TÜRKÇE ÖĞRETMENİ ADAYLARININ ÖĞRETMENLİĞE YÖNELİK METAFORİK ALGILARI

Öz

Bu araştırmanın amacı Türkçe öğretmeni adaylarının “öğretmen” ve “Türkçe öğretmenliği” kavramlarına yönelik metaforik algılarını tespit etmektir. 2025-2026 akademik yılında Kafkas Üniversitesinde öğrenim gören 131 Türkçe öğretmeni adayının katıldığı ve nitel şekilde desenlenen araştırmada katılımcıların ilgili kavramlara yükledikleri anlamlar analiz edilmiştir. Araştırma sonuçlarına göre, öğretmen kavramına yönelik 86 farklı metafor geliştirilmiş; bu metaforlar arasında “güneş”, “ışık” ve “mum” en sık tekrarlananlar olmuştur. Öğretmen kavramı, anlamsal özelliklerine göre “yol gösterici”, “bilgilendirici” ve “çok yönlü bir meslek” gibi 14 farklı kategoride gruplandırılmıştır. Türkçe öğretmenliği mesleğine yönelik ise 96 metafor tespit edilmiş; “sözlük”, “kitap” ve “ağaç kökü” kavramları ön plana çıkmıştır. Türkçe öğretmenliğine ilişkin oluşturulan 13 kategorinin büyük bir kısmının genel öğretmenlik algısıyla örtüştüğü ancak “motivasyon kaynağı”, “liderlik”, “sıkıcı” ve “hayati bir meslek” gibi branşa özgü farklılaşan algıların da mevcut olduğu belirlenmiştir. Sonuç olarak adayların, her iki kavramı da büyük oranda rehberlik, bilgi aktarımı ve fedakârlık ekseninde, olumlu ve somut imgelerle tanımladıkları görülmüştür.

Anahtar Kelimeler

• Türkçe öğretmeni adayları
• öğretmen kavramı
• metaforik algı
• Türkçe öğretmenliği

THE METAPHORICAL PERCEPTIONS OF PROSPECTIVE TURKISH LANGUAGE TEACHERS TOWARD THE TEACHING PROFESSION

Öz

This study aims to explore the metaphorical perceptions of prospective Turkish language teachers regarding the concepts of “teacher” and “Turkish language teaching” designed as a qualitative study, the research was conducted during the 2025-2026 academic year with the participation of 131 prospective Turkish language teachers enrolled at Kafkas University. The data were analyzed to identify the meanings attributed by the participants to these concepts. The findings revealed 86 different metaphors related to the concept of teacher, with “sun,” “light,” and “candle” being the most frequently used. These metaphors were grouped into 14 categories such as “guide,” “source of knowledge,” and “multidimensional profession.” Regarding the Turkish language teaching profession, 96 metaphors were identified, among which “dictionary,” “book,” and “tree root” were prominent. While most of the 13 categories overlapped with general teacher perceptions, some branch-specific views such as “source of motivation,” “leadership,” “boring,” and “vital profession” also emerged. Overall, the candidates described both concepts positively, emphasizing guidance, knowledge transfer, and self-sacrifice through concrete images.

Anahtar Kelimeler

• Turkish teacher candidates
• concept of teacher
• metaphorical perception
• Turkish teaching

Kaynakça

1. Arslan, M. ve Bayrakçı, M. (2006). Metaforik düşünme ve öğrenme yaklaşımının eğitim-öğretim açısından incelenmesi. Millî Eğitim Dergisi, 171, 100-108. https://dhgm.meb.gov.tr/yayimlar/dergiler/milli_egitim_dergisi/171/171/8.pdf
2. Aydın, İ. S. ve Pehlivan, A. (2010). Türkçe öğretmeni adaylarının “öğretmen” ve “öğrenci” kavramlarına ilişkin kullandıkları metaforlar. Turkish Studies, 5(3), 818-842. http://dx.doi.org/10.7827/TurkishStudies.1465
3. Creswell, J. W. (2013). Qualitative inquiry and research design: choosing among five approaches. (3rd ed.). Sage.
4. Gibbs, R. W. (Ed.). (2008). The Cambridge handbook of metaphor and thought. Cambridge.
5. Gibbs, R. W. (1994). The poetics of mind: figurative thought, language, and understanding. Cambridge.
6. Göçer, A. (2013). Türkçe öğretmeni adaylarının “kültür dil ilişkisi”ne yönelik metaforik algıları. Turkish Studies, 8(9), 253-263. http://dx.doi.org/10.7827/TurkishStudies.5084
7. Koç, E. S. (2014). Sınıf öğretmeni adaylarının öğretmen ve öğretmenlik mesleği kavramlarına ilişkin metaforik algıları. İnönü Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 15(1), 47-72. https://doi.org/10.17679/iuefd.79408
8. Kövecses, Z. (2002). Metaphor: a practical introduction. Oxford.

9. Kövecses, Z. (2010). Metaphor: a practical introduction (2nd ed.). Oxford.
10. Lakoff, G. ve Johnson, M. (1980). Metaphors we live by. University of Chicago.
11. Martínez, M. A., Sauleda, N. ve Huber, G. L. (2001). Metaphors as blueprints of thinking about teaching and learning. Teaching and Teacher Education, 17, 965-977.
12. Miles, M. B. ve Huberman, A. M. (1994). Qualitative data analysis: an expanded sourcebook (2nd ed.). Sage.
13. Moustakas, C. (1994). Phenomenological research methods. Sage.
14. Oxford, R. L., Tomlinson, S., Barcelos, A., Harrington, C., Lavine, R. Z., Saleh, A. ve Longhini, A. (1998). Clashing metaphors about classroom teachers: Toward a systematic typology for the language teaching field. System, 26(1), 3-50. https://doi.org/10.1016/S0346-251X(97)00071-7
15. Saban, A. (2004). Giriş düzeyindeki sınıf öğretmeni adaylarının “öğretmen” kavramına ilişkin ileri sürdükleri metaforlar. Türk Eğitim Bilimleri Dergisi, 2(2), 131-155. https://dergipark.org.tr/tr/pub/tebd/article/275216
16. Saban, A., Koçbeker, B. N. ve Saban, A. (2006). An investigation of the concept of teacher among prospective teachers through metaphor analysis. Educational Sciences: Theory & Practice, 6(2), 461-522. https://research.ebsco.com/c/f57n4n/viewer/pdf/6rjqkmlhef
17. Sarıkaya, B. (2018). Türkçe öğretmeni adaylarının “öğretmen” kavramına ilişkin metaforik algıları. Türkiye Eğitim Dergisi, 3(2), 1-16. https://dergipark.org.tr/tr/pub/turkegitimdergisi/article/478058
18. Taşgın, A., İleritürk, D. ve Köse, E. (2018). Ortaokul öğrencilerinin “Türkçe dersi” ve “Türkçe öğretmeni”ne ilişkin metaforları. Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim Dergisi, 7(1), 397-410. https://dergipark.org.tr/tr/pub/teke/article/407452
19. Thomas, L. ve Beauchamp, C. (2011). Understanding new teachers’ professional identities through metaphor. Teaching and Teacher Education, 27(4), 762-769. https://doi.org/10.1016/j.tate.2010.12.007
20. Yıldırım. A. ve Şimşek. H. (2021). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (12. Baskı.). Seçkin.