DIVANS AS A SOURCE OF BIOGRAPHICAL INFORMATION: THE EXAMPLE OF HÜSEYİN VASSÂF DIVAN

Öz

This study attempts to highlight the contribution of divans, one of the primary sources of classical Turkish literature, to biographical literature. The Divan of Hüseyin Vassâf was selected as a sample for this study due to its extensive biographical information. This study, which aims to contribute to literature in general and biographical literature in particular through readings of divans from different perspectives, employed content analysis and documentation methods from qualitative research methodologies. The biographical data identified has been classified and evaluated. Based on the content of the poems and the records of information written before the poems, it has been understood that the Vassâf Divan, a biographical work, provides data directly or indirectly to other disciplines. By blending the traditional style of biographical writing with his skill in aruz, Hüseyin Vassâf presents snapshots of people's lives, inviting the reader to accompany him on his own journey.

Anahtar Kelimeler

• Classical Turkish literature
• biography
• autobiography
• divan
• Hüseyin Vassâf
• Hüseyin Vassâf’s Divan

BİYOGRAFİK BİLGİNİN KAYNAĞI OLARAK DİVANLAR: HÜSEYİN VASSÂF DİVANI ÖRNEĞİ

Öz

Bu çalışmada, klasik Türk edebiyatının ana kaynaklardan biri olan divanların biyografi literatürüne katkısı ortaya konmaya çalışılmıştır. Çok sayıda biyografik bilgi içermesi sebebiyle Hüseyin Vassâf Divanı bu çalışmaya örneklem olarak seçilmiştir. Divanlar üzerinde farklı perspektiflerden yapılacak okumalar ile genelde edebiyat özelde ise biyografi literatürüne katkı sağlamanın hedeflendiği bu çalışmada, nitel araştırma yöntemlerinden içerik analizi ve dokümantasyon yöntemine başvurulmuştur. Kişilerin doğum ve ölüm tarihleri ile mekânları, aile ve dost bağları, meslekleri, eserleri ve inanç dünyalarına yönelik tespit edilen biyografik veriler tasnif edilip değerlendirilmiştir. Manzumelerin muhtevasından ve manzumelerden önce kaleme alınan bilgi kayıtlarından hareketle manzum bir terâcim-i ahvâl olarak nitelemenin mümkün olduğu Vassâf Divanı’nın, başta edebiyat tarihi olmak üzere İslam dini, tasavvuf, tarih, mimarî ve sosyal hayat gibi farklı disiplinlere doğrudan ya da dolaylı olarak veri sağladığı anlaşılmıştır. Geleneksel biyografi yazım üslubunu aruzdaki maharetiyle harmanlayarak kişilerin hayatlarına dair kesitler sunan Hüseyin Vassâf’ın, okuru kendi serencâmına da eşlik ettirdiği görülmüştür.

Anahtar Kelimeler

• Klasik Türk edebiyati
• biyografi
• otobiyografi
• divan
• Hüseyin Vassâf
• Hüseyin Vassâf Divanı

Kaynakça

1. Akkuş, M. (2011). XX. asırda hazırlanmış bir sûfîler biyografisi Sefîne-i Evliyâ ve kültür tarihimizdeki yeri. Filiz Kılıç (Ed.), Prof. Dr. Mustafa İsen adına uluslararası klasik Türk edebiyatında biyografi sempozyum bildirileri (s. 3-14). Atatürk Kültür Merkezi.
2. Akyıldız, A. (2017). İnsanı yazmak: 19. yüzyıl Osmanlı biyografi yazıcılığı ve problemleri üzerine bir değerlendirme. Osmanlı Araştırmaları, 50(50), 219-242. https://doi.org/10.18589/oa.591635
3. Hüseyin Vassâf (2012). Divan. Mustafa Tatcı & Mehmet Akkuş & İsmail Kasap (Haz.). Kırkambar.
4. Hüseyin Vassâf (2015). Sefine-i Evliya. Mehmet Akkuş & Ali Yılmaz (Haz.). Kitabevi.
5. İnal, İ. M. K. (2013). Son asır Türk şairleri. M. Ayşegül Çelepoğlu (Haz.). Atatürk Kültür Merkezi.
6. Kurnaz, C. & Tatcı, M. (1999). Hüseyin Vassaf. TDV İslam Ansiklopedisi, 19, 18-19. https://islamansiklopedisi.org.tr/huseyin-vassaf
7. Öner, H. (2022). Biyografik romanda kurgu. Mehmet Şahin Yavuzer & Nusret Yılmaz (Ed.), Romanın kurgusu kurgunun romanı (s. 43-54). Grafiker.
8. Taşdelen, A. M. (2024). Hüseyin Vassâf ve tasavvuf tarihindeki yeri. (Tez No: 871081) [Doktora tezi, Marmara Üniversitesi-İstanbul]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.

9. Tatcı, M. (2000). Son devir Mevlevîliği için bir kaynak: Hüseyin Vassaf Beyin Divânı. Uluslararası Mevlânâ Bilgi Şöleni. (s. 231-269). Kültür Bakanlığı. https://makale.isam.org.tr/items/1f9e1701-d376-4016-aabd-12d43e2a6376
10. Tolasa, H. (2002). Sehî, Latifî ve Âşık Çelebi tezkirelerine göre 16. yüzyılda edebiyat araştırma ve eleştirisi. Akçağ.
11. Turan, S. & Çetin, K. (2011). Biyografik bilgi bakımından divanlar: Nâbî Divanı örneği. Filiz Kılıç (Ed.), Prof. Dr. Mustafa İsen adına uluslararası klasik Türk edebiyatında biyografi sempozyum bildirileri (s. 609-628). Atatürk Kültür Merkezi.
12. Tüfekçi, H. (2022). Muhammed Vahyî Efendi’nin gözden kaçmış bir manzûmesi: Sünbüliyye Silsile-nâmesi. CUJOSS Faculty of Letters Journal of Social Sciences 46(1), 123-138. https://izlik.org/JA63BN65UB
13. Uzun, M. & Arslan, A. T. (2010). Takriz. TDV İslam Ansiklopedisi. 39, 472-474. https://islamansiklopedisi.org.tr/takriz