FEYYAZ KAYACAN’IN OYUNLARINDA İRONİ

Öz

Feyyaz Kayacan, Türk edebiyatının önemli fakat az bilinen isimlerinden biridir. Kayacan; edebiyata şiirle başlamış, öykü, roman ve tiyatro ile devam etmiştir. Özellikle öykü türünde verdiği eserlerle 1950 Kuşağı içinde ayrı bir öneme sahip olan Kayacan, bu öykülerinde biçime ve kurguya önem vermekle birlikte modern bireyin yalnızlığını, çaresizliğini ve bunalımlarını ironik bir dille anlatmıştır. Kayacan, bu ironik anlatımı tiyatrolarında da sürdürmüştür. Onun daha çok öykücü tarafı tartışılmış, tek kitaptan oluşan tiyatro yazarlığı geri planda kalmıştır. Oysa oyunları da öykücülüğü kadar önemlidir ve sanatını tamamlayan değerli bir parçadır. İroni, bu parçanın anahtar kelimesidir. Bu çalışmada, Kayacan’ın tiyatro metinlerindeki ironik anlatım irdelenmiştir. Çalışmada önce ironi kavramı belli başlı türleri ve çağdaş tanımlarıyla özetlenmiş, böylece kuramsal çerçeve çizilmiştir. Sonrasında yazarın oyunları üzerinde durulmuştur. Sözü edilen oyunlar çalışmanın kapsamını teşkil etmektedir. Yapılan çözümlemeler doğrultusunda, yazarın ironiyi toplumsal ve bireysel meselelere dikkat çekmek amacıyla işlevsel bir araç olarak kullandığı görülmüştür. İroni, yazarın tiyatrosunda tıpkı öykülerinde olduğu gibi temel bir anlatım stratejisi olarak değerlendirilebilir.

Anahtar Kelimeler

• Feyyaz Kayacan
• 1950 Kuşağı
• Mutlu Azınlık
• ironi

IRONY IN THE PLAYS OF FEYYAZ KAYACAN

Öz

Feyyaz Kayacan is one of the important yet relatively lesser-known figures of Turkish literature. He began his literary career with poetry and continued with short stories, novels, and drama. Kayacan, who holds a distinctive place within the “1950 Generation” particularly through his contributions to the short story genre, attached great importance to form and structure while portraying the loneliness, helplessness, and psychological distress of the modern individual in an ironic tone. He sustained this ironic mode of expression in his plays as well. Although his identity as a short story writer has been widely discussed, his work as a dramatist, consisting of a single book, has remained in the background. Yet his plays are as significant as his short fiction and constitute an essential component that completes his artistic oeuvre. Irony is the key concept of this component. This study examines the ironic discourse in Kayacan’s dramatic texts. First, the concept of irony is outlined through its principal types and contemporary definitions, thereby establishing the theoretical framework. Subsequently, the author’s plays are analyzed; these plays constitute the scope of the study. The analyses reveal that the author employs irony as a functional instrument to draw attention to both social and individual issues. In Kayacan’s theatre, as in his short stories, irony can be regarded as a fundamental narrative strategy.

Anahtar Kelimeler

• Feyyaz Kayacan
• generation of 50
• Mutlu Azınlık
• irony

Kaynakça

1. Abrams, M. H. (1999). A glossary of literary terms. Heinle & Heinle.
2. Apaydın, M. (2007). Oğuz Atay’ın Tutunamayanlar adlı romanında mizah ve hiciv ögeleri. Ç.Ü. Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 16(1), 45-68. https://dergipark.org.tr/tr/pub/cusosbil/article/59935
3. Behler, E. (2008). Modern ironiden postmodern ironiye (Orçun Türkay, Çev.). Cogito, (57). 130-135.
4. Booth, W. C. (2016). İroninin retoriği (Suzan Sarı, Çev.). Hece.
5. Bozkurt, S. (2021). Feyyaz Kayacan’ın öykülerinde ironi. (Tez No. 692335). [Yüksek Lisans Tezi. Mustafa Kemal Üniversitesi-Hatay]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
6. Cebeci, O. (2008). Komik edebî türler: parodi, satir ve ironi. İthaki.
7. De Man, P. (1983). Blindness and insight: essay in the rhetoric of contemporary criticism. University of Minnesota Press.
8. De Man, P. (1997). Aesthetic ideology. University of Minnesota Press.

9. Enginün, İ. (2021). Cumhuriyet Dönemi Türk edebiyatı. Dergâh.
10. Esslin, M. (1996). Dram sanatının alanı (Özdemir Nutku, Çev.). YKY.
11. Frye, N. (2015). Eleştirinin anatomisi (Hande Koçak, Çev.). Ayrıntı.
12. Güçbilmez, B. (2005). Sophokles’ten Stoppard’a ironi ve drama sanatı. Deniz.
13. Hutcheon, L. (1995). Irony’s edge. Routladge.
14. Huyugüzel, Ö. F. (2018). Eleştiri terimleri sözlüğü. Dergâh.
15. Jankélévitch, J. (2020). İroni (Yunus Çetin, Çev.). Metis.
16. Kayacan, F. (1968). Mutlu azınlık. Yeditepe.
17. Kierkegaard, S. (2009). İroni kavramı (Sıla Okur, Çev.). İmge.
18. Kosetler, A. (1997). Mizah yaratma eylemi (Sevinç Kabakçıoğlu, Çev.). İris.
19. Muecke, D. C. (1982). Irony and ironic. Methuen.
20. Öner, H. (2021). Feyyaz Kayacan’ın tiyatroları hakkında bir değerlendirme. Turnalar, (83), 28-32.
21. Özata-Dirlikyapan, J. (2017). Kabuğunu kıran hikâye. Metis.
22. Pospelov, G. N. (1995). Edebiyat bilimi. (Yılmaz Onay, Çev.). Evrensel Kültür Kitaplığı.
23. Sakallı, F. (2011). Feyyaz Kayacan’ın tiyatroları: Mutlu azınlık. Türk Kültürü Araştırmaları Dergisi, 4(1), 89-102.
24. Tosun, N. (2021). Modern öykü kuramı. Hece.
25. Tuğluk, A. (2016). Postmodern Türk romanında ironi. (Tez No. 451354). [Doktora Tezi. Dicle Üniversitesi-Diyarbakır]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
26. Uyar, T. (2011). Kitapla direniş: yazılar, söyleşiler, soruşturmalar (Handan İnci, Haz.). YKY.
27. Yalçın, M. (2010). Tanzimat’tan bugüne edebiyatçılar ansiklopedisi. C 2. YKY.
28. Yivli, O. (2020). Ömer Seyfettin hikâyesinde aydınlanma anı, Sonsuza uzanan ses: Ömer Seyfettin (Hülya Argunşah vd., Haz.) içinde, s. 254-257, Dergâh.