ARGO VE ORHAN KEMAL’İN NİTELİK BİLDİREN ARGO SÖZ VARLIĞI

Öz

Bu çalışmanın amacı Orhan Kemal’in eserlerinde yer alan ve karakterlerin çeşitli özelliklerini ifade eden (fiziksel, ahlaki ve davranışsal özellikler, kişilik, yaş, ekonomik durum vb.) argo söz varlığını ortaya koymak ve bunlarla ilgili değerlendirmelerde bulunmaktır. Yazarın roman ve öykü türünde kaleme aldığı 21 eserden yola çıkılarak yapılan inceleme sonucunda, bu doğrultuda kullanılan 127 argo tespit edilmiştir. Bu argo kullanımlar ifade ettikleri anlamlara göre dört ana başlık ve 16 alt başlıkta değerlendirilmiştir. Değerlendirme sonucunda argo ifadelerin daha çok aptallık, kabalık, ahlaksızlık, düzenbazlık, işe yaramazlık, iffetsizlik, fuhuş, kabadayılık gibi olumsuz çağrışımı yüksek alanlarda yoğunlaştığı belirlenmiştir. Sonuç olarak Orhan Kemal’in nitelik bildiren argo söz varlığının karakterlerin eğitim düzeyleri, sosyal çevreleri, ahlaki durumları ve kişilikleri hakkında önemli ipuçları sunduğu anlaşılmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Türkçe
• argo
• söz varlığı
• Orhan Kemal

SLANG AND THE QUALITATIVE SLANG VOCABULARY IN ORHAN KEMAL’S WORKS

Öz

The aim of this study is to reveal the slang vocabulary found in Orhan Kemal’s works that expresses various characteristics of the characters (physical, moral, and behavioral characteristics, personality, age, economic status, etc.) and to make assessments regarding them. Based on an analysis of 21 works written by the author in the form of novels and short stories, 127 slang terms used in this context were identified. These slang expressions were evaluated under four main headings and 16 subheadings according to their meanings. The evaluation revealed that slang expressions were concentrated in areas with highly negative connotations, such as stupidity, rudeness, immorality, trickery, uselessness, indecency, prostitution, and thuggery. In conclusion, it was understood that Orhan Kemal’s quality-describing slang vocabulary provides important clues about the characters’ educational levels, social environments, moral situations, and personalities.

Anahtar Kelimeler

• Turkish
• slang
• vocabulary
• Orhan Kemal

Kaynakça

1. Akar, A. (2014). Türk Sözlükbiliminde tanımsız bir alan: sövgü sözleri. Dil Araştırmaları, 14(14), 27-33. https://izlik.org/JA33TE47FR
2. Aksan, D. (1998). Her Yönüyle Dil Ana Çizgileriyle Dilbilim 1. TDK.
3. Aktunç, H. (1998). Türkçenin büyük argo sözlüğü (tanıklarıyla). Yapı Kredi.
4. Aliş, Ş. (2016). “Hüseyin Rahmi Gürpınar’ın Şıpsevdi romanında argo kullanımı.” (Ed.) E. Gürsoy Naskali & E. Şahin, Argo. ka kitap.
5. Allan, K., & Burridge, K. (2006). Forbidden words taboo and the censoring of language. Cambridge University.
6. Altun, N. (2016). “Anlam bilimi açısından argo.” (Ed.) E. Gürsoy Naskali & E. Şahin, Argo. ka kitap.
7. Altundaş, C. (2020). Orhan Kemal’in hikâyelerinde suç ve suçlu. Akademik Dil ve Edebiyat Dergisi, 4(3), 379-401. https://doi.org/10.34083/akaded.773549
8. Arkan, Ö. K. (2016). “Argo ve Beyoğlu argosu.” (Ed.) E. Gürsoy Naskali & E. Şahin, Argo. ka kitap.

9. Arslan, M. (2009). Argo kitabı. Kitabevi.
10. Arslan, M. (2015). Argo. Türk Dili Dergisi, (109), 196-221. https://tdk.gov.tr/wp-content/uploads/2015/12/20151225Mehmet%20Aslan%20%20Dilin%20Halleri%20Argo.pdf
11. Aydın, M. (2017). “Lugat-ı Garîbe. Kültür tarihimizde gizli diller ve şifreler.” (Ed.) E. Gürsoy Naskali & E. Şahin, Argo. ka kitap.
12. Aydoğan, B. (2008). Orhan Kemal’in öykülerindeki tekrarlar. Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 17(1), 31-52. https://izlik.org/JA48TZ32FA
13. Ayverdi, İ. (2010). Misalli büyük Türkçe sözlük. Kubbealtı.
14. Bezirci, A. (1984). Orhan Kemal. Tekin.
15. Briz, A. (1996). El español colloquial: situación y uso. Arco Libros.
16. Bulunmaz, B. (2012). Türk basın tarihi içerisinde Demokrat Parti dönemi ve sansür uygulamaları. Öneri, 10(37), 203-214. https://izlik.org/JA85RW38RD
17. Burke, D. (1998). Without slang and idioms, students are in the dark. ESL Magazine, 1(5), 20-23. https://www.scribd.com/document/79721820/Without-Slang-and-Idioms
18. Coleman, J. (2012). The life of slang. Oxford University.
19. Çetin, N. (2003). Roman çözümleme yöntemi. Öncü.
20. Çetişli, İ. (1998). Batı edebiyatında edebî akımlar. Kardelen.
21. Çifçi, M. (2006). Argonun niteliği ve argoya bakış açımız. Türk Dünyası İncelemeleri, 6(2), 297-301. https://izlik.org/JA93AZ59MF
22. Devellioğlu, F. (1980). Türk argosu- inceleme, sözlük. Aydın.
23. Eble, C. (1996). Slang & sociability: in-group language among college students. University of North Carolina.
24. Ersoylu, H. (2004). Türk argosu üzerinde incelemeler. L&M.
25. Garcia, B. E. (2017). Slang knowledge among non-native students of English and Spanish. (Tez No. 174091) [Yüksek lisans tezi, Jaume I University-Castellón] http://hdl.handle.net/10234/174091
26. Güneş, İ. T. (2016). Ağır Roman’da argo kullanımı ve eserin söz varlığına etkisi. Atatürk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi, (55), 305-317. https://izlik.org/JA99WR68KF
27. Gürbüz, S., & Şahin, F. (2018). Sosyal bilimlerde araştırma yöntemleri. Seçkin.
28. Hız, N. (2021). Bir şehir sözlüğü: Orhan Kemal’in Adana’sı. Everest.
29. İmer, K. (2016). “Türkçe Sözlük’teki argo ögeler.” (Ed.) E. Gürsoy Naskali & E. Şahin, Argo. ka kitap.
30. Karaağaç, G. (2022). Dil bilimi terimleri sözlüğü. TDK.
31. Kefeli, E. (2016). “Edebiyat argo ilişkisi.” (Ed.) E. Gürsoy Naskali & E. Şahin, Argo. ka kitap.
32. Koç, A. (2016). “Argoda kadın.” (Ed.) E. Gürsoy Naskali & E. Şahin, Argo. ka kitap.
33. Mangır, M. (2011). Osman Cemal Kaygılı’nın söz varlığında argo. Türklük Bilimi Araştırmaları, (30), 233-252. https://izlik.org/JA87HM36WJ
34. Mencken, H. L. (1970). The American language. Alfred A. Knopf.
35. Narlı, M. (2020). Orhan Kemal romancılığının nitelikleri / yenilikleri. Akademik Dil ve Edebiyat Dergisi. 4(3), 33-44. https://doi.org/10.34083/akaded.750160
36. Özaydın Yakıştıran, B. (2020). Orhan Kemal’in hayatını otobiyografik romanlarından okumak. Akademik Dil ve Edebiyat Dergisi, 4(3), 355-378. https://doi.org/10.34083/akaded.744879
37. Özkan, N. (2016). “Gizli dil olarak argonun fonksiyonu üzerine.” (Ed.) E. Gürsoy Naskali & E. Şahin, Argo. ka kitap.
38. Partridge, E. (1954). Slang today and yesterday. Routledge & Kegan Paul Ltd.
39. Sağol, G. (2002). “Argo Sözlükleri.” (Ed.) E. Gürsoy Naskali & G. Sağol, Türk kültüründe argo. Stichting SOTA.
40. Şen, M. (2016). “Argo kelimeleri üzerine.” (Ed.) E. Gürsoy Naskali & E. Şahin, Argo. ka kitap. Türk Dil Kurumu. (t.y.). Güncel Türkçe sözlük. https://sozluk.gov.tr/ Erişim tarihi: 10-18 Eylül 2025.
41. Uğurdağ, C. (2020). Orhan Kemal’in Ekmek Kavgası adlı hikâye kitabında temalar. Akademik Dil ve Edebiyat Dergisi, 4(3), 335-345. https://doi.org/10.34083/akaded.759516
42. Yağmur, K., & Boeschoten, H. (2016). “Dilbilim yöntemleri ışığında argonun incelenmesi.” (Ed.) E. Gürsoy Naskali & E. Şahin, Argo. ka kitap.
43. Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2018). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Seçkin.