A COMPARATIVE APPROACH TO THE PORTRAIT POEMS OF FAZIL AHMET AND CAN YUCEL

Öz

Portrait poetry is defined as the verse-based description of an individual’s physical, psychological, and personality traits. Since the first period of Tanzimat literature, poets such as Namık Kemal, Tevfik Fikret, and Ali Ekrem have experimented with this genre. Fâzıl Ahmet (Aykaç), renowned for his satirical works, is also notable for portrait poems referencing literary figures, while Can Yücel’s Portreler stands as one of the first dedicated collections of verse portraits in Turkish literature. This study evaluates and analyzes the portrait poems of Fâzıl Ahmet and Can Yücel from different periods, highlighting their similarities and differences. The most prominent commonalities include a humorous style and the candid depiction of negative character traits. Regarding differences, Can Yücel addresses a more diverse range of subjects, whereas Fâzıl Ahmet’s portraits remain limited to a specific circle of individuals.

Anahtar Kelimeler

• Fâzıl Ahmet
• Can Yücel
• portrait poetry

FÂZIL AHMET VE CAN YÜCEL’İN PORTRE ŞİİRLERİNE KARŞILAŞTIRMALI BİR YAKLAŞIM

Öz

Belirli bir kişinin fiziksel, ruhsal ve kişiliğini oluşturan diğer özelliklerinin betimlenerek dize esasına bağlı bir biçimde ifade edilmesi portre şiir olarak adlandırılmaktadır. Tanzimat edebiyatının ilk döneminden itibaren şairler, portre şiir denemeleri yapmıştır. Namık Kemal, Tevfik Fikret, Ali Ekrem, portre şiir denemeleri yapan şairlerden birkaçıdır. Mizahi şiirleriyle tanınan Fâzıl Ahmet (Aykaç) de edebiyat dünyasından isimlere gönderme yaptığı portre şiirleriyle dikkat çekmektedir. Can Yücel’in Portreler’i edebiyatımızda portre üzerine oluşturulmuş ilk manzum portre kitaplarındandır. Bu araştırmada Türk edebiyatının farklı dönemlerinden Fâzıl Ahmet ve Can Yücel’in portre şiirleri, benzerlik ve farklılıklarıyla değerlendirilerek sanatçıların portre şiirleri irdelenmeye çalışılmıştır. Portre şiirlerini mizahi bir üslupla yazma, kişilerin olumsuz yönlerini açıkça dile getirme, en belirgin ortak özellikler olarak görülmüştür. Farklar yönünden irdelendiğinde de Can Yücel’in Fâzıl Ahmet’e göre daha zengin bir şahıs kadrosunun portresini ele alırken Fâzıl Ahmet’in portrelerinin belli isimlerle sınırlı kaldığı görülmüştür.

Anahtar Kelimeler

• Fâzıl Ahmet
• Can Yücel
• portre şiiri

Kaynakça

1. Akhan, N. ve Ardalı Büyükarman, D. (2021). Haiku estetiği ve Oruç Aruoba’nın haikuları üzerine yapısal bir deneme. Folklor / Edebiyat, 27(108), 1127-1138. https://doi.org/10.22559/folklor.1767
2. Akpınar, S. (2021). Can Yücel şiirinde bir varoluş biçimi olarak güzelden kaçmak. Avrasya Uluslararası Araştırmalar Dergisi, 9(26), 127-144. https://doi.org/10.33692/avrasyad.895575
3. Aktaş, H. (2010). Türk şiirinde bir mühre olarak Yahya Kemal. Uluslararası Sosyal Araştırmalar, 3(10), 32-49. https://www.sosyalarastirmalar.com/articles/trk-rnde-br-mhre-olarak-yahya-kemal-yahya-kemal-as-a-burnisher-in-turkish-poetry.pdf
4. Arslan, M. (2014). Can Yücel’in şiirlerinde toplumcu gerçekçilik ve eğitim. (Tez No. 3532759) [Yüksek lisans tezi, Dokuz Eylül Üniversitesi-İzmir]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
5. Aykaç, F. A. (1934). Hitabeler, şiirler, hicivler ve saire. Akşam.
6. Aykaç, F. A. (1952). İkinci sis tehzil, hiciv vs. Sinan Matbaası ve Neşriyat.
7. Birinci, N. (2015). Şiirin dünyası. Aydın Türklük Bilgisi, 1(1), 15-34. https://dergipark.org.tr/tr/pub/atb/issue/40076/476816
8. Çoruk, A. Ş. (1999). Fâzıl Ahmet Aykaç (hayatı ve eserleri. (Tez No. 92482) [Doktora tezi, İstanbul Üniversitesi-İstanbul] Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.

9. Çoruk, A. Ş. (2007, 10-15 Ekim). Yeni Türk edebiyatında tehzil. Z. Dilek vd. (Ed). [Sözlü bildiri]. 38. ICANAS (Uluslararası Asya ve Kuzey Afrika Çalışmaları Kongresi), Ankara.
10. Çoruk, A. Ş. (2008). Mizah şairi Fâzıl Ahmet Aykaç. Kitabevi.
11. Ener Su, A. (2022). Âyine dergisinde portre şiirler. Hacettepe Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları (HÜTAD). (37), 193-229. https://doi.org/10.20427/turkiyat.1108317   Fedai, Ö. (2019). Üç “Garip” varmış diyeler. Türk Dili, (809), 46-53. UC_GARIP_VARMIS_DIYELER..._TURK_DILI_MAYIS_2019_-libre.pdf
12. Fikret, T. (1962). Rübab-ı şikeste ve diğer eserleri, (Tertip ve Telif eden Fahri Uzun). İnkılâp.
13. Gökalp Alparslan, G. G. (2005). Türk edebiyatında somut (görsel) şiir, Türkbilig, 6(10), 3-16. https://dergipark.org.tr/tr/pub/turkbilig/issue/52787/697039
14. Gökalp, Z. (2004). Türkleşmek İslâmlaşmak muasırlaşmak, (Haz. Kemal Bek). Bordo Siyah.
15. Gökalp, Z. (2018). Kızıl elma. (Haz. Yavuz Selim Pınarbaşı). Patriot.
16. Gülgen Börklü, J. (2012). Can Yücel’in hayatı, edebî çevresi ve şiirlerinin incelenmesi. (Tez No. 310991) [Yüksek lisans tezi, Gazi Üniversitesi-Ankara]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
17. Koparan, H. S. (2022). Modern Türk edebiyatında portre şiirler (1860-2000). (Tez No. 737339) [Yüksek lisans tezi, Kastamonu Üniversitesi-Kastamonu]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
18. Özcan, N. (1996). Yahya Kemal Beyatlı’nın elçilik yılları ve diğer resmi vazifeleri, Bilig, 1, 31-38. https://bilig.yesevi.edu.tr/yonetim/icerik/makaleler/3715-published.pdf
19. Özgül, M. K. (1997). Resmin gölgesi şiire düştü-Türk edebiyatında tablo altı şiirleri. Yapı Kredi.
20. Sazyek, E. (2020). Tevfik Fikret’in “kişi şiirleri”. Turkish Studies-Language, 15(2), 963-985. https://dx.doi.org/10.29228/TurkishStudies.43665
21. Sevük, İ. H. (1934). Fâzıl Ahmet (Haz. Fâzıl Ahmet), içinde Hitabeler, şiirler, hicivler ve saire (ss. 7-13). Akşam.
22. Şimşek, Z. N. (2021). Fesli maymunlar: son dönem Osmanlı’dan erken Cumhuriyet’e evrim edebiyatı ve edebiyatın evrimi (1894-1934). (Tez No. 693862) [Yüksek lisans tezi, İhsan Doğramacı Bilkent Üniversitesi- Ankara].
23. Tansel, F. A. (1969). Mehmet Emin Yurdakul’un eserleri 1 şiirler. Türk Tarih Kurumu.
24. Tunç, G. (2018). Rüzgâra karşı duran şair etkilenme endişesi kavramı ve Yahya Kemal’in Türk şiirine etkisi. Ötüken.
25. Yücel, C. (1981). Şiir alayı (2. Baskı). Yazko.
26. Yücel, C. (2024). Portreler, (Haz. Sezai Sarıoğlu). Türkiye İş Bankası.
27. Yücel, H. Â. (1926). Yeni hayat. Hayat, 1(1), 2.
28. Yücel, H. Â. (1937). Fâzıl Ahmet hayatı ve eserleri. Cumhuriyet.