KÜLTÜREL MİRAS VERİ BİLİMİ YAKLAŞIMIYLA “KIRMIZI KAR YAĞDIĞI ZAMAN / YAĞINCA” DEYİMİNİN ÇEVRİM İÇİ DOLAŞIMI VE MEMETİK DÖNÜŞÜMÜ

Öz

Bu çalışma, “kırmızı kar yağdığı zaman / yağınca” deyiminin çevrim içi dolaşımını kültürel miras veri bilimi (cultural heritage data science) çerçevesinde inceler ve dağınık dijital izleri yeniden kullanılabilir bir derlem veri setine dönüştürür. Kamusal erişime açık sayfalardan web kazıma (web scraping) ile derlenen 51 kayıt, platform türü, söylem türü, konu alanı, deyim varyantı ve pragmatik işlev etiketleriyle kodlanmış; veri şeması, veri sözlüğü ve kod kitabı ile belgelendirilmiştir. OpenRefine ile alanlar standardize edilmiş, varyantlar kontrollü biçimde normalleştirilmiş, bağlam özetleri ile belirsizlik notları korunmuştur. Bulgular, deyimin şikâyet mecralarında erteleme ve belirsiz süreyi, forumlarda imkânsızlık yargısı ile ironi-eleştiriyi, sosyal medyada ise temenni ve mucize gerçekleşme anlatılarını daha sık taşıdığını göstermektedir. Çalışma, memetik dolaşımda anlamın platform ekolojileri içinde yeniden kurulduğunu ortaya koyar ve Türkçe deyimler için izlenebilir, denetlenebilir bir mikro-derlem modelleme iş akışı önerir.

Anahtar Kelimeler

• Kültürel miras veri bilimi
• dijital kültürel miras
• kırmızı kar yağdığı zaman / yağınca
• deyim dolaşımı
• memetik dönüşüm

A CULTURAL HERITAGE DATA SCIENCE PERSPECTIVE ON THE ONLINE CIRCULATION AND MEMETIC TRANSFORMATION OF “KIRMIZI KAR YAĞDIĞI ZAMAN / YAĞINCA”

Öz

This study examines the online circulation of the Turkish idiom kırmızı kar yağdığı zaman/yağınca through a cultural heritage data science lens. It turns dispersed digital traces into a reusable micro-corpus dataset. Fifty-one instances collected from publicly accessible webpages via web scraping were coded by platform type, discourse genre, topic domain, idiom variant, and pragmatic function, and documented through a dataset schema, data dictionary, and codebook. Using OpenRefine, fields were standardised, and variants were normalised in a controlled manner, while context summaries and uncertainty notes were retained. The findings show that the idiom most often indexes postponement and indefinite waiting on complaint platforms, foregrounds judgements of impossibility alongside irony and critique in forum environments, and more frequently carries wishes and “miracle” reversal narratives on social media. The study demonstrates how meaning is reconfigured across platform ecologies in memetic circulation, and proposes an auditable micro-corpus modelling workflow for Turkish idioms.

Anahtar Kelimeler

• Cultural heritage data science
• digital cultural heritage
• kırmızı kar yağdığı zaman / yağınca (Turkish idiom)
• idiom circulation
• memetic transformation

Kaynakça

1. Albuerne, A., Grau-Bové, J., & Strlič, M. (2018). The role of heritage data science in digital heritage. In M. Ioannides, E. Fink, R. Brumana, P. Patias, A. Doulamis, J. Martins, & M. Wallace (Eds.), Digital heritage. Progress in cultural heritage: Documentation, preservation, and protection: 7th International Conference, EuroMed 2018, Nicosia, Cyprus, October 29-November 3, 2018, Proceedings, Part I Lecture Notes in Computer Science, 11196, pp. 616-622. Springer. https://doi.org/10.1007/978-3-030-01762-0_54
2. Andrejevic, M., Hearn, A., & Kennedy, H. (2015). Cultural studies of data mining: Introduction. European Journal of Cultural Studies, 18(4-5), 379-394. https://doi.org/10.1177/1367549415577395
3. Ben-David, A., Meyers, O., & Neiger, M. (2024). How social memory works on social media: A methodological framework. Memory, Mind & Media, 3, Article e20. https://doi.org/10.1017/mem.2024.18
4. Dressen, A. (2025). Cultural heritage data for research: an introduction. Open Library of Humanities, 11(1), Article 1. https://doi.org/10.16995/olh.18710
5. Ermakov, N., & Ermakov, V. (2021). Memetic approach to cultural evolution. BioSystems, 204, Article 104378. https://doi.org/10.1016/j.biosystems.2021.104378
6. Gebru, T., Morgenstern, J., Vecchione, B., Vaughan, J. W., Wallach, H., Daumé, H., III, & Crawford, K. (2021). Datasheets for datasets. Communications of the ACM, 64(12), 86–92. https://doi.org/10.1145/3458723
7. Hoskins, A. (2024). AI and memory. Memory, Mind & Media, 3, Article e18. https://doi.org/10.1017/mem.2024.16
8. Klinke, H. (2025). Cultural data science: an introduction to R. Springer. https://doi.org/10.1007/978-3-031-88130-5

9. Luthra, M., & Eskevich, M. (2024). Data-envelopes for cultural heritage: going beyond datasheets. In I. Siegert & K. Choukri (Ed.), Proceedings of the Workshop on Legal and Ethical Issues in Human Language Technologies @ LREC-COLING 2024 (pp. 52–65). ELRA and ICCL. https://aclanthology.org/2024.legal-1.9/
10. Poulopoulos, V., & Wallace, M. (2022). Digital technologies and the role of data in cultural heritage: the past, the present, and the future. Big Data and Cognitive Computing, 6(3), Article 73. https://doi.org/10.3390/bdcc6030073
11. Saldaña, J. (2021). The coding manual for qualitative researchers (4th ed.). SAGE.
12. Shifman, L. (2014). Memes in digital culture. MIT.
13. Wilkinson, M. D., Dumontier, M., Aalbersberg, I. J., Appleton, G., Axton, M., Baak, A., Blomberg, N., Boiten, J. W., Da Silva Santos, L. B., Bourne, P. E., Bouwman, J., Brookes, A. J., Clark, T., Crosas, M., Dillo, I., Dumon, O., Edmunds, S., Evelo, C. T., Finkers, R., … Mons, B. (2016). The FAIR guiding principles for scientific data management and stewardship. Scientific Data, 3, Article 160018. https://doi.org/10.1038/sdata.2016.18
14. URL Kaynakları
15. URL-1: UNESCO. (2003). Convention for the safeguarding of the ıntangible cultural heritage. https://ich.unesco.org/doc/src/15164-EN.pdf
16. URL-2: Oxford Languages and Google. (t.y.). Deyim. Google dictionary. Erişim tarihi: 21 Eylül 2025. https://languages.oup.com/google-dictionary-tr/
17. URL-3: Türk Dil Kurumu. (t.y.). Deyim. Türkçe sözlük. Erişim tarihi: 21 Eylül 2025. https://www.tdk.gov.tr/
18. URL-4: UNESCO. (2009). Charter on the preservation of digital heritage (CL/3865). https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000179529
19. URL-5: European Commission. (2022, 19 Ekim). The deployment of a common European data space for cultural heritage. https://digital-strategy.ec.europa.eu/en/news/deployment-common-european-data-space-cultural-heritage
20. URL-6. Isaac, A. (Ed.). (2013). Europeana Data Model Primer. Europeana. https://pro.europeana.eu/files/Europeana_Professional/Share_your_data/Technical_requirements/EDM_Documentation/EDM_Primer_130714.pdf
21. URL-7: University of Cambridge, Cambridge Digital Humanities. (2024, Aralık). Cultural Heritage Data School, 25 November-3 December 2024. https://www.cdh.cam.ac.uk/events/38500/
22. URL-8: OpenRefine. (t.y.). OpenRefine. Erişim ve kullanım tarihi: 7 Ocak 2025. https://openrefine.org/
23. URL-9: Uçar, H. B. (2021). Kırmızı kar yağınca / Hayalin içinden öyküler. Zafer Bilim-Araştırma-Kültür Sanat Dergisi, 530. https://www.zaferdergisi.com/makale/14029-kirmizi-kar-yaginca-hayalin-icinden-oykuler.html
24. URL-10: Şikâyetvar. (t.y.). Şikayetvar. Erişim tarihi: 21 Aralık 2024. https://www.sikayetvar.com/
25. URL-11: Technopat. (t.y.). Technopat. Erişim tarihi: 21 Aralık 2024. https://www.technopat.net/
26. URL-12: DonanımHaber. (t.y.). DonanımHaber. Erişim tarihi: 21 Aralık 2024. https://www.donanimhaber.com/
27. URL-13: Memurlar.net. (t.y.). Memurlar.net. Erişim tarihi: 21 Aralık 2024. https://www.memurlar.net/
28. URL-14: Özat, Ü. (2018, 10 Aralık). Ümit Özat’tan Yanal’a ağır eleştiri. Cumhuriyet. Erişim tarihi: 11 Aralık 2024. https://www.cumhuriyet.com.tr/
29. URL-15: X. (t.y.). X. Erişim tarihi: 19 Aralık 2024. https://x.com/?lang=tr
30. URL-16: Türkiye Büyük Millet Meclisi. (t.y.). Tutanak metinleri. Erişim tarihi: 11 Aralık 2024. https://www.tbmm.gov.tr/Tutanaklar/TutanakMetinleri
31. URL-17: Uludağ Sözlük. (t.y.). Uludağ sözlük. Erişim tarihi: 3 Haziran 2026. https://www.uludagsozluk.com/
32. URL-18: Instagram. (t.y.). Instagram. Erişim tarihi: 21 Aralık 2024. https://www.instagram.com/
33. URL-19: Ekşi Sözlük. (t.y.). Ekşi Sözlük. Erişim tarihi: 21 Aralık 2024. https://eksisozluk.com/
34. URL-20: Resmî Gazete. (t.y.). Resmî Gazete. Erişim tarihi: 20 Aralık 2024. https://www.resmigazete.gov.tr/
35. URL-21: Kadınlar Kulübü. (t.y.). Kadınlar Kulübü. Erişim tarihi: 27 Aralık 2024. https://www.kadinlarkulubu.com/