CONTENT ANALYSIS OF GRADUATE THESES ON SCHOOL PRACTICE COURSES BETWEEN 2015 AND 2024

Öz

The purpose of this research is to evaluate graduate theses on school practice courses (teaching practice and school experience) conducted in Türkiye and the Turkish Republic of Northern Cyprus (TRNC) according to various criteria. These theses were accessed via the “National Thesis Center” on the website of the Council of Higher Education (YÖK). In this study, 67 theses published between 2015 and 2024 were examined using content analysis. The data were analyzed through frequency and percentage techniques in Excel and presented using graphs. The findings indicate that approximately one-third of the theses were at the doctoral level; a higher number of theses were published in 2022, 2023, and 2024 compared to previous years; and, in terms of universities, Hacettepe, Giresun, Gazi, Anadolu, and Middle East Technical University (METU) had the highest numbers of theses. Consequently, more thesis data were collected in Ankara Province and the Central Anatolia Region. It was also found that a larger proportion of theses focused on the fields of primary school teaching and English language teaching. Furthermore, the problems encountered in the implementation of school practice courses were generally centered on prospective teachers and were found to arise from insufficient university–school collaboration.

Anahtar Kelimeler

• Teaching practice
• school experience
• content analysis

2015-2024 YILLARI ARASINDA OKUL UYGULAMALARI DERSLERİNE YÖNELİK YAPILAN LİSANSÜSTÜ TEZLERE İLİŞKİN İÇERİK ANALİZİ

Öz

Araştırmanın amacı, Türkiye’de ve KKTC’de okul uygulamaları (öğretmenlik uygulaması ve okul deneyimi) dersleri üzerine yapılan lisansüstü tezlerinin çeşitli kriterlere göre değerlendirmesini yapmaktır. Tezlere, Yüksek Öğretim Kurulu’nun web sayfasından “Ulusal Tez Merkezi” aracılığıyla ulaşılmıştır. Çalışmada, 2015-2024 yılları arasında yayınlanan 67 tez içerik analizi yöntemi ile incelenmiştir. Veriler, Excel programı ile frekans ve yüzde tekniği kullanılarak analiz edilmiş ve grafiklerle temsil edilmiştir. Elde edilen sonuçlara göre; tezlerin yaklaşık üçte birinin doktora düzeyinde olduğu; 2022, 2023, 2024 yıllarında diğer yıllara oranlar daha çok tez yayınlandığı; üniversiteler bazında en çok Hacettepe, Giresun, Gazi, Anadolu ve ODTÜ Üniversitelerinde daha çok tez yayınlandığı ve bunun sonucu olarak Ankara ilinde ve İç Anadolu Bölgesinde daha fazla tez verisinin toplandığı, sınıf ve İngilizce öğretmenliği branşlarında daha fazla tez hazırlandığı sonuçlarına ulaşılmıştır. Okul uygulamaları derslerinin yürütülmesinde karşılaşılan sorunların genel olarak öğretmen adayı merkezli olduğu ve üniversite-okul iş birliğinin yeteri kadar kurulamamasından kaynaklandığı tespit edilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Öğretmenlik uygulaması
• okul deneyimi
• içerik analizi

Kaynakça

1. Arıkan, Y. D. (2009). Bilişim teknolojileri öğretmen adayları ve öğretmenlik uygulaması dersi. Ege Eğitim Dergisi, 10(1), 1-23. https://izlik.org/JA56DN27JH
2. Arkün, S. (2011). Fakülte-okul iş birliği için sosyal medya tabanlı bir modelin geliştirilmesi: Okul uygulamaları örneği. (Tez No. 299536) [Doktora tezi, Hacettepe Üniversitesi- Ankara]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
3. Arpacı, D. (2015). An investigation on the relationship between prospective teachers’ early teacher identity and their need for cognition. (Tez No. 398391) [Yüksek lisans tezi, Gaziantep Üniversitesi-Gaziantep]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
4. Atik Kara, D. (2012). Öğretmenlik meslek bilgisi derslerinin öğretmen adaylarına öğrenme ve öğretme sürecine ilişkin yeterlikleri kazandırması yönünden değerlendirilmesi. (Tez No. 315451) [Doktora tezi, Anadolu Üniversitesi-Eskişehir]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
5. Atmiş, S. (2013). Sınıf öğretmeni adaylarının öğretmenlik uygulaması sürecini değerlendirmelerine yönelik görüşlerinin incelenmesi. (Tez No. 344497) [Yüksek lisans tezi, Karadeniz Teknik Üniversitesi-Trabzon]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
6. Avraamidou, L. (2014). Studying science teacher identity: current insights and future research directions. Studies in Science Education, 50(2), 145-179. https://doi.org/10.1080/03057267.2014.937171
7. Aydın, S., Selçuk A. ve Yeşilyurt M. (2007). Öğretmen adaylarının - okul deneyimi-II dersine ilişkin görüşleri (Yüzüncü Yıl Üniversitesi örneği). Yüzüncü Yıl Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 4(2), 75-90. https://izlik.org/JA76HK64KC
8. Başar, B., Gönül, A. ve Demir, M. K. (2020). Öğretmenlik uygulaması dersine ilişkin yapılan tezlerin değerlendirilmesi. Ihlara Eğitim Araştırmaları Dergisi, 5(2), 220-237. htps://doi.org/10.47479/ihead.742796

9. Beauchamp, C. ve Thomas, L. (2009). Understanding teacher identity: an overview of issues in the literature and implications for teacher education. Cambridge Journal of Education, 39 (2), 175-189. https://doi.org/10.1080/03057640902902252
10. Beijaard, D., Verloop, N. ve Vermunt, J. D. (2000). Teachers’ perceptions of professional identity: an exploratory study from a personal knowledge perspective. Teaching and Teacher Education, 16 (7), 749-764. https://doi.org/10.1016/S0742-051X(00)00023-8
11. Biçer, N. (2023). Öğretmen adaylarının öğretmenlik uygulaması dersine ilişkin algıları ile öğretmenlik mesleğine bağlılıkları arasındaki ilişkinin incelenmesi. (Tez No. 820720) [Yüksek lisans tezi, Osmangazi Üniversitesi-Eskişehir]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
12. Boaduo, N. A. P., Milondzo, K. S. ve Gumbi, D. (2011). Teacher education and training for Africa in the 21.st century: What form should it take?. Educational Research and Review, 6(1), 1-16. https://doi.org/10.5897/ERR.9000320
13. Boyacı, Z. (2024). Ders imecesi modelinin öğretmen adaylarının öğretmenlik uygulaması sürecindeki gelişimlerine yansımaları. (Tez No. 892697) [Doktora tezi, Gazi Üniversitesi-Ankara]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
14. Bozkuş, K. ve Marulcu, İ. (2016, 5-8 Mayıs). Öğretmen adaylarına göre etkili öğretmen nitelikleri [Sözlü bildiri]. 8. Uluslararası Eğitim Araştırmaları Kongresi, Çanakkale.
15. Carlson, H. L. (1999). From practice to theory: a social constructivist approach to teacher education, Teachers And Teaching: Theory And Practice, 5(2), 203-218.
16. Cengiz, H. (2024). Öğretmenlik uygulaması dersinin sınıf öğretmeni adaylarının mesleki kimlik algılarına ve mesleki kimlik tipolojilerine etkisi. (Tez No. 895283) [Yüksek lisans tezi, Muğla Sıtkı Kocaman Üniversitesi-Muğla]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
17. Cheung, H. Y. (2008) Measuring the professional identity of Hong Kong in-service teachers, Journal of In-Service Education, 34(3), 375-390. https://doi.org/10.1080/13674580802003060
18. Çelikten, M., Şanal, M. ve Yeni, Y. (2005). Öğretmenlik mesleği ve özellikleri. Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 1(19), 208-217. https://izlik.org/JA43AJ82DZ
19. Çepni, O. ve Aydın, F. (2015). Coğrafya öğretmen adaylarının öğretmenlik uygulaması dersi kapsamında karşılaştığı sorunlar ve çözüm önerileri. Türkiye Sosyal Araştırmalar Dergisi, 19(2), 285-304. https://doi.org/10.20296/tsad.00711
20. Çermik, H., Doğan, B. ve Şahin, A. (2011). Öğretmen adaylarında iz bırakan öğretmenlerle yaşanılan deneyimlerin meslek tercihleri açısından incelenmesi. Education Sciences, 6(4), 2675-2688. https://izlik.org/JA99AX69MD
21. Çetinkaya, E. ve Kılıç, D. (2017). Öğretmenlik uygulaması dersinin etkililik düzeyinin okul yöneticisi, sınıf öğretmeni ve öğretmen adayı görüşlerine göre incelenmesi. Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 21(2), 561-571. https://izlik.org/JA78FG87EF
22. Çetinkaya, S. (2023). Uygulama öğretmenlerinin özyeterlik algıları ile yüz yüze ve uzaktan eğitimle yürütülen öğretmenlik uygulaması dersi hakkındaki görüşlerinin incelenmesi. (Tez No. 835859) [Yüksek lisans tezi, Giresun Üniversitesi-Giresun]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
23. Demirtaş, H., Cömert, M. ve Özer, N. (2014). Öğretmen adaylarının özyeterlik inançları ve öğretmenlik mesleğine ilişkin tutumları. TED Eğitim ve Bilim, 36(159), 96-110. https://doi.org/10.15390/ES.2011.910
24. Duru, S. (2006). The influences on teacher identity and the suggestions for the new teacher identities. Eurasian Journal of Educational Research, 22, 121-131. http://acikerisim.pau.edu.tr:8080/xmlui/handle/11499/25830
25. Eskicumalı, A. (2002). Öğretmenlik mesleğine giriş. Y. Özden (Ed.), Eğitim, öğretim ve öğretmenlik mesleği içinde (s. 1-31). Pegem
26. Eurydice. (2015). The teaching profession in europe: practices, perceptions, and policies. Eurydice Report, Publications Office of the European Union.
27. Flores, M. A. (2016). Teacher Education Curriculum, in. J. Loughran ve M. L. Hamilton (Eds.) International Handbook of Teacher Education, (pp. 187-230). Dordrecht: Springer Press.
28. Gedik, N. ve Göktaş, Y. (2015). Aday öğretmenler için okul deneyimi ve öğretmenlik uygulaması (s. 68-98). Ankara: Anı
29. Gökçe, E. ve Demirhan, C. (2005). Öğretmen adaylarının ve ilköğretim okullarında görev yapan uygulama öğretmenlerinin öğretmenlik uygulaması etkinliklerine ilişkin görüşleri. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Dergisi, 38 (1), 43-71. https://doi.org/10.1501/Egifak_0000000108
30. Grossman, P., Hammerness, K. ve McDonald, M. (2009). Redefining teaching, reimagining teacher education, Teachers and Teaching, 15 (2), 273-289. Doi: https://doi.org/10.1080/13540600902875340
31. Grudnoff, L. (2011). Rethinking the practicum: limitations and possibilities. Asia-Pacific Journal of Teacher Education, 39(3), 223-234. https://doi.org/10.1080/1359866X.2011.588308
32. Gülmez Dağ, G. (2012). Effectiveness of early childhood teacher education programs perceptions of early childhood teachers. (Tez No. 321045) [Yüksek lisans tezi, Orta Doğu Teknik Üniversitesi-Ankara]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
33. Gündoğdu, K., Altin, M., Üstündağ, N. ve Altay, B. (2018). Öğretmen adayları öğretmenlik uygulamasında yeterli mi? (Bir olgu bilim çalışması). Adnan Menderes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 5(1), 150-166. https://doi.org/10.30803/adusobed.338417
34. Karadağ, R. ve Akkaya, A. (2013). İlk okuma yazma öğretimi dersinde mikro öğretim uygulamalarına ilişkin öğretmen adaylarının görüşleri. Ahi Evran Üniversitesi Kırşehir Eğitim Fakültesi Dergisi, 14(2), 39-59. https://izlik.org/JA72KA69SA
35. Karadüz, A., Eser, Y., Şahin, C. ve İlbay, A. (2014). Eğitim fakültesi son sınıf öğrencilerinin görüşlerine göre öğretmenlik uygulaması dersinin etkililik düzeyi. Mustafa Kemal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 6(11), 440-453. https://izlik.org/JA45ZM98XB
36. Karalı, M., A. (2018). Sosyal bilgiler öğretmen adaylarının meslek öncesi öğretmen kimlik düzeyleri ile olası benlikleri arasındaki ilişkinin incelenmesi. (Tez No. 514704) [Yüksek lisans tezi, Uşak Üniversitesi-Uşak]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
37. Kırksekiz, A., Uysal, M., İşbulan, O, Akgün, Ö. E., Kıyıcı, M. ve Horzum, M. B. (2015). Okul deneyimi ve öğretmenlik uygulaması derslerine eleştirel bir bakış: problemler, beklentiler ve çözüm önerileri. Bartın Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 4(2), 433-451. https://doi.org/10.14686/buefad.v4i2.1082000250
38. Koç, C. ve Yıldız, H. (2012). Öğretmenlik uygulamasının yansıtıcıları: günlükler. Eğitim ve Bilim, 37(164), 223-236. https://doi.org/10.15390/ES.2012.1039
39. Kozikoğlu, İ. ve Senemoğlu, N. (2018). Hizmet öncesi eğitimin yeterliğine ilişkin öğretmen algı ölçeğinin geliştirilmesi: geçerlik ve güvenirlik çalışması. Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 15(1), 552-576. https://dergipark.org.tr/tr/pub/yyuefd/issue/40566/495620
40. Köse, A. (2016). Okul yöneticilerinin görüşlerine göre aday öğretmen yetiştirme sürecinin değerlendirilmesi. Abant İzzet Baysal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 16(3), 924-944. https://izlik.org/JA49DA97AK
41. Köse, E. ve Caner, H. N. (2022). 2015-2020 yılları arasında öğretmenlik uygulaması dersi üzerine Türkiye’de yapılan çalışmalara ilişkin içerik analizi. Ahi Evran Üniversitesi Kırşehir Eğitim Fakültesi Dergisi, 23(1), 1221-1267. https://doi.org/10.29299/kefad.927275
42. Lamote, C. ve Engels. N. (2010). The development of student teachers’ professional identiy. European Journal of Teacher Education, 33(1), 3-18. https://doi.org/10.1080/02619760903457735
43. Lasky, S. (2005). A sociocultural approach to understanding teacher identity, agency and professional vulnerability ın a context of secondary school reform. Teaching and Teacher Education, 21(8), 899-916. https://doi.org/10.1016/j.tate.2005.06.003
44. Liston, D., Borko, H. ve Whitcomb, J. (2008). The teacher educator’s role in enhancing teacher quality. Journal of Teacher Education, 59(2), 111-116. https://doi.org/10.1177/0022487108315581
45. Miles, M. B. ve Huberman, A. M. (1994). Qualitative data analysis: an expanded sourcebook. Sage. Millî Eğitim Bakanlığı [MEB]. (2017). Öğretmenlik mesleği genel yeterlikleri. MEB.
46. Nayır, F. ve Çınkır, Ş. (2014). Mentor teachers, administrators and pedagogical formation students’ problems associated with teaching practice and possible recommendations. International Journal of Curriculum and Instructional Studies (IJOCIS), 4(7), 71-86. https://ijocis.epo-der.org/wp-content/uploads/2025/01/4_7_06_2014.pdf
47. Ömür, Y. E. ve Bavlı, B. (2020). Standart sınavlar ve dönüşen öğretmen kimliği. Journal of Economy Culture and Society, 61(1). https://doi.org/10.26650/JECS2019-0101
48. Özdemir, Y. B. (2010). Öğretmen kimliği: Sınıf öğretmenleri üzerine sosyolojik bir çalışma (Malatya örneği). (Tez No. 253964) [Yüksek lisans tezi, Fırat Üniversitesi-Elazığ]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
49. Paker, T. (2008). Öğretmenlik uygulamasında öğretmen adaylarının uygulama öğretmeni ve uygulama öğretim elemanının yönlendirmesiyle ilgili karşılaştıkları sorunlar. Pamukkale Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 23(23), 132-139. https://izlik.org/JA27MA23JT
50. Petek, B. (2014). Öğretmenlik uygulaması dersinin sosyal bilgiler öğretmen adaylarının mesleki yeterlikleri üzerindeki etkisi (Erzurum örneği). (Tez No. 366528) [Yüksek lisans tezi, Atatürk Üniversitesi-Erzurum]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
51. Sayan, H. (2015). Eğitim ve öğretmen. Çankırı Karatekin Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 6(2), 585-596. https://izlik.org/JA55WR93YA
52. Saylan, N. (2013). Sürekli değiştirilen öğretmen yetiştirme sistemi. Uluslararası Eğitim Programları ve Öğretim Çalışmaları Dergisi, 3(6), 9-19. https://ijocis.epo-der.org/wp-content/uploads/2025/01/3_6_12_2013.pdf
53. Seçer, Z., Çeliköz, N. ve Kayılı, A. G. G. (2010). Okul öncesi öğretmenliği okul uygulamalarında yaşanan sorunlar ve çözüm önerileri. Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 7(1), 128-152. https://izlik.org/JA74YY86BC
54. Selçuk, Z., Palancı, M., Kandemir, M. ve Dündar, H. (2014). Eğitim ve bilim dergisinde yayınlanan araştırmaların eğilimleri: İçerik analizi. Eğitim ve Bilim, 39(173), 430-453. https://dx.doi.org/10.15390/eb.v39i173.3278
55. Soydaş, M. (2020). Öğretmenlerin mesleki kimlik ve mesleki gelişime ilişkin görüşleri. (Tez No. 618614) [Yüksek lisans tezi, Bahçeşehir Üniversitesi-İstanbul]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
56. Sözbilir, M. ve Kutu, H. (2008). Development and current status of science education research in Turkey. Essays in Education [Special issue], 1-22. https://www.researchgate.net/publication/253739474_Development_and_Current_Status_of_Science_Education_Research_in_Turkey
57. Şahin, E. ve Özkılıç, R. (2005). Okul öncesi eğitimi öğretmen adaylarının uygulama dersleri için hazırlanan uygulama kılavuzu hakkındaki görüşleri. Gazi Üniversitesi Gazi Eğitim Fakültesi Dergisi, 25(2), 115-133. https://izlik.org/JA28JE73YM
58. Şişman, M. (2002). Öğretmenliğe giriş. Pegem.
59. Tekin, S. ve Ayas, A. (2006). Kimya öğretmenlerinin hizmet-içi eğitim ihtiyaçlarının belirlenmesi: Trabzon örneği. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 31(31), 169-178. https://izlik.org/JA32BY27UC
60. Tok, Ş. (2010). The problems of teacher candidate’s about teaching skills during teaching practice. Procedia - Social and Behavioral Sciences, 2(2), 4142-4146. https://doi.org/10.1016/j.sbspro.2010.03.654
61. Tuncer, M. ve Berkant, H. G. (2018). “Öğretmen yetiştirme programlarının özellikleri”. M. Ergün, B. Oral ve T. Yazar (Ed.), Öğretmen yetiştirme sistemimiz içinde, (s. 93-127). Pegem.
62. Turgut, M., Yılmaz, S. ve Firuzan, A. R. (2008). Okul deneyimi uygulama sürecinin değerlendirilmesi üzerine bir araştırma. Bilim, Eğitim ve Düşünce Dergisi, 8(2), 1-26.
63. Wagler, R. R. (2007). Assessing the impact of vicarious experiences on preservice elementary science teacher efficacy and preservice elementary teacher efficacy. Oklahoma State University.
64. Yalın Uçar, M. (2012). Öğretmenlik uygulamasına ilişkin durum çalışması. Kuram ve Uygulamada Eğitim Bilimleri, 12(4), 2654-2659. https://eric.ed.gov/?id=EJ1002868&utm
65. Yavuz, C. (2010). Teacher identity: An investigation of personal and professional experiences of Turkish efl teachers. (Tez No. 278028) [Yüksek lisans tezi, Gazi Üniversitesi-Ankara]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
66. Yeşilyurt, E., ve Semerci, Ç. (2011). Uygulama öğretmenlerinin uygulama sürecinde karşılaştıkları sorunlar ve çözüm önerileri. Akademik Bakış Dergisi, 27, 1-23.
67. Yıldırım, A. ve Şimşek, H. (2021). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Seçkin.
68. Yirmibeş, A. (2017). Öğretmenlerin aktivist ve teknisyen mesleki kimliklerinin psikolojik iyi oluşları ile ilişkisi. (Tez No. 484071) [Yüksek lisans tezi, Hacettepe Üniversitesi-Ankara]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
69. YÖK. (1998). Eğitim fakülteleri öğretmen yetiştirme programlarının yeniden düzenlenmesi. http://www.yok.gov.tr/egitim/ogretmen/ogretmen_yetistirme_lisans/rapor.doc
70. Živković, P. (2013). Professional development and teachers professional identity: Self assessment in Republic of Serbia. Journal of Educational and Instructional Studies in The World, 3(1), 150-158. https://arastirmax.com/tr/system/files/dergiler/116392/makaleler/3/1/arastrmx_116392_3_pp_150-158.pdf