MİZAHIN ANLATI SİSTEMLERİ ARASINDAKİ DÖNÜŞÜMÜ: METİNLER ARASILIK / GÖSTERGELER ARASILIK BAĞLAMINDA SİNEMA VE FIKRA İLİŞKİSİ

Öz

Sinema yazınsal, görsel, işitsel yönleriyle birçok sanat disiplini ile ilişki içerisindedir. Sinema genellikle postmodern yapıyı, postmodern anlatı ise okuma yöntemi olarak metinler arasılık ve göstergeler arasılık yöntem ve tekniklerini kullanır. Bütün sanat türlerinden etkilenerek üreten sinema, edebî ürünlerle de alışveriş halindedir. Söz konusu alışveriş, bu alanlarda benzer etkiye sahip çeşitli figürler arasındaki ortak özellikler üzerinden bir yakınlık kurulmasına zemin hazırlar. Örnekse sinema ve televizyon komedi filmlerinde usta olan Kemal Sunal hem yaşadığı dönemde hem de günümüzde her yaş grubunu güldürmeye ve eğlendirmeye devam etmektedir. Tıpkı yüzyılları ve coğrafyaları aşan Nasreddin Hoca gibi. Bu makalede Kemal Sunal’ın oynadığı “Tokatçı” filminde geçen güldürü sahnesi ile Nasreddin Hoca’nın “Buğunun Parası” adlı fıkrasındaki benzerliğe metinler arasılık / göstergeler arasılık yöntemine dayalı bir değerlendirme yapılmıştır. Amaç, aynı güldürü unsurunun iki farklı sanat biçiminde tekrar söylenişindeki etkiyi ortaya çıkarmaktır. Bu yönüyle bir yapıtın çoksesliliğine özgü nokta atışı çağrışımlar yapılmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Sinema
• fıkra
• göstergeler arasılık
• metinler arasılık

THE TRANSFORMATION OF HUMOR ACROSS NARRATIVE SYSTEMS: THE RELATIONSHIP BETWEEN CINEMA AND ANECDOTE IN THE CONTEXT OF INTERTEXTUALITY / INTERSEMIOTICS

Öz

Cinema is related to many artistic disciplines through its literary, visual, and auditory aspects. Cinema generally employs postmodern structure, and postmodern narrative, in turn, uses intertextuality and intersemioticity methods and techniques as a reading method. Cinema, which produces works influenced by all art forms, also engages in an exchange with literary works. This exchange paves the way for the establishment of a proximity through common features between various figures with similar effect in these areas. For example, Kemal Sunal, a master of cinema and television comedy films, continued to make people of all ages laugh and enjoy themselves both during his lifetime and today. Just like Nasreddin Hodja, who has transcended centuries and geographies. This article evaluates the similarity between the comedic scene in the film “Tokatçı” starring Kemal Sunal and Nasreddin Hodja’s anecdote “Buğunun Parası” using an intertextuality / intersemioticity approach. The aim is to reveal the effect of the same humorous element being repeated in two different art forms. In this respect, it makes point-blank references specific to the polyphony of a work.

Anahtar Kelimeler

• Cinema
• anecdote
• intersemioticism
• intertextuality

Kaynakça

1. Abalı, İ. (2015). Kemal Sunal filmlerinin folklorik işlevleri. SÜTAD, 38, 227-237. https://doi.org/10.21563/sutad.187036
2. Adanır, O. (2016). Gösterge bilimsel film kuramı. Sinema Kuramları 2 içinde (s. 13-32). Su.
3. Aktulum, K. (2000). Metinler arası ilişkiler. Öteki.
4. Aktulum, K. (2011). Metinler arasılık / göstergeler arasılık. Kanguru.
5. Aktulum, K. (2021). Bir çözümleme yöntemi olarak sanatta göstergeler arasılık. Folklor / edebiyat, 107, 661-686. https://dergipark.org.tr/tr/pub/fe/article/978892
6. Aktulum, K. (2024). Göstergelerarası çözümlemeye giriş: “Ekfrasis” örneği. Yeni Türk Edebiyatı Araştırmaları, 16(31), 147-168. https://doi.org/10.26517/ytea.561
7. Akyürek, F. (2012). Senaryo yazarı olmak, senaryo yazmak (10. baskı). MediaCat Kitapları.
8. Alfaro, M. J. (1996). Intertextuality: origins and development of the concept. Atlantis, 18(1/2), 268-285. https://www.jstor.org/stable/41054827

9. Bakhtin, M. (1986). Speech genres and other late essays. (Trans. C. Emerson & M. Holquist). University of Texas.
10. Bars, M. E. (2019). Sanal dünyada halk mizahının gülen / güldüren yüzü: siyasi fıkralar. Folklor / Edebiyat, 25(99), 471-489. https://doi.org/10.22559/folklor.981
11. Bazerman, C. (2003). Intertextuality: How texts rely on other texts. What writing does and how it does it, 89-102. https://doi.org/10.4324/9781410609526
12. Bulut, F. (2018). Metinler arasılık kavramının kuramsal çerçevesi. Edebî Eleştiri Dergisi, 2(1), 1-19. https://doi.org/10.31465/eeder.397704
13. Cevizci, A. (2005). Paradigma felsefe sözlüğü. Paradigma.
14. Duymaz, A. (2009). Nasreddin Hoca fıkralarında mizah ultra olarak gerçeküstücülük. 21. Yüzyılı Nasreddin Hoca ile Anlamak içinde (s. 253-270). Atatürk Kültür Merkezi.
15. Ekici, M. (2009). Gülme teorileri ve Nasreddin Hoca fıkraları. 21. Yüzyılı Nasreddin Hoca ile Anlamak içinde (s. 271-280). Atatürk Kültür Merkezi.
16. Ersoy, R. (2004). Sözlü kültür ortamı kaynaklarının medyada kullanımı bağlamında gaziantep’te nevruzla ilgili bir inancın dansa dönüştürülmesi serüveni. TÜBAR, XVI, 85-94. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/156815
17. Gariper, C. (2015). Cengiz Aytmatov’un Al Yazmalım Selvi Boylum Hikâyesi ve göstergeler arasılık. Bilig, 74, 71-96. https://bilig.yesevi.edu.tr/yonetim/icerik/makaleler/511-published.pdf
18. Gökşen C. (2009). Nasreddin Hoca’dan Temel’e. 21. Yüzyılı Nasreddin Hoca ile Anlamak içinde (s. 335-350). Atatürk Kültür Merkezi.
19. Göktaş, A. (2025). Nasreddin Hoca’nın Türk sinemasındaki ardılları. Türk Halk bilimi Araştırmaları içinde (s. 47-64). Özgür.
20. Güldiken K. (2009). Nasreddin Hoca fıkralarındaki hikmetli sözlerden sosyal açıdan ahlaki dersler. 21. Yüzyılı Nasreddin Hoca ile Anlamak içinde (s. 351-356). Atatürk Kültür Merkezi.
21. Güvenç, A. Ö. (2020). Folklor ve sinema. Üçgen.
22. Kaşgârlı, M. (2006). Divân-ü Lügât-it Türk. I. Türk Dil Kurumu.
23. Korkmaz, F. (2017). Metinler arası ilişkilerin klasik retorikteki kökeni üzerine bir araştırma, Hikmet- Akademik Edebiyat Dergisi, Gelenek ve Postmodernizm Özel Sayısı, 71-88. https://dergipark.org.tr/tr/pub/hikmet/article/289356
24. Koşum, A. (2009). Bir hukukçu olarak Nasreddin Hoca. 21. Yüzyılı Nasreddin Hoca ile Anlamak içinde (s. 469-484). Atatürk Kültür Merkezi.
25. Kristeva, J. (1980). Desire in language. Translate T. Gore. Columbia University.
26. Onaran, A. Ş. (2012). Sinemaya giriş. Agora.
27. Önal, M. (2011). Edebiyat iletişim ve sinema. Edebiyat ve Sinema Edebî Eserden Beyaz Perdeye içinde (s. 11-43). Hat.
28. Özdemir, N. (2008). Medya kültür ve edebiyat. Grafiker.
29. Özön, N. (2008). Sinema sanatına giriş. Agora.
30. Sakaoğlu, S. (2020). Nasreddin Hoca fıkralarından seçmeler (6. baskı). Akçağ.
31. Scognamillo, G. (2010). Türk sinema tarihi. Kabalcı.
32. Sözen, M. F. (2009). Doğu anlatı gelenekleri ve Türk sinemasının aidiyeti. Bilig, 50, 131-152. https://bilig.yesevi.edu.tr/yonetim/icerik/makaleler/2713-published.pdf
33. Stam, R. (2014). Sinema teorisine giriş. Ayrıntı.
34. Şimşek E. & Elaltuntaş Ö. F. (2018). Osmanlı Devleti’nde uygulanan içki yasağının fıkralara yansıması. Akra Kültür Sanat ve Edebiyat Dergisi, 6(16), 21-38. https://doi.org/10.31126/akrajournal.451022
35. Toprak S. (2011). Selim İleride sinema ve edebiyat. MTV.
36. Turan, T. (2022). Folklor, metinler arasılık ve Beş Şehir. Edebî Eleştiri Dergisi, 6(2), 43-56. https://doi.org/10.31465/eeder.1136633
37. Turan, T. (2023). Sözlük ve metinler arasılık. Söylem Filoloji Dergisi, 8(3), 1067-1081. https://doi.org/10.29110/soylemdergi.1356475
38. Yangın Aslanoğlu, B. (2018). Geçmişten günümüze 41 Türk sinemasında folklor izleri. Palet.
39. Yıldırım, D. (1976). Türk edebiyatında Bektaşi tipine bağlı fıkralar. Kültür Bakanlığı.
40. Yıldırım, D. (1998). Türk bitiği araştırma/inceleme yazıları. Akçağ.
41. URL 1- (https://www.youtube.com/watch?v=IpvaqqonDzo)(19.11.2025).