AZERBAYCAN’IN BAĞIMSIZLIK MÜCADELESİNDE RESULZÂDE’NİN TARİHSEL ROLÜ: ELÇİN’İN MƏMMƏD ƏMİN RƏSULZADƏ İSİMLİ ESERİNDEKİ TEMSİL ÜZERİNE BİR İNCELEME

Öz

Azerbaycan’ın bağımsızlık mücadelesinde çok önemli bir yere sahip olan Mehmet Emin Resulzâde azmi, millî kimliğin kazanılmasındaki etkisi, teşkilatçı özelliği, vatan, bayrak sevgisi ve çok yönlü kişiliğiyle Türk tarihine, özellikle de Azerbaycan’ın siyasi hayatına damga vurmuş şahsiyetlerden biridir. Bu çalışmada Azerbaycan’ın bağımsızlık mücadelesinde Resulzâde’nin tarihsel rolü ortaya konulmuş, Elçin’in Məmməd Əmin Rəsulzadə isimli eserinde bu rolün nasıl temsil edildiği incelenmiştir. Böylece tarihsel gerçeklik ile yazarın bakış açısı arasındaki ilişki değerlendirilmiştir. Azerbaycan’ın özgürlüğüne kavuşma merhaleleri ve Mehmet Emin Resulzâde’nin ilmî, fikri, siyasi ve edebî hayatı farklı kaynaklar temelinde ele alınmıştır. Çalışmada metin analizi tercih edilmiş ve farklı kaynaklar üzerinden bir karşılaştırma yapılmıştır. Rəsulzâde’nin Azerbaycan’ın bağımsızlık mücadelesindeki rolünün Elçin’in Məmməd Əmin Rəsulzadə eserinde nasıl temsil edildiği, bu temsil ile tarihsel gerçekliğin örtüştüğü veya ayrıştığı hususlar dikkatlere sunulmuştur.

Anahtar Kelimeler

• Mehmet Emin Resulzâde
• Elçin
• Azerbaycan
• bağımsızlık mücadelesi

MƏMMƏD ƏMIN RƏSULZADƏ’S HISTORICAL ROLE IN AZERBAIJAN’S INDEPENDENCE STRUGGLE: AN ANALYSIS OF REPRESENTATION IN ELÇİN’S WORK TITLED MƏMMƏD ƏMIN RƏSULZADƏ

Öz

Mehmet Emin Resulzâde, who played a pivotal role in Azerbaijan’s struggle for independence, is one of the figures who has left an indelible mark on Turkish history and particularly on Azerbaijan’s political life through his determination, his influence in the forging of national identity, his organisational skills, his love for his homeland and the flag, and his multifaceted personality. This study reveals Resulzâde's historical role in Azerbaijan's struggle for independence and examines how this role is represented in Elçin’s work Məmməd Əmin Rəsulzadə. Thus, the relationship between historical reality and the author's perspective is evaluated. The stages of Azerbaijan's journey to freedom and Mehmet Emin Resulzâde’s scientific, intellectual, political and literary life are addressed based on various sources. Text analysis was preferred in the study, and a historical comparison was made using different sources. The study highlights how Resulzâde’s role in Azerbaijan's struggle for independence is represented in Elçin’s work Məmməd Əmin Rəsulzadə, and the ways in which this representation coincides with or diverges from historical reality.

Anahtar Kelimeler

• Mehmet Emin Resulzâde
• Elçin
• Azerbaijan
• Independence Struggle

Kaynakça

1. Ağayev, R. (2010). M. Emin Resulzâde ve Azerbaycan Demokratik Cumhuriyeti (28 Mayıs 1918). Journal of Turkish Research Institute. 15. https://izlik.org/JA52SD54PA
2. Ahmedova, F. (2005). Azərbaycan dövlətçilik tarixində M.Ə. Rəsulzadənin yeri. Hamlet İsahanlı (Ed.), Məhəmməd Əmin Rəsulzadə və ictimai-siyasi ideallar içinde (s. 17-45). Khazar University.
3. Ahmedova, F. (2024). Məhəmməd Əmin Rǝsulzadǝ-millî dirilik məfkurəsindən millî cümhuriyyətə doğru. BENGİ Dünya Yörük-Türkmen Araştırmaları Dergisi, 2, 318-337. https://doi.org/10.58646/bengi.1465982
4. Akın, Ü. (2020). Azerbaycan istiklâline adanmış bir ömür: Abdulvahap Yurtsever. OPUS International Journal of Society Researches, 16(31), 4559-4587. https://doi.org/10.26466/opus.691118
5. Akpınar, Y. (2008). Resulzâde, Mehmed Emin. TDV İslâm Ansiklopedisi içinde. 35, 2-5. https://islamansiklopedisi.org.tr/resulzade-mehmed-emin
6. Aslanlı, A., Kurban, V. (2016). Azerbaycan-Türkiye ilişkileri ve sivil toplum kuruluşları. Marmara Türkiyat Araştırmaları Dergisi. 3(1), 31-43. https://izlik.org/JA33AK43JG.
7. Budak, A. (2018). Müsavat partisinin 1911-1922 yılları arasındaki faaliyetleri. Fırat University Journal of Social Sciences, 28(2), 333-343. https://doi.org/10.18069/firatsbed.460965
8. Elçin [İlyasoğlu Efendiyev], (1994). Məmməd Əmin Rəsulzadə. ŞƏRQ-QƏRB Nəşriyyat.

9. Elekberov, F. (2014). Məhəmməd Əmin Rəsulzadə’nin dünya görüşü (elmi-ictimai monoqrafiya). Milli Virtual-Elektron Kitabxananın e-nəşri.
10. Enserov, V. (2018). Mehmet Emin Resulzade önderliğinde Türkiye’de çıkarılan Azerbaycan siyasi muhaceret dergileri. İnönü Üniversitesi İletişim Fakültesi Elektronik Dergisi (İNİF E-Dergi), 3(1), 100-126. https://izlik.org/JA47LF38MU
11. Guluzade, P. (2024). Mehmet Emin Resulzade'nin dünya görüşünde dinin önemi. BENGİ Dünya Yörük-Türkmen Araştırmaları Dergisi, 2, 190-204. https://doi.org/10.58646/bengi.1461713
12. Hasanli, C. (2005). Böyük əməlpərvər. Hamlet İsahanlı (ed.). Məhəmməd Əmin Rəsulzadə və ictimai-siyasi ideallar içinde (s. 61-99). Khazar University.
13. İmanova, A. (2024). XX. yüzyılın başlarında ulusal siyasi düşünce tarihinde Mehmet Emin Resulzade. BENGİ Dünya Yörük-Türkmen Araştırmaları Dergisi, 2, 289-308. https://doi.org/10.58646/bengi.1463918
14. İsahanlı, H. (2005). Siyasi liderlər və ictimai-siyasi ideallar Məhəmməd Əmin Rəsulzadə. Hamlet İsahanlı (ed.). Məhəmməd Əmin Rəsulzadə və ictimai-siyasi ideallar içinde (s. 109-130). Khazar University.
15. İsmayılov, K. (2005). M.Ə. Rəsulzadənin Azərbaycan cümhuriyyətinin parlamentində fəaliyyəti. Hamlet İsahanlı (ed.). Məhəmməd Əmin Rəsulzadə və ictimai-siyasi ideallar içinde (s. 131-137). Khazar University.
16. İsmayılov, K. (2024). Tarih ve kimlik meselesi bağlamında Mehmet Emin Resulzade ve millî devlet kuruculuğu. BENGİ Dünya Yörük-Türkmen Araştırmaları Dergisi, 2, 237-262. https://doi.org/10.58646/bengi.1462163
17. Memmedov, H. (2005). Əürkəmli parti və dövlət qurucusu. Hamlet İsahanlı (Ed.), Məhəmməd Əmin Rəsulzadə və ictimai-siyasi ideallar içinde (s. 206-220). Khazar University.
18. Muradov, N. (2019). Mehmet Emin Resulzade’nin insanlara hürriyet, milletlere istiklâl! söyleminin analiz denemesi. Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim Dergisi, 8(3), 1524-1547. https://izlik.org/JA48WP82JZ
19. Musalı, V. (2024). Bağımsızlık dönemi Azerbaycan şiirinde Mehmet Emin Resulzade imajı. Söylem Filoloji Dergisi, 9(2), 648-680. https://doi.org/10.29110/soylemdergi.1497889
20. Rüstemova, S. (2005). Azərbaycanın istiqlalının iki yolu və iki mübarizi: Nəriman Nərimanov və Məhəmməd Əmin Rəsulzadə. Hamlet İsahanlı (ed.). Məhəmməd Əmin Rəsulzadə və ictimai-siyasi ideallar içinde (s. 244-254). Khazar University.
21. Rzayev, R. (2020). Azerbaycan halk cumhuriyetinin teşekkül aşamaları. Vakanüvis-Uluslararası Tarih Araştırmaları Dergisi, 5(2), 891-927. https://doi.org/10.24186/vakanuvis.731065
22. Soydaş, H. (2022). Türkçü kültür mecmuası Türklükte edebiyat ve tarih meseleleri. MECMUA-Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi. 7(13), 106-121. https://doi.org/10.32579/mecmua.1068874
23. Süleymanova, S. (2005). M.Ə. Rəsulzadənin siyasi baxışlarının formalaşması. Hamlet İsahanlı (Ed.), Məhəmməd Əmin Rəsulzadə və ictimai-siyasi ideallar içinde (s. 273-286). Khazar University.
24. Şimşir, S. (1995). Mehmet Emin Resulzade’nin Türkiye’deki hayatı, faaliyetleri ve düşünceleri. Türk Kültürünü Araştırma Enstitüsü.
25. Şimşir, S. (2002). Azerbaycan’ın istiklâl mücadelesi. IQ Kültürsanat.
26. Turan, R. (2016). Türkiye’de bir Azerbaycanşinaslık ocağı: Azerbaycan kültür derneği. Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim (TEKE) Dergisi, 5(3). https://izlik.org/JA55PL62KR
27. Valiyev, O. (2021). Resulzade’de Azerbaycancılık idealini küçük millet modeli bağlamında tartışmak. İnsan ve Toplum, 11(2), 71-96. https://doi.org/10.12658/M0619
28. Yagublu, N. (2015). Mehmet Emin Resulzade ansiklopedisi. Azerbaycan Kültür Derneği.
29. Yusifli, A. (2025). Mehmet Emin Resulzade ve Azerbaycan edebiyatı: bağımsızlık ülküsünün metaforik yansımaları. Asya Studies, 9(31), 107-126. https://doi.org/10.31455/asya.1617661