’l-Ahbâr adlı eseri. Uluslararası İnegöl Tarihi ve Kültürü Sempozyumu, 14-16 Ekim 2016, Bursa, s. 608-623.
18. Özkılınç, A., Coşkun, A., Sivridağ, A., Yüzbaşıoğlu, M. (2010). 397 numaralı Haleb livâsı mufassal tahrîr defteri (943/1536) I. Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü.
19. Pala, İ. (2006). Nasihatname. TDV İslâm Ansiklopedisi, 32, 409-410.
20. Pehlivan, E. (2001). Nasihat-nâme Şeyh Eşref b. Ahmed. (Tez No. 102560) [Yüksek lisans tezi, Marmara Üniversitesi-İstanbul]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
21. Pekolcay, A. N. ve Uçman, A. (1995). Eşrefoğlu Rûmî. TDV İslâm Ansiklopedisi. 11, 480-482.
22. Redhouse, J. W. (1890). A Turkish and English lexicon / kitâb-ı ma῾ânî-i lehce. Constantinople.
23. Steingass, F. J. (1998). A comprehensive Persian-English dictionary. Librairie du Liban.
24. Şeyh Eşref b. Ahmed. (856/1452). [İsmi tesbit edilemeyen bir mesnevi]. Yapı Kredi Araştırma Kütüphanesi, Nadir ve Yazma Eserler, 033598, 1a-54b.
25. Tan, A. (2003). Şeyh Eşref b. Ahmed’in Hayret-nâme ve Münâcât-name adlı eserlerinin edisyon kritiği ve incelemesi. (Tez No. 130644) [Yüksek lisans tezi, Marmara Üniversitesi-İstanbul]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
26. Tanrıverdi, F. (1998). Elest-nâme Şeyh Eşref b. Ahmed. (Tez No. 74057) [Yüksek lisans tezi, Marmara Üniversitesi-İstanbul]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
27. Taş, B. (2017). Antakyalı Kâsım Şeybânî hayatı, sanatı ve eserleri. TÜRÜK Uluslararası Dil, Edebiyat ve Halkbilimi Araştırmaları Dergisi, 5(11), 103-126. http://dx.doi.org/10.12992/TURUK368
28. Taş, B. (2018). Antakyalı Kâsım Şeybânî ve Nasîhatnâme’si. Kriter.
29. Tataroğlu, A. (2008). Kâsım Efendi ve Cevâhirü’l-Ahbâr. Özcan.
30. Tatcı, M. (2021). Yûnus Emre Dîvân Seçmeler. Diyanet İşleri Başkanlığı.
31. Tulum, M. (2011). 17. yüzyıl Türkçesi ve söz varlığı. Türk Dil Kurumu.