NAZLI ERAY’IN SİS KELEBEKLERİ ROMANINA PSİKANALİTİK BİR YAKLAŞIM

Öz

Nazlı Eray, dedesi Tahir Lütfü Tokay’ın hayatına dair bilgilerin izini sürerek tarihin gizemli olaylarını fantastik gerçeklikle 2000’li yıllara taşır. Romanın kurgusuna Mamak çöplüğü civarındaki yarıktan girilen yeraltındaki karanlık dehliz ve buradaki hayali kişilere bilinçaltının işlevleri yüklenerek yön verilmiştir. Yeraltı kurgusu, dışarıdaki kişi ve mekânlarla genişleyerek olay örgüsünün halkalarını oluşturur. Yazar, anlatıcıdan tarihî şahsiyetlere, kadınlardan kentlere kadar maruz kalınan mağduriyetleri psikanalitik bir düzlemde buluşturur. Romanda, yitik yaşamlar, bastırılmış duygular psikanalitiğin verilerinden yararlanılarak ifşa edilir. Katartik yönteme başvurulan eserde büyülü gerçekçilikle Freudyen psikolojinin imkânlarından yararlanılarak yaraları sağaltma yoluna gidilmiştir. Bu çalışmada psikanalitik eleştiri kuramından hareketle karanlık dehliz ve burayla bağlantılı dış uzantıların anlatıcının bilinçaltını nasıl temsil ettikleri, mağduriyetlerin eserde nasıl kesiştiği ve yaraların tedavisi için nelere başvurulduğu incelenmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Sis Kelebekleri
• Nazlı Eray
• katarsis
• bilinçaltı psikanalitik

Etik Beyan

“NAZLI ERAY’IN ‘SİS KELEBEKLERİ’ ROMANINA PSİKANALİTİK BİR YAKLAŞIM” başlıklı çalışmamın doküman analizi olması sebebiyle etik kurul izni gerektirmeyen çalışmalar arasında yer aldığını beyan ederim.

A PSYCHOANALYTICAL APPROACH TO NAZLI ERAY’S NOVEL “SİS KELEBEKLERİ”

Öz

Nazlı Eray, investigates the life of her grandfather, Tahir Lütfü Tokay, bringing mysterious historical events to the 2000s with a fantastical reality. The fiction of the novel is directed by attributing the functions of the subconscious to the dark underground tunnel entered through the crack near the Mamak garbage dump and the imaginary people there. The subterranean world, by expanding with external characters and locations, forms the linkages of the plot. The author brings together the narrator’s victimizations, ranging from historical figures to women and cities, within a psychoanalytic framework. The novel,using the psychoanalytic data, uncovers lost lives and repressed emotions.By using catharsis method and drawing on magical realism and Freudian psychology this work tries to heal the wounds. This study examines, from the perspective of psychoanalytic critique theory, how the dark corridor and its external extensions represent the narrator’s subconscious, how victimizations intersect in the work, and what methods are employed to heal wounds.

Anahtar Kelimeler

• Sis Kelebekleri
• Nazlı Eray
• catharsis
• subconscious
• psychoanalysis

Etik Beyan

I declare that my study entitled "A Psychoanalytic Approach to Nazlı Eray's Novel 'Sis Kelebekleri'" is among the studies that do not require ethics committee approval due to its nature as a document analysis.

Kaynakça

1. Alpasar, A. (2024). Nazlı Eray’ın hikâye ve romanlarında Ankara’nın kentsel bellek mekânları. (Tez No. 871818) [Yüksek lisans tezi, Hacettepe Üniversitesi-Ankara]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
2. Aristoteles. (1987). Poetika, (Çev. İ. Tunalı). Remzi.
3. Arslan, N. (2003). Nazlı Eray’ın Ankara’sı. Türkoloji Dergisi, 16(2). 65-77. https://doi.org/10.1501/Trkol_0000000039 https://izlik.org/JA47FD37PU
4. Arslan, N. (2015). Büyülü gerçekçilik ve Nazlı Eray’ın anlatılarında batıl inançların kurgusal işlevi. The Journal of Academic Social Science Studies, 6(36), 115-125. http://dx.doi.org/10.9761/JASSS2931 The Journal of Academic Social Science Studies
5. Aytaç, G. (2003). Genel edebiyat bilimi. Say.
6. Bildirici, F. (2010). Nazlı Eray, “Kadınlara siyaset buzdan bir anahtar” (www.farukbildirici.com) (Erişim: 10.08.2025)
7. Brenner, C. (1998). Psikanaliz: temel kavramlar. (Çev. I. Savaşır ve Y. Savaşır). ). (2. baskı). HYB.
8. Cebeci, O. (2004). Psikanalitik edebiyat kuramı. İthaki.

9. Cüceloğlu, D. (2006). İnsan ve davranışı. (15. baskı). Remzi.
10. Çetaku, D. (2005). Nazlı Eray’ın yapıtlarında otobiyografik öğeler. (Tez No. 163003) [Doktora tezi, Bilkent Üniversitesi-Ankara]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
11. Emre, İ. (2006). Edebiyat ve psikoloji. (2. baskı). Anı.
12. Eray, N. (2015). Sis kelebekleri. Everest.
13. Freud, S. (1999). Psikanalize yeni giriş dersleri (Öteki Freud dizisi, cilt 2). (Çev. S. Budak). (4. baskı). Öteki.
14. Freud, S. (2020). Sigmund Freud-bilinçaltını keşfetmek, (Çev. O. Tüz). İkilem.
15. Freud, S. (2023). Ego ve id. (5.baskı). Oda.
16. Freud, S. (2023). Psikanaliz üzerine beş konferans ve psikanalize toplu bakış, (Çev. Kamuran Şipal). Say.
17. Jung, C. G. (1997). Bilinç ve bilinçaltının işlevi, (Çev. E. Büyükinal). Say.
18. Kaplan, H. (2021). Nazlı Eray anlatılarında zaman algısı ve kurgusu, Turkish Academic Studies-TURAS, 2(2), 53-69. https://izlik.org/JA24UK95WA
19. Moran, B. (2001). Edebiyat kuramları ve eleştiri. İletişim.
20. Polat Şabaş, E. (2024). Nazlı Eray romanlarında büyülü gerçekçilik. Türkiye Sosyal Araştırmalar Dergisi, 28(2), 405-416. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/3709125
21. Sarı, A. (2008). Psikanaliz ve edebiyat. Salkımsöğüt.
22. Sevinç, K. (2019). Freudyen psikolojide bilinçaltı ve bilinç dışı kavramları arasındaki benzerlikler ve farklılıklar. Kilitbahir, 15, 125-158. https://doi.org/10.5281/zenodo.3445501.
23. Uğurlu, S. B. (2007). Nazlı Eray öyküsünde yazı, serüven ve yazar beni. Hacettepe Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi, 24(1). 253-269. https://izlik.org/JA95ZM43HM
24. Yıldırım, Z. (2019). Nazlı Eray’ın romanları üzerine bir inceleme. (Tez No. 590045) [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi- Karatekin Üniversitesi-Çankırı]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.