ARA NESİL ŞAİRLERİNDEN MEHMED SELAHADDİN’İN GONCA-İ HAYATIM’I ÜZERİNE BİR İNCELEME

Öz

Bu çalışma, Tanzimat sonrası Türk şiirinde belirginleşen ikiliği merkeze alarak Ara Nesil’in estetik ve düşünsel özellikleri bağlamında Mehmed Selahaddin’in Gonca-i Hayatım adlı kitabını incelemektedir. Ara Nesil şiirinde biçimsel süreklilik ile duyuş tarzındaki dönüşüm bir arada görülmektedir. Ara Nesil şiiri, Divan şiiriyle kurulan bağları ve romantik, ferdiyetçi duyarlılığa yönelen yeni şiir anlayışının izlerini birlikte taşımaktadır. Metin merkezli yaklaşımla şiirler anlatım ve içerik düzlemlerinde çözümlenmiş; yineleme, koşutluk ve önceleme aracılığıyla biçem-anlam ilişkisi somutlaştırılmıştır. İçerikte oluşturulan kavramsal koşutluklar üzerinden izlekler saptanmış ve söylemsel işleyişleri ortaya konmuştur. Sonuçta, eserde ağırlıkla Divan estetiğinin sürdüğü, ancak hem biçim hem içerikte yeni duyuşun öne çıktığı şiirlerin de var olduğu belirlenmiş; eski ile yeni arasındaki gerilimin devam ettiği ortaya konulmuştur. Bu bağlamda çalışma, edebiyat tarihine katkı sunmak amacıyla eserin yazıçevrimini de sunarak metnin erişilebilirliğini artırmaktadır. Bu bütüncül yaklaşım, Ara Nesil şiirindeki estetik süreklilik ile yenilik arayışını birlikte kavramaya imkân vermektedir.

Anahtar Kelimeler

• Ara Nesil
• Gonca-i Hayatım
• Tanzimat şiiri
• ikilik

AN ANALYSIS OF GONCA-İ HAYATIM BY MEHMED SELAHADDİN ONE OF THE POETS OF THE ARA NESİL

Öz

This study examines Mehmed Selahaddin’s Gonca-i Hayatım within the aesthetic and intellectual characteristics of the Ara Nesil, centering on the duality that became pronounced in post-Tanzimat Turkish poetry. In Ara Nesil poetry, formal continuity coexists with a transformation in sensibility; it maintains ties with Divan poetry while bearing traces of a new, romantic and individualist poetics. Using a text-centered approach, the poems are analyzed on the planes of expression and content, and the style–meaning relationship is made concrete through repetition, parallelism, and foregrounding. Thematic patterns are identified through conceptual parallelisms, and their discursive functioning is revealed. The findings show that, although Divan aesthetics largely persist, poems in which the new sensibility comes to the fore in both form and content are also present, demonstrating the ongoing tension between old and new. To contribute to literary history, the study additionally provides a transcription to enhance access to the text.

Anahtar Kelimeler

• Ara Nesil
• Gonca-i Hayatım
• Tanzimat poetry
• dualism

Kaynakça

1. Akyüz, K. (2010). Modern Türk edebiyatının ana çizgileri (21. bs.). İnkılap.
2. Alan, S. (2021). Türk edebiyatında Tanzimat’tan Servet-i Fünûn’a uzanan köprü: “Ara Nesil”. Akademik Matbuat, 5(2), 61-90. https://izlik.org/JA53RG86FL
3. Culler, J. (1975). Structuralist poetics: Structuralism, linguistics and the study of literature. Routledge.
4. Dilçin, C. (2009). Örneklerle Türk şiir bilgisi. Türk Dil Kurumu.
5. Gariper, C. (2015). Türk edebiyatında Ara Nesil edebi devresi. İçinde M. K. Özgül (Ed.), Yeni Türk edebiyatı tarihine bir bakış (s. 101-148). Kurgan Edebiyat.
6. Greimas, A. J. ve Courtés, J. (1982). Semiotics and language: An analytical dictionary. Indiana University Press.
7. Kaplan, M. (1998). Şiir tahlilleri 1 (15. bs.). Dergâh.
8. Kaplan, M. (2014). Tevfik Fikret: devir-şahsiyet-eser (17. bs.). Dergâh.

9. Leech, G. (2013). Language in literature: style and foregrounding. Routledge.
10. Levend, A. S. (2017). Divan edebiyatı: kelimeler ve remizler, mazmunlar ve mefhumlar (3. bs.). Dergâh.
11. Lotman, Y. M. (1989). The semiosphere. Soviet Psychology, 27(1), 40-61. https://doi.org/10.2753/RPO1061-0405270140
12. Mehmed Selahaddin. (1893). Gonca-i hayatım. Kasbar.
13. Okay, O. (2014). Batılılaşma devri Türk edebiyatı (4. bs.). Dergâh.
14. Onay, A. T. (1996). Eski Türk edebiyatında mazmunlar. Millî Eğitim Bakanlığı.
15. Özler, M. (2012). Tevhid. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi (C 41, s. 18-20). Türkiye Diyanet Vakfı.
16. Pala, İ. (2011). Ansiklopedik Divan şiiri sözlüğü. Kapı.
17. Talmy, L. (2000). Toward a cognitive semantics: volume I, concept structuring systems. The MIT Press.
18. Turan, T. (2019). 1880-1895 yılları arasında yayımlanmış şiir kitaplarından hareketle Ara Nesil şiirini anlamak. Turkish Studies, 14(2), 917-939, http://dx.doi.org/10.29228/TurkishStudies.22701
19. Turan, T. (2023). Ara Nesil’de şiir (1880-1895 yılları arasında yayımlanmış şiir kitapları ışığında). Paradigma Akademi.
20. Turan, T. (2024). Yazınsal biçembilim ve Türk edebiyatı okumaları. Paradigma Akademi.
21. Uludağ, S. (2016). Tasavvuf terimleri sözlüğü. Kabalcı.