THE FIRST WORLD WAR IN THE NOVELS OF SELMA FINDIKLI

Öz

World War I constituted a major historical rupture that accelerated the military, political and social dissolution of the Ottoman Empire and has been represented not only in historiography but also in literary narratives. One of the writers who addressed this global war is the Republican-era author Selma Fındıklı. This article examines the representation of World War I in her novels Saray Meydanı’nda Son Gece, Vardar Rüzgârı, Nereye Yüreğim and Kum Gülü. Through a thematic close reading informed by historical context, the study analyzes how these novels narrate the front, the home front, military deprivation, political authority, Ottoman-German relations, desertion, and different social communities. In Fındıklı’s fiction, war appears not merely as a military conflict but as a multilayered historical experience that exposes imperial dissolution, individual trauma, social fragmentation, and political responsibility. The article argues that Fındıklı’s novels reinterpret World War I through the intersecting lenses of historical critique and social suffering.

Anahtar Kelimeler

• World War I
• Selma Fındıklı
• historical novel
• Ottoman Empire
• literature
• history

SELMA FINDIKLI’NIN ROMANLARINDA BİRİNCİ DÜNYA SAVAŞI

Öz

Birinci Dünya Savaşı, Osmanlı Devleti’nin askerî, siyasal ve toplumsal çözülüşünü hızlandıran tarihsel bir kırılma olarak yalnızca tarih yazımında değil edebî anlatılarda da geniş biçimde temsil edilmiştir. Küresel nitelikteki bu savaşı ele alan sanatçılardan biri de Cumhuriyet Dönemi yazarlarından Selma Fındıklı’dır. Fındıklı, Saray Meydanı’nda Son Gece, Vardar Rüzgârı, Nereye Yüreğim ve Kum Gülü adlı romanlarında Birinci Dünya Savaşı’nın birey ve toplum üzerindeki tesirini ele almıştır. Bu çalışma, romanları tarihsel bağlamla ilişkilendirilmiş tematik yakın okuma yöntemiyle ele alarak savaşın cephe deneyimi, cephe gerisi hayatı, askerî yoksunluk, iktidar eleştirisi, Osmanlı-Alman ilişkileri, firar meselesi ve farklı toplumsal grupların temsili üzerinden nasıl anlatıldığını tartışmaktadır. Fındıklı’nın romanlarında savaş, yalnızca askerî bir mücadele olarak değil, imparatorluk düzeninin çözülüşünü, bireysel travmaları, toplumsal kırılmaları ve siyasal sorumluluk tartışmalarını görünür kılan çok katmanlı bir tarihsel deneyim olarak sunulur. Bu bağlamda çalışma, Fındıklı’nın romanlarının Birinci Dünya Savaşı’nı tarihsel eleştiri ve toplumsal duyarlılık ekseninde yeniden yorumladığını ileri sürmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Birinci Dünya Savaşı
• Selma Fındıklı
• tarihî roman
• Osmanlı Devleti
• edebiyat
• tarih

Kaynakça

1. Akşin, S. (2012). Ana çizgileriyle Türkiye’nin yakın tarihi 1789-1980. İmaj.
2. Argunşah, H. (2002). Tarihî romanın yükselişi, Hece, Türk Romanı Özel Sayısı 65-67, 527-540.
3. Armaoğlu, F. (2017). 20. yüzyıl siyasi tarihi 1914-1995. Timaş.
4. Armaoğlu, F. (2022). 19. yüzyıl siyasi tarihi (1789-1914). Kronik Kitap.
5. Belge, M. (2014). Edebiyat üstüne yazılar. İletişim.
6. Canatak, A. (2022). Edebiyat-tarih ilişkisi ve edebî eserin tarihselliği üzerine tartışmalar. Kuram ve Uygulamada Sosyal Bilimler Dergisi, 6(1), 16-25, https://doi.org/10.48066/kusob.963883
7. Çetinkaya, S. (1995). Osmanlı Devletinin 1. Dünya Savaşına girişi (Tez No. 41651) [Yayımlanmamış Doktora tezi, İstanbul Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
8. Çiçek, M. T. (2012). Erken Cumhuriyet Dönemi ders kitapları çerçevesinde Türk ulus kimliği inşası ve “Arap ihaneti”. Dîvân: Disiplinlerarası Çalışmalar Dergisi, 17(32), 169-188. https://dergipark.org.tr/tr/pub/divan/article/273522

9. Dayanç, M. (2009). Yeni Türk Edebiyatı kaynağı olarak tarih ve tarihî eleştiri. Turkish Studies, IV, 1875-1904. https://turkishstudies.net/turkishstudies.jsp
10. Demiryürek, M. (2015). Selma Fındıklı’nın hikâyelerinde kadının sesi. Modern Türklük Araştırmaları Dergisi, 12(2), 107-130. https://mtad.humanity.ankara.edu.tr/XII-2June2015.php
11. Doğan, A. (2022). Türk romanında kadın sultanlar. Prof. Dr. Kerime Üstünova Armağanı (Hasene Aydın-İbrahim Karahancı, Ed.), Efe Akademi.
12. Eyüboğlu, S. (1984). Tarihçinin edebiyat dünyasından alması gerekenler, Töre, 59, 11-14.
13. Fındıklı, S. (2000). Saray Meydanı’nda son gece. Remzi.
14. Fındıklı, S. (2004). Kum gülü. Remzi.
15. Fındıklı, S. (2006). Nereye yüreğim. Remzi.
16. Fındıklı, S. (2009). Vardar rüzgârı. Remzi.
17. Gülboy, B. (2004). Birinci Dünya Savaşı tarihi. Altın.
18. Günay, N. (2009). Birinci Dünya Savaşı sırasında Anadolu’nun güney bölgelerinde Ermeni çete faaliyetleri. Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi, 25(74), 253-282. https://dergipark.org.tr/tr/pub/aamd/article/543236
19. Gündüz, O. (2013). Yeni Türk Edebiyatı el kitabı (Ramazan Korkmaz, Ed.), Grafiker.
20. Hut, D. (2016). Osmanlı Arap vilayetleri, Arabizm ve Arap milliyetçiliği. VAKANÜVİS- Uluslararası Tarih Araştırmaları Dergisi, 1, Ortadoğu Özel Sayısı, 105-150. https://doi.org/10.24186/vakanuvis.261581
21. Karpat, K. H. (2012). Kısa Türkiye tarihi 1800-2012. Timaş.
22. Kinross, L. (2020). Atatürk (Necdet Sander Çev.). Altın.
23. Kodal, T. (2015). Birinci Dünya Savaşına giden yol. BELGİ, 9, 1290-1294. https://dergipark.org.tr/tr/pub/belgi/article/388805
24. Kuran, E. (1993). Birinci Dünya Savaşı maddesi, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, 6, 196-200, Türkiye Diyanet Vakfı.
25. Kurat, A. N. (1966). Birinci Dünya Savaşı sırasında Türkiye’de bulunan Alman generallerinin raporları. Türk Kültürünü Araştırma Enstitüsü.
26. Mahir Metinsoy, E. (2023). Birinci Dünya Savaşı’nda Osmanlı kadınları. Türkiye İş Bankası Kültür.
27. Sander, O. (1998). Siyasi tarih 1918-1994. İmge.
28. Shaw, S. J. (2014). Birinci Dünya Savaşı’nda Osmanlı İmparatorluğu savaşa giriş. (Beyza Sümer Aydaş, Çev.). Türk Tarih Kurumu.
29. Tanör, B. (2010). Kurtuluş kuruluş. Cumhuriyet.
30. Toklu, M. O. (2014). Kendi anlatısının kahramanı Lawrence. Roman Kahramanları Dergisi, 19, 112-117. https://www.romankahramanlari.com/roman-kahramanlari-19-sayi/
31. Tural, S. K. (1984). Zamanın elinden tutmak. Ecdad.
32. Tüzün, N. (2019). Birinci Dünya Savaşı sürecinde ortaya çıkan harp zenginlerinin Sabah, Tanin ve Vakit gazetelerine yansımaları. Tarih ve Gelecek Dergisi, 5(2), 375-392. https://doi.org/10.21551/jhf.586942
33. Ülman, A. H. (2002). I. Dünya Savaşı’na giden yol ve savaş. İmge.
34. Zileli, I. (2003). “Tarih öykülerim için tiyatrodaki dekor gibi.” http://www.irmakzileli.com.tr/2003/08/02/selma-findikli ile söyleşi.
35. Zürcher, E. J. (2001). Modernleşen Türkiye’nin tarihi. (Yasemin Saner Gönen, Çev.). İletişim.