MEKÂNSALLIK BAĞLAMINDA “DÜNYA” METAFORU: DÜNYA AĞRISI, DÜNYADAN AŞAĞI ve DÜNYALARARASINDA ROMANLARINA KARŞILAŞTIRMALI BİR YAKLAŞIM

Öz

Bir dünya kurgulama bağlamında “dünya” metaforu hem gerçek hem de sembolik düzeyde birçok anlam taşır. Mekânın bir anlatı unsuru olarak başat bir rol üstlendiği postmodern edebiyatta, mekânsallık üzerinden geliştirilen teori modelleri, mekânın anlamı noktasında daha derinlemesine düşünme imkânı sunar. Robert T. Tally Jr.’ın “mekânsallık” adını verdiği ve 1950’lerden itibaren yaşanan “mekânsal dönüş”le anlamlandırdığı teorisi kurgusal mekânın roman içerisinde taşıdığı değer üzerinden ilerler. Türk edebiyatında yeni bir dönem olarak belirleyebileceğimiz “21. Yüzyıl Türk romanının önemli isimlerinden Ayfer Tunç, Ayhan Geçgin ve Gaye Boralıoğlu’na ait üç farklı eserde görülen “dünya” teması, işaret ettiği kurgusal alan ve sembolik değer bağlamında mekânsallık teorisi üzerinden ele alınacaktır. Buna göre, mekânsallık teorisi içerisinde geliştirilen bilişsel haritalama ve jeoeleştiri kavramlarıyla geliştirilecek olan tartışma, edebî eserler üzerinden somutlaştırılacaktır. Böylelikle, Dünya Ağrısı (2014), Dünyadan Aşağı (2018) ve Dünyalararasında (2024) romanlarında görülen mekânsal ortaklık, yazarların alımlama biçimleriyle birlikte karşılaştırmalı olarak değerlendirilecek; her üç eserde görülen benzerlikler ve farklılıklar “dünya” metaforunun kapsamı bağlamında yorumlanacaktır.

Anahtar Kelimeler

• Mekânsallık
• dünya
• Dünya Ağrısı
• Dünyadan Aşağı
• Dünyalararasında

THE “WORLD” METAPHOR IN THE CONTEXT OF SPATIALITY: A COMPARATIVE APPROACH TO THE NOVELS DUNYA AGRISI, DUNYADAN ASAGI AND DUNYALARARASINDA

Öz

In the context of constructing a world, the metaphor of “world” carries multiple meanings, both literal and symbolic. Robert T. Tally Jr.’s “spatiality” theory which he interprets with the “spatial turn” that began in the 1950s, advances through the value of fictional space within the novel. The theme of “world,” which appears in three different works by Ayfer Tunç, Ayhan Geçgin, and Gaye Boralıoğlu, prominent figures in the “21st-Century Turkish Novel,” which we can define as a new era in Turkish literature, will be examined through the lens of spatiality theory, in the context of the fictional space and symbolic value it signifies. Accordingly, the discussion, developed within spatial theory using the concepts of cognitive mapping and geocriticism, will be concretized through literary works. Thus, the spatial commonality seen in the novels Dunya Agrisi (2014), Dunyadan Asagi (2018) and Dunyalararasinda (2024) will be comparatively evaluated along with the authors’ perceptions.

Anahtar Kelimeler

• Spatiality
• world
• Dunya Agrisi
• Dunyadan Asagi
• Dunyalararasinda

Kaynakça

1. Aytaç, G. (2003). Karşılaştırmalı edebiyat bilimi. Say.
2. Boralıoğlu, G. (2021). Dünyadan aşağı. İletişim.
3. Eagleton, T. (2014). Edebiyat kuramı. (Çev. Tuncay Birkan). Ayrıntı.
4. Geçgin, A. (2024). Dünyalararasında. Metis.
5. Heidegger, M. (2021). Varlık ve zaman. (Çev. Kaan Ökten). Alfa.
6. Jameson, F. (2022). Postmodernizm ya da geç kapitalizmin kültürel mantığı. (Çev. Cem Gönenç). Alfa.
7. Sartre, J. P. (2017). Varlık ve hiçlik. (Çev. Turhan Ilgaz ve Gaye Çankaya Eksen). İthaki.
8. Soja, E. W. (2017). Postmodern coğrafyalar. (Çev. Yunus Çetin). Sel.

9. Tally Jr., R. (2020). Mekânsallık. (Çev. Emel Aras). Hece.
10. Tunç, A. (2022). Dünya ağrısı. Can.